علوم

جعبه يادگيري لايتنر

يکي از روش هاي مؤثر يادگيري مطالب ،استفاده از جعبه لايتنر است.
در اينجا نحوه کار با اين جعبه را توضيح مي دهيم و اميدواريم شما با استفاده از اين ابزار ساده و سودمند،بر يادگيري خود بيفزائيد و در زمان محدودتر با کيفيت بهتر مطالب بيشتري را به خاطر بسپاريد.
اين وسيله توسط محقق اتريشي " سباستين لايتنر" طراحي شده و مطالب را از حافظه کوتاه مدت شما به حافظه بلند مدت منتقل مي نمايد. يادگيري به کمک اين روش شما را از تکرار مطالب بي نياز مي سازد. همين امر يادگيري را شيرين و جذاب مي کند.
بنا به روال گذشته مباحث علمي و زيرساختي مقالات را با رنگ متفاوت مي نويسم تا خوانندگان گرامي براي جلوگيري از اتلاف وقت از آن بگذرند. لکن دانستن آن براي معلمان،مشاوران،برنامه ريزان آموزشي و درسي و کليه کساني که به مباحث روان شناختي و تربيتي علاقه مند خالي از لطف نيست.

اساس علمي:
اين وسيله بر اساس تجارب روان شناسي و تربيتي زير طراحي شده است:
1. اگر انسان يک مطلب يا مفهوم را به خوبي فرا بگيرد بعد از يک روز تا يک هفته تقريباً 45% آن را فراموش مي کند و بعد از يک ماه 80% آن فراموش مي شود. به اين ترتيب فقط 20% مطلب وارد حافظه درازمدت مي شود. جعبه لايتنر برنامه را به گونه اي تنظيم مي کند تا با بيشترين تکرار در قسمت خطرناک منحني فراموشي،مطالب به حافظه دراز مدت هدايت شود.
2. قانون يادگيري اسکينر: بر اساس اين قانون هرگاه بعد از هر عملي پاداش دريافت شود، انجام آن عمل تشديد خواهد شد. امتياز بيشتر، پاداش موفقيت در بازي است. اين امتياز شما را علاقمند مي کند تا کماکان، با شدت بيشتري به بازي ادامه دهيد.
اين خاصيت در جعبه يادگيري لايتنر استفاده شده است، يعني فرد تنها زماني به قسمت بعدي مي رود که مطلب را آموخته باشد، اين عمل درست مانند امتياز دادن، فرد را به ادامه فرايند يادگيري تشويق مي کند.
مزاياي اين وسيله:
1. از تکرارهاي غير ضروري جلوگيري مي کند: شما براي آنکه مطلبي را از حافظه کوتاه مدت به بلند مدت منتقل کنيد نيازمند تکرارهاي مکرر هستيد. وقتي صفحه اي را براي چندمين بار مطالعه مي کنيد، مجبوريد مطالبي را نيز که قبلا آموخته ايد مجددا مرور کنيد. در صورتي که ديگر لزومي به تکرار نيست و تکرار بي جهت آن ها باعث اتلاف وقت و انرژي، بي حوصلگي و در نتيجه دل زدگي شما مي شود. اما جعبه لايتنر فقط مطالب چموش و رام نشدني را شکار کرده و ما را وادار به تکرار آن ها مي کند.
2. اگر شما روند يادگيري را براي مدتي رها سازيد، هيچ اختلالي در کار يادگيري ايجاد نمي شود جز آنکه مجبور مي شويد کارت ها را بار ديگر مرور کنيد. البته توصيه ما اين است که کار را به طور منظم ادامه دهيد.
3. با گرفتن امتياز و مشاهده پيوسته موفقيت ، يادگيري براي شما از عملي خسته کننده به يک بازي لذت بخش و دلنشين تبديل مي شود.

چگونه از جعبه لايتنر استفاده کنيم:
جعبه لايتنر يک قوطي در باز است که از پنج قسمت تشکيل مي شود.

1

2

4

8

15

عرض قسمت هاي مختلف به ترتيب 15,8,4,2,1 واحد است. اين جعبه را مي توانيد خودتان با مقوا، جعبه يا قوطي هاي پودر لباسشويي ، کفش و... درست کنيد، يا اينکه از بازار تهيه نمائيد.
اين روش را مي توانيد براي يادگيري لغات زبان انگليسي،فارسي و يا هر فرمول يا مطالب درسي فراري که مي خواهيد به خاطر بسپاريد به کار گيريد.
هر موضوع يادگرفتني را روي يک برگ کاغذ(فيش) بنويسيد. دقت کنيد که روي هر فيش تنها يک موضوع يادگرفتني نوشته شود. يعني لغت را در يک روي کاغذ و جواب آن را در روي ديگر برگه مي نويسيد.

مراحل کار:
1. روز اول: تعدادي از برگه ها را تکميل مي کنيد و پس از اينکه هر دوروي برگه را يکي دوبار مرور کرديد، برگه ها را در خانه اول جعبه قرار دهيد. مي توانيد هر روز، ده پانزده يا تعداد بيشتري برگه آماده نمائيد.شايد در بعضي روزها هم برگه اي تهيه نکنيد.
2. روز دوم: ابتدا برگه هايي را که ديروز تهيه کرده بوديد از خانه اول برداريد.سؤالات را از روي برگه بخوانيد و سعي کنيد جواب ها را به خاطر بياوريد. آنهايي را که بلد نبوديد، مجدداً در خانه اول قرار دهيد و آنهايي را که بلد بوديد، به خانه دوم منتقل کنيد. پشت اين برگه هاي خانه دوم يک کاغذ رنگي با ارتفاع بيشتر قرار دهيد.
در پايان، برگه هايي را که در روز دوم براي اولين بار تهيه کرده ايد در خانه اول قرار دهيد.
3. روز سوم: به برگه هاي خانه دوم دست نمي زنيد زيرا خانه دوم هنوز تکميل نشده است و ظرفيت دو گروه برگه را دارد. پس باز هم از برگه هاي خانه اول شروع مي کنيد و برگه هايي را که جواب سؤالاتشان را بلد هستيد به خانه دوم منتقل مي نمائيد و در پشت کاغذ رنگي قرار مي دهيد تا اين برگه ها با برگه هاي روز گذشته مخلوط نشود. برگه هايي که پاسخشان را بلد نيستيد به همراه برگه هاي جديدي که امروز تهيه کرده ايد در خانه اول قرار دهيد.
4. روز چهارم:
الف. ابتدا از خانه دوم شروع کنيد، زيرا خانه دوم ظرفيت دو گروه برگه را دارد و ظرفيت آن روز قبل تکميل شده است. ولي فقط برگه هاي رديف جلوتر را برمي داريد.(يعني برگه هايي که جلو کاغذ رنگي قرار دارند) سؤالات روي اين برگه ها را مطالعه مي کنيد و اگر جواب درست داديد برگه ها را در داخل خانه سوم و در ابتداي آن قرار مي دهيد و پشت اين برگه ها يک کاغذ رنگي با ارتفاع بيشتر قرار مي دهيد تا فاصله گذاري مشخص شود. ضمناً برگه هاي باقي مانده در خانه دوم را جلوتر مي بريد و کاغذ رنگي را در پشت اين برگه ها مي گذاريد.
ب. سپس به خانه اول برگرديد و برگه هاي آن را برداريد و آنهايي را که بلد هستيد در خانه دوم و پشت کاغذ رنگي قرار دهيد.
ج. برگه هايي که پاسخ آنها را بلد نيستيد و همچنين برگه هاي جديدي را که تهيه کرده ايد در خانه اول مي گذاريد.
5 . خانه سوم براي چهار گروه برگه در نظر گرفته شده و بايد چهار روز صبر کنيد تا اين قسمت تکميل شود.البته هر روز پس از ورود برگه ها از خانه دوم به خانه سوم پشت اين برگه ها يک کاغذ رنگي مي گذاريد تا قسمت سوم هم به تدريج و پس از چهار روز تکميل شود.
6. خانه چهارم جاي هشت گروه برگه را دارد و هشت روز پس از ورود اولين برگه ها پر خواهد شد. خانه پنجم جاي پانزده گروه برگه را دارد و شانزده روز پس از ورود اولين برگه ها، اين قسمت تکميل مي شود. يعني اگر شما در کارتان وقفه اي نيندازيد سي روز طول خواهد کشيد تا هر پنج قسمت جعبه لايتنر تکميل شود. توجه داريد که بين هر دو گروه برگه يک کاغذ رنگي با ارتفاع بيشتر قرار مي دهيد تا برگه هاي مربوط به روزهاي مختلف با يکديگر مخلوط نشوند.از روز سي و يکم به تدريج برگه ها از داخل جعبه خارج مي شوند و شما مي توانيد اين برگه ها را بايگاني نمائيد. زيرا پس از پنج بار تکرار موفقيت آميز هر برگه در زمان هاي متفاوت، مي توانيد مطمئن باشيد که آن موضوع را براي هميشه فرا گرفته ايد و هيچگاه آن را فراموش نخواهيد کرد.
به اين ترتيب شما با روشي که شبيه بازي انفرادي است، در اوقات فراغت مي توانيد با کمترين ميزان اتلاف وقت آنچه را که يادگيري اش برايتان مشکل تر است بيشتر تکرار کنيد و زودتر و براي هميشه به خاطر بسپاريد و آنچه را که زودتر ياد مي گيريد فقط با پنج بار تکرار براي هميشه فرا بگيريد.
نکته مهم: در هر مرحله که به سؤال يک برگه نتوانستيد جواب دهيد بايد آن را به اولين خانه برگردانيد.

موضوعات مرتبط: توصیه وترفندها

جعبه يادگيري لايتنر

يکي از روش هاي مؤثر يادگيري مطالب ،استفاده از جعبه لايتنر است.
در اينجا نحوه کار با اين جعبه را توضيح مي دهيم و اميدواريم شما با استفاده از اين ابزار ساده و سودمند،بر يادگيري خود بيفزائيد و در زمان محدودتر با کيفيت بهتر مطالب بيشتري را به خاطر بسپاريد.
اين وسيله توسط محقق اتريشي " سباستين لايتنر" طراحي شده و مطالب را از حافظه کوتاه مدت شما به حافظه بلند مدت منتقل مي نمايد. يادگيري به کمک اين روش شما را از تکرار مطالب بي نياز مي سازد. همين امر يادگيري را شيرين و جذاب مي کند.
بنا به روال گذشته مباحث علمي و زيرساختي مقالات را با رنگ متفاوت مي نويسم تا خوانندگان گرامي براي جلوگيري از اتلاف وقت از آن بگذرند. لکن دانستن آن براي معلمان،مشاوران،برنامه ريزان آموزشي و درسي و کليه کساني که به مباحث روان شناختي و تربيتي علاقه مند خالي از لطف نيست.

اساس علمي:
اين وسيله بر اساس تجارب روان شناسي و تربيتي زير طراحي شده است:
1. اگر انسان يک مطلب يا مفهوم را به خوبي فرا بگيرد بعد از يک روز تا يک هفته تقريباً 45% آن را فراموش مي کند و بعد از يک ماه 80% آن فراموش مي شود. به اين ترتيب فقط 20% مطلب وارد حافظه درازمدت مي شود. جعبه لايتنر برنامه را به گونه اي تنظيم مي کند تا با بيشترين تکرار در قسمت خطرناک منحني فراموشي،مطالب به حافظه دراز مدت هدايت شود.
2. قانون يادگيري اسکينر: بر اساس اين قانون هرگاه بعد از هر عملي پاداش دريافت شود، انجام آن عمل تشديد خواهد شد. امتياز بيشتر، پاداش موفقيت در بازي است. اين امتياز شما را علاقمند مي کند تا کماکان، با شدت بيشتري به بازي ادامه دهيد.
اين خاصيت در جعبه يادگيري لايتنر استفاده شده است، يعني فرد تنها زماني به قسمت بعدي مي رود که مطلب را آموخته باشد، اين عمل درست مانند امتياز دادن، فرد را به ادامه فرايند يادگيري تشويق مي کند.
مزاياي اين وسيله:
1. از تکرارهاي غير ضروري جلوگيري مي کند: شما براي آنکه مطلبي را از حافظه کوتاه مدت به بلند مدت منتقل کنيد نيازمند تکرارهاي مکرر هستيد. وقتي صفحه اي را براي چندمين بار مطالعه مي کنيد، مجبوريد مطالبي را نيز که قبلا آموخته ايد مجددا مرور کنيد. در صورتي که ديگر لزومي به تکرار نيست و تکرار بي جهت آن ها باعث اتلاف وقت و انرژي، بي حوصلگي و در نتيجه دل زدگي شما مي شود. اما جعبه لايتنر فقط مطالب چموش و رام نشدني را شکار کرده و ما را وادار به تکرار آن ها مي کند.
2. اگر شما روند يادگيري را براي مدتي رها سازيد، هيچ اختلالي در کار يادگيري ايجاد نمي شود جز آنکه مجبور مي شويد کارت ها را بار ديگر مرور کنيد. البته توصيه ما اين است که کار را به طور منظم ادامه دهيد.
3. با گرفتن امتياز و مشاهده پيوسته موفقيت ، يادگيري براي شما از عملي خسته کننده به يک بازي لذت بخش و دلنشين تبديل مي شود.

چگونه از جعبه لايتنر استفاده کنيم:
جعبه لايتنر يک قوطي در باز است که از پنج قسمت تشکيل مي شود.

1

2

4

8

15

عرض قسمت هاي مختلف به ترتيب 15,8,4,2,1 واحد است. اين جعبه را مي توانيد خودتان با مقوا، جعبه يا قوطي هاي پودر لباسشويي ، کفش و... درست کنيد، يا اينکه از بازار تهيه نمائيد.
اين روش را مي توانيد براي يادگيري لغات زبان انگليسي،فارسي و يا هر فرمول يا مطالب درسي فراري که مي خواهيد به خاطر بسپاريد به کار گيريد.
هر موضوع يادگرفتني را روي يک برگ کاغذ(فيش) بنويسيد. دقت کنيد که روي هر فيش تنها يک موضوع يادگرفتني نوشته شود. يعني لغت را در يک روي کاغذ و جواب آن را در روي ديگر برگه مي نويسيد.

مراحل کار:
1. روز اول: تعدادي از برگه ها را تکميل مي کنيد و پس از اينکه هر دوروي برگه را يکي دوبار مرور کرديد، برگه ها را در خانه اول جعبه قرار دهيد. مي توانيد هر روز، ده پانزده يا تعداد بيشتري برگه آماده نمائيد.شايد در بعضي روزها هم برگه اي تهيه نکنيد.
2. روز دوم: ابتدا برگه هايي را که ديروز تهيه کرده بوديد از خانه اول برداريد.سؤالات را از روي برگه بخوانيد و سعي کنيد جواب ها را به خاطر بياوريد. آنهايي را که بلد نبوديد، مجدداً در خانه اول قرار دهيد و آنهايي را که بلد بوديد، به خانه دوم منتقل کنيد. پشت اين برگه هاي خانه دوم يک کاغذ رنگي با ارتفاع بيشتر قرار دهيد.
در پايان، برگه هايي را که در روز دوم براي اولين بار تهيه کرده ايد در خانه اول قرار دهيد.
3. روز سوم: به برگه هاي خانه دوم دست نمي زنيد زيرا خانه دوم هنوز تکميل نشده است و ظرفيت دو گروه برگه را دارد. پس باز هم از برگه هاي خانه اول شروع مي کنيد و برگه هايي را که جواب سؤالاتشان را بلد هستيد به خانه دوم منتقل مي نمائيد و در پشت کاغذ رنگي قرار مي دهيد تا اين برگه ها با برگه هاي روز گذشته مخلوط نشود. برگه هايي که پاسخشان را بلد نيستيد به همراه برگه هاي جديدي که امروز تهيه کرده ايد در خانه اول قرار دهيد.
4. روز چهارم:
الف. ابتدا از خانه دوم شروع کنيد، زيرا خانه دوم ظرفيت دو گروه برگه را دارد و ظرفيت آن روز قبل تکميل شده است. ولي فقط برگه هاي رديف جلوتر را برمي داريد.(يعني برگه هايي که جلو کاغذ رنگي قرار دارند) سؤالات روي اين برگه ها را مطالعه مي کنيد و اگر جواب درست داديد برگه ها را در داخل خانه سوم و در ابتداي آن قرار مي دهيد و پشت اين برگه ها يک کاغذ رنگي با ارتفاع بيشتر قرار مي دهيد تا فاصله گذاري مشخص شود. ضمناً برگه هاي باقي مانده در خانه دوم را جلوتر مي بريد و کاغذ رنگي را در پشت اين برگه ها مي گذاريد.
ب. سپس به خانه اول برگرديد و برگه هاي آن را برداريد و آنهايي را که بلد هستيد در خانه دوم و پشت کاغذ رنگي قرار دهيد.
ج. برگه هايي که پاسخ آنها را بلد نيستيد و همچنين برگه هاي جديدي را که تهيه کرده ايد در خانه اول مي گذاريد.
5 . خانه سوم براي چهار گروه برگه در نظر گرفته شده و بايد چهار روز صبر کنيد تا اين قسمت تکميل شود.البته هر روز پس از ورود برگه ها از خانه دوم به خانه سوم پشت اين برگه ها يک کاغذ رنگي مي گذاريد تا قسمت سوم هم به تدريج و پس از چهار روز تکميل شود.
6. خانه چهارم جاي هشت گروه برگه را دارد و هشت روز پس از ورود اولين برگه ها پر خواهد شد. خانه پنجم جاي پانزده گروه برگه را دارد و شانزده روز پس از ورود اولين برگه ها، اين قسمت تکميل مي شود. يعني اگر شما در کارتان وقفه اي نيندازيد سي روز طول خواهد کشيد تا هر پنج قسمت جعبه لايتنر تکميل شود. توجه داريد که بين هر دو گروه برگه يک کاغذ رنگي با ارتفاع بيشتر قرار مي دهيد تا برگه هاي مربوط به روزهاي مختلف با يکديگر مخلوط نشوند.از روز سي و يکم به تدريج برگه ها از داخل جعبه خارج مي شوند و شما مي توانيد اين برگه ها را بايگاني نمائيد. زيرا پس از پنج بار تکرار موفقيت آميز هر برگه در زمان هاي متفاوت، مي توانيد مطمئن باشيد که آن موضوع را براي هميشه فرا گرفته ايد و هيچگاه آن را فراموش نخواهيد کرد.
به اين ترتيب شما با روشي که شبيه بازي انفرادي است، در اوقات فراغت مي توانيد با کمترين ميزان اتلاف وقت آنچه را که يادگيري اش برايتان مشکل تر است بيشتر تکرار کنيد و زودتر و براي هميشه به خاطر بسپاريد و آنچه را که زودتر ياد مي گيريد فقط با پنج بار تکرار براي هميشه فرا بگيريد.
نکته مهم: در هر مرحله که به سؤال يک برگه نتوانستيد جواب دهيد بايد آن را به اولين خانه برگردانيد.

موضوعات مرتبط: توصیه وترفندها

روان شناسى شخصيت سالم در قرآن

اساساً ويژگى هاى شخصيتى را در سه بخش مى توان مطالعه كرد:

1. ويژگى هاى شناختى (cognitive)

2. ويژگى هاى عاطفى (emotional)

3. ويژگى هاى رفتارى (behavioral)

ويژگى هاى شناختى شامل نگرش ها, اعتقادات, جهان بينى, و اصول تفكر هستند. ويژگى هاى عاطفى كه بر مبناى ويژگى هاى شناختى پديد مى آيند شامل عواطف, هيجانات, احساسات, گرايش ها, و دلبستگى ها مى باشند. ويژگى هاى عاطفى به نوبه خود زمينه و علت بروز ويژگى هاى رفتارى و الگوهاى عمل كرد هستند. اينك ويژگى هاى شناختى, عاطفى و رفتارى شخصيت سالم را از نظر قرآن بررسى مى كنيم.

1- ويژگى هاى شناختى

اين مبحث را مى توان در چهار قسمت كلى بررسى كرد: ويژگى هاى شناختى و شيوه هاى استنباط, نوع شناخت نسبت به مبداء جهان, نوع شناخت نسبت به محيط (جهان پيرامون), و نوع شناخت نسبت به خود.

الف. ويژگى هاى شناختى و شيوه هاى استنباط

ـ پيرو ظن و گمان نيست: ان الظن لايغنى من الحق شيئا (يونس:36 ); و لا تقف ما ليس لك به علم(سراء :36(

ـ از بدگمانى پرهيز مى كند و پارانوئيد نيست: يا ايها الذين امنوا اجتنبوا كثيرا من الظن ان بعض الظن اثم (حجرات:12(

ـ اهل تعقل, تحليل, و استنتاج منطقى است: قل انما اعظكم بواحده ان تقوموا لله مثنى و فرادى ثم تتفكروا ( سباء:46 ); و يريكم اياته لعلكم تعقلون (بقره:73 ); ان شر الدواب عندالله الصم البكم الذين لايعقلون ( انفال:22(

ـ اهل تحقيق, بحث, تضارب آراء و گفت وگوى سالم به منظور كشف حقيقت است: الذين يستمعون القول فيتبعون احسنه اولئك الذين هديهم الله و اولئك هم اولوالالباب (زمر:18(

ـ به حق اصالت مى دهد نه به اكثريت: و ان تطع اكثر من فى الارض يضلوك عن سبيل الله ان يتبعون الا الظن و ان هم الا يخرصون ( انعام:116 ); انه الحق من ربك و لكن اكثر الناس لايؤمنون( هود:17(

ب. نوع شناخت نسبت به مبدأ جهان

ـ به بيان قرآن, شخصيت سالم جهان را داراى منشاء واحدى مى داند كه نه تنها آن را به وجود آورده: الله خالق كل شىء (زمر:62), بلكه به طور لايزال آن را اداره مى كند: وهو على كل شىء وكيل (زمر:62 ); و هو رب كل شىء (انعام:164(

ـ به اين منشاء مى توان اتكاء كرد, اما به غير او نمى توان: و توكل على الله وكفى بالله وكيلا (نساء:81(

ـ او مظهر قدرت و مهربانى است, لذا مى توان بر او اعتماد كرد: و توكل على العزيز الرحيم (شعراء:217(

ـ او درستى را بر نادرستى ترجيح مى دهد در نتيجه اگر فرد درستى پيشه كند خدا او را موفق مى كند: انى توكلت على ربى و ربكم ما من دابه الا هو اخذ بناصيتها ان ربى على صراط مستقيم ( هود:65(

ـ او بر چنين كارى قادر است, زيرا سررشته همه كارها در دست اوست: ربنا عليك توكلنا و اليك انبنا و اليك المصير :(ممتحنه:4 ); الا الى الله تصير الامور (شورى:53 ); ولله غيب السموات والارض و اليه يرجع الامر كله فاعبده و توكل عليه و ما ربك بغافل عما تعملون (هود:123(

ـ تسلط او به جهان چنان است كه حد و مقدار هر چيز را او تعيين مى كند :و ان من شىء الا عندنا خزائنه و ما ننزله الا بقدر معلوم (حجر:21 );انا كل شىء خلقناه بقدر ( قمر:49(

ـ او فعال بلامنازع است: ان الحكم الا لله عليه توكلت و عليه فليتوكل المتوكلون (يوسف:67 ); ويفعل الله ما يشاء (ابراهيم:27(

ـ در افعال خود به كسى حساب پس نمى دهد, اما همه بايد حساب كارهاى خود را به او پس دهند :لايسئل عما يفعل و هم يسئلون (انبياء:23(

ـ اما اين همه قدرت او موجب خودكامگى و هوس بازى و انحراف از حق نيست و به كسى ستم نمى كند: ان ربى على صراط مستقيم (هود:56 ); ان الله لا يظلم مثقال ذره ( نساء:40 );و لا يظلم ربك احدا (كهف:49(

ـ در حقيقت او مهربانى را بر خود واجب كرده است: كتب على نفسه الرحمه (انعام:12).

ـ درخواست بندگانش را مى پذيرد و به آنها نزديك است: و اذا سئلك عبادى عنى فانّى قريب اجيب دعوه الداع اذا دعان (بقره:186(

ـ از بسيارى از جرائم بندگان مى گذرد: او يوبقهن بما كسبوا و يعف عن كثير (شورى:34(

ـ او توبه پذير و مهربان است و كسانى كه در صدد جبران بدى هاى خود برآيند مشمول گذشت و پذيرش او مى شوند: الا الذين تابوا واصلحوا و بيّنوا فاولئك اتوب عليهم و انا التواب الرحيم ( بقره:160(

ـ با اين حال او در كمين ستم كاران است: انّ ربك لبالمرصاد (فجر:14(

ـ و خيانت كاران را موفق نمى كند: و ان الله لا يهدى كيد الخائنين (يوسف:52(

ـ در او غفلت, خواب, فراموشى, اشتباه, زوال, و هر آن چه بوى عدم دهد, راه ندارد: فاعبده و توكل عليه و ما ربك بغافل عما تعملون ( هود:123); الله لا اله الا هو الحى القيوم لا تأخذه سنه و لا نوم (بقره:255 ); و ما كان ربك نسيّا (مريم:64 ); لا يضل ربى و لا ينسى ( طه:52 ); و توكل على الحى الذى لا يموت (فرقان:58(

ـ و بالاخره او برى از هر زشتى: سبحن الله عما يصفون (صافات:159); و منشاء هر زيبايى است: الحمدلله رب العالمين (حمد:2(

ج. نوع شناخت نسبت به محيط

ـ شخصيت سالم مجموعه جهان و وقايع آن را پوچ و باطل و بى هدف نمى داند: الذين يذكرون الله قياما و قعودا و على جنوبهم و يتفكرون فى خلق السموت والارض ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانك فقنا عذاب النار (آل عمران:191(

ـ دنيا را محل تلاش و كار و بهره بردارى صحيح مى داند: ومن رحمته جعل لكم الليل والنهار لتسكنوا فيه ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون (قصص:73 ); واخرون يضربون فى الارض يبتغون من فضل الله (مزمل:20 ); وابتغ فيما اتيك الله الدار الاخره ولا تنس نصيبك من الدنيا ( قصص77(

ـ اما دنيا را شايسته دلبستگى نمى داند, زيرا مرحله اى موقتى بوده و در مقايسه با آخرت ناچيز است :ارضيتم بالحيوه الدنيا من الاخره فما متاع الحيوه الدنيا فى الاخره الا قليل (توبه:38 ); ان الذين لايرجون لقاءنا ورضوا بالحيوه الدنيا واطمأنوا بها والذين هم عن ايتنا غافلون ( يونس:7 ); المال والبنون زينه الحيوه الدنيا والبقيت الصلحت خير عند ربك ثوابا و خير املا ( كهف:46(

ـ او بلايا را عامل امتحان و تكامل مى داند: واذ ابتلى ابراهيم ربه بكلمت فاتمهن قال انى جاعلك للناس اماما ( بقره:124 ); ولنبلونكم بشىء من الخوف والجوع ونقص من الاموال والانفس والثمرات وبشر الصابرين ( بقره:155(

ـ ارزيابى او از رويدادها به آرامش روانى وى آسيب نمى زند, زيرا مى داند كه چه بسا وقايع ناخوشايند كه خير هستند و چه بسا امور دوست داشتنى كه شرّند. به علاوه هيچ مصيبتى رخ نمى دهد مگر آن كه قضاى الهى آن را از پيش مقدر كرده باشد: وعسى ان تكرهوا شيئا و هو خير لكم و عسى ان تحبوا شيئا و هو شر لكم ( بقره:216 ); ما اصاب من مصيبه فى الارض و لا فى انفسكم الا فى كتاب من قبل ان نبرأها ان ذلك على الله يسير ( حديد:22(

ـ مشكلات و سختى ها را قرين و مقدمه آسايش و گشايش مى داند و همواره اميدوار است: ان مع العسر يسرا ( شرح:6 ); سيجعل الله بعد عسر يسرا ( طلاق:7 ); و لا تيأسوا من روح الله انه لا ييأس من روح الله الا القوم الكفرون ( يوسف:87(

ـ نيايش و دعا را در رويدادهاى جهان مؤثر مى داند: وقال ربكم ادعونى استجب لكم ( غافر:60 ); امن يجيب المضطر اذا دعاه ويكشف السوء ( نمل:62(

ـ ثروت و امكانات مادى را به خودى خود عامل خوش بختى نمى داند: فلا تعجبك امولهم ولا اولدهم انما يريد الله ليعذبهم بها فى الحيوه الدنيا و تزهق انفسهم وهم كفرون ( توبه:55(

ـ نژاد و قوميت را عامل برترى نمى داند: يا ايها الناس انّا خلقناكم من ذكر و انثى و جعلناكم شعوبا و قبائل لتعارفوا ان اكرمكم عندالله اتقاكم ان الله عليم خبير ( حجرات:13(

د. نوع شناخت نسبت به خود

ـ محدوديت هاى خود را مى پذيرد و از خود به اندازه توانش انتظار دارد و همين ديدگاه را نيز نسبت به ديگران دارد: لاتكلف نفس الا وسعها (بقره:233(

ـ در عين حال خود و هر انسان ديگر را مسئول اعمال خويش مى داند: الا تزر وازره وزر اخرى وان ليس للانسان الا ما سعى ( نجم:38 و39(

ـ خود را مبرى از عيوب نمى داند و نقاط ضعف خود را مى پذيرد: وما ابرىء نفسى ان النفس لاماره بالسوء الا ما رحم ربى ان ربى غفور رحيم ( يوسف:53(

ـ در عين حال به ارزش وجودى خود احترام مى گذارد و خود را جانشين خداوند در زمين مى داند. خود و ساير هم نوعان خود را موجودات تصادفى ندانسته, بلكه موجوداتى ارزش مند, انتخاب شده, برگزيده, و داراى رسالت مى داند: انى جاعل فى الارض خليفه (بقره:30(

ـ خودشناسى داشته و ويژگى هاى خود را شناسايى مى كند و دچار خود فراموشى و از خود بيگانگى نمى شود: و فى الارض ايات للموقنين و فى انفسكم افلا تبصرون ( ذاريات:20 و21 ); ولا تكونوا كالذين نسوا الله فانسيهم انفسهم اولئك هم الفسقون ( حشر:19 ); يا ايها الذين امنوا عليكم انفسكم ( مائده:105(

ـ حيات خود را هدف مند مى داند و نه پوچ و بى هدف و رنج و تعب را به عنوان امور اجتناب ناپذير زندگى مى پذيرد: يا ايها الانسان انك كادح الى ربك كدحا فملاقيه ( انشقاق:6(

ـ او مرگ را پايان زندگى نمى داند, بلكه آن را يك مرحله طبيعى و اجتناب ناپذير از زندگى محسوب مى كند و معتقد است كه مرگ به دنبال يك زندگى سالم چيز ترسناكى نيست: كل نفس ذائقه الموت ثم الينا ترجعون ( عنكبوت:57 ); اينما تكونوا يدرككم الموت ولو كنتم فى بروج مشيّده ( نساء:78 ); ولئن قتلتم فى سبيل الله او متّم لمغفره من الله و رحمته خير مما يجمعون. ولئن متّم او قتلتم لالى الله تحشرون ( آل عمران: 157 و158 ); ايجب الانسان الّن نجمع عظامه بلى قادرين على ان نسوى بنانه ( قيامه:3و4 ); كيف تكفرون بالله وكنتم امواتا فأحيكم ثم يميتكم ثم يحييكم ثم اليه ترجعون ( بقره:28(

2-ويژگى هاى عاطفى

ـ شخصيت سالمى كه مورد نظر قرآن كريم است شرط شاد بودن را نداشتن مشكل نمى داند, اما در عين حال چيزى او را ذوق زده و مغرور نمى كند به عبارت ديگر از دست دادن و به دست آوردن او را چندان دچار استرس نمى كند: لكيلا تأسوا على ما فاتكم ولا تفرحوا بما اتيكم والله لا يحب كل مختال فخور ( حديد:23 ); فلمّا جائهم رسلهم بالبينات فرحوا بما عندهم من العلم وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون ( غافر:83).

ـ سرخوش و ذوق زده و مانياك (manic) نيست لذا تفكر بزرگ منشى و فخرفروشى ندارد: اذ قال له قومه لا تفرح ان الله لا يحب الفرحين ( قصص:76 ); انه لفرح فخور ( هود:10 ); لاتحسبن الذين يفرحون بما أتوا و يحبون ان يحمدوا بما لهم يفعلوا فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب و لهم عذاب اليم ( آل عمران:188 ); والله لا يحب كل مختال فخور (حديد:23(

ـ افسردگى و اضطراب ندارد: فإما يأتينكم منى هديً فمن تبع هداى فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون ( بقره:38 ); بلى من اسلم وجهه لله و هو محسن فله اجره عند ربه و لا خوف عليهم و لا هم يحزنون ( بقره:112 ); و ما نرسل المرسلين الا مبشرين و منذرين فمن أمن و اصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون ( انعام:48 ); الا ان اولياء الله لا خوف عليهم ولا هم يحزنون ( يونس:62(

ـ در مجموع از احساس امنيت و آرامش برخوردار است: الذين امنوا و لم يلبسوا ايمانهم بظلم اولئك لهم الامن و هم مهتدون ( انعام:82(

ـ مهار تمايلاتش را در دست دارد: و اما من خاف مقام ربه و نهى النفس عن الهوى ( نازعات:40).

ـ لذا مى تواند خشم خود را خاموش كند, از خشونت بپرهيزد, از بدى هاى ديگران بگذرد و حتى در مقابل, به آنها نيكى كند و كينه در دل نگيرد: و الكاظمين الغيظ والعافين عن الناس والله يحب المحسنين ( آل عمران:134(

ـ حسادت نمى كند و كمال گرا و برترى طلب نيست: ام يحسدون الناس على ما اتيهم من فضله ( نساء:54 ); ولا تتمنوا ما فضل الله به بعضكم على بعض ( نساء:32 ); و ان فرعون لعال فى الارض و انه لمن المسرفين ( يونس:83(

ـ تملق پذير نيست: يريدون ان يحمدوا بما لم يفعلوا ( آل عمران:188(

ـ احساس گناه (guilt feeling) از نوع تخريبى ندارد, زيرا راه جبران اشتباهات را مسدود نمى داند, لذا احساس گناه او از نوع سازنده و در جهت جبران خطاها است: و الذين اذا فعلوا فاحشة او ظلموا انفسهم ذكروا الله فاستغفروا لذنوبهم و من يغفر الذنوب الا الله و لم يصرّوا على ما فعلوا و هم يعلمون ( آل عمران:135 ); ان الحسنات يذهبن السيئات ( هود:114 ); قل يا عبادى الذين اسرفوا على انفسهم لاتقنطوا من رحمة الله ان الله يغفر الذنوب جميعا انه هو الغفور الرحيم ( زمر:53(

ـ به توانايى ها و امكانات خود مغرور نيست و احتمال عدم موفقيت را در نظر مى گيرد: ولا تقولن لشىء انى فاعل ذلك غدا الا ان يشاء الله ( كهف: 23 و24(

ـ اگر چيزى را فراموش كرد مضطرب يا اندوهناك نمى شود: لايكلف الله نفسا الا وسعها لها ما كسبت و عليها ما اكتسبت ربنا لاتؤاخذنا ان نسينا او اخطأنا ( بقره:286 ); واذكر ربك اذا نسيت و قل عسى ان يهدين ربى لاقرب من هذا رشدا ( كهف:24 ) كه بر طبق برخى از تفاسير اين آيه نيز به همين معنا است.

ـ احساس حقارت ندارد, بلكه احساس ارزش مند بودن دارد, ارزيابى وى از خود (self steam) مثبت است و در نتيجه به خود و ديگران احترام مى گذارد: لقد خلقنا الانسان فى احسن تقويم ( تين:4 ); ثم انشأناه خلقا اخر فتبارك الله احسن الخالقين ( مؤمنون:14 ); انى جاعل فى الارض خليفه ( بقره30(

ـ اما اين احساس ارزش مند بودن منجر به خود بزرگ بينى نمى شود: انه لا يحب المستكبرين ( نحل:23 ); ساصرف عن اياتى الذين يتكبرون فى الارض بغير الحق ( اعراف:146 ); كذلك يطبع الله على كل قلب متكبر جبار ( غافر:35 ); ان الذين يجادلون فى ايات الله بغير سلطان اتيهم ان فى صدورهم الا كبر ما هم ببلغيه فاستعذ بالله انه هو السميع البصير ( غافر:56(

ـ به طور كلى ديگران را دوست دارد و مهربان, خيرخواه و خوش نيت است: وتواصوا بالمرحمه (بلد:17 ); رحماء بينهم ( فتح:29 ); ولو كنت فظا غليظ القلب لانفظوا من حولك ( آل عمران:159(

ـ به خدا اعتماد و توكل دارد: و ما عندالله خير وابقى للذين امنوا وعلى ربهم يتوكلون ( شورى:36(

ـ خداوند را به شدت دوست دارد: والذين امنوا اشد حبا لله ( بقره:165(

ـ با پديده سوگ (grief reaction) كنار مى آيد: الذين اذا اصابتهم مصيبة قالوا انا لله و انا اليه راجعون ( بقره:156(

ـ مسئله مرگ براى او حل شده و در او اضطراب ايجاد نمى كند :ولئن متم او قتلتم لالى الله تحشرون ( آل عمران:158(

3- ويژگى‌هاى رفتارى

ـ از اظهارنظر درباره چيزى كه نمى داند پرهيز مى كند: اذ تلقونه بالسنتكم و تقولون بافواهكم ما ليس لكم به علم و تحسبونه هيناً و هو عندالله عظيم ( نور:15 ); فلم تحاجّون فيما ليس لكم به علم ( آل عمران:166 ); و ما لهم به من علم ان يتبعون الاّ الظن و ان الظن لا يغنى من الحق شيئاً ( نجم:28 ); و قالوا ما هى الاّ حياتنا الدنيا نموت و نحيا و ما يهلكنا الاّ الدهر و ما لهم بذلك من علم ان هم الاّ يظنون ( جاثيه:24).

ـ تشنه آموختن به منظور رشد (self actualization) است: قال له موسى هل اتبعك على ان تعلمن مما علّمت رشدا ( كهف:66(

ـ پيش داورى نمى كند و اهل تحقيق است: الذين يستمعون القول فيتبعون احسنه ( زمر:18(

ـ حق را مخفى نمى كند و مى گويد حتى اگر بر عليه خود يا نزديكانش باشد: ولا تلبسوا الحق بالباطل و تكتموا الحق وانتم تعلمون ( بقره:42 ); يا ايها الذين امنوا كونوا قوامين بالقسط شهداء لله و لو على انفسكم او الوالدين والاقربين ( نساء:135); و اذا قلتم فاعدلوا ولو كان ذا قربى ( انعام:152(

ـ رفتار وى با شناخت و عواطف او هماهنگى و سازگارى دارد لذا دو رنگى, ريا و نفاق ندارد. رو راست و راست گو است: ليجزى الله الصادقين بصدقهم ( احزاب:24 ); يا ايها الذين امنوا لم تقولون ما لا تفعلون كَبُر مقتا عندالله ان تقولوا ما لا تفعلون ( صف:2و3 ); يقولون بافواههم ما ليس فى قلوبهم والله اعلم بما يكتمون ( آل عمران:167(

ـ اهل رعايت حد و مرزها و قوانين است: ان الله مع الذين اتقوا والذين هم محسنون ( نحل:128 ); و لو اَنّ اهل القرى امنوا واتقوا لفتحنا عليهم بركات من السماء والارض ( اعراف:96(

ـ حتى اگر در تنگنا بيفتد دست به ستم يا قانون شكنى نمى زند: ومن يتق الله يجعل له مخرجا ( طلاق:2).

ـ در مشكلات وقار و صبر خود را از دست نمى دهد: والصابرين فى البأساء والضراء و حين البأس ( بقره:177 ); فصبر جميل ( يوسف:18 ); فاصبر صبرا جميلا ( معارج:5(

ـ ضمن سازگارى با محيط در حد توان به رفع اشكالات محيط مى پردازد: ان اريد الا الاصلاح ما استطعت ( هود: 88(

ـ براى جبران اشتباهاتش تلاش مى كند: انما التوبه على الله للذين يعملون السوء بجهاله ثم يتوبون من قريب ( نساء:17(

ـ رفتار متكبرانه ندارد: ولا تصعّر خدّك للناس ولا تمش فى الارض مرحا ان الله لايحب كل مختال فخور ( لقمان:18(

ـ در حفظ حريم و احترام ديگران كوشا است, لذا غيبت, تمسخر, عيب جويى, و هرزه زبانى نمى كند حتى به بهانه شوخى: ولا تجسسوا ولا يغتب بعضكم بعضا ( حجرات:12 ); يا ايها الذين امنوا لايسخر قوم من قوم عسى ان يكونوا خيرا منهم ( حجرات:11 ); ولا تلمزوا انفسكم و لا تنابزوا بالالقاب ( حجرات:11(

ـ آن چه از ديگران انتظار دارد خودش عمل مى كند: اتأمرون الناس بالبر وتنسون انفسكم ( بقره:44(

ـ در تعامل با ديگران منصف است: و يا قوم اوفوا المكيال والميزان بالقسط ولا تبخسوا الناس اشيائهم و لا تعثوا فى الارض مفسدين ( هود:85(

ـ كم فروشى يا كم كارى نمى كند: ويل للمطففين الذين اذا اكتالوا على الناس يستوفون و اذا كالوهم او وزنوهم يُخسِرون ( مطففين: 1تا3(

ـ مردم آزار و ضد اجتماعى (antisocial) نيست, از خشونت پرهيز مى كند و رفتار نرم و توأم با مهربانى دارد: والذين يؤذون المؤمنين والمؤمنات بغير ما اكتسبوا فقد احتملوا بهتانا و اثما مبينا ( احزاب:58 ); فبما رحمه من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفظوا من حولك ( آل عمران:159 ); والكاظمين الغيظ ( آل عمران:134(

ـ آرام سخن مى گويد و آرام رفتار مى كند: واقصد فى مشيك واغضض من صوتك ان انكر الاصوات لصوت الحمير ( لقمان:19(

ـ آسايش ديگران را بر آسايش خود ترجيح مى دهد: ويؤثرون على انفسهم ولو كان بهم خصاصة ( حشر:9).

ـ سخاوت مند و دست و دل باز است: و من يوق شح نفسه فاولئك هم المفلحون ( حشر:9(

ـ اما از حق خود دفاع مى كند: لا يحب الله الجهر بالسوء من القول الا من ظلم و كان الله سميعا عليما ( نساء:148 ); ولمن انتصر بعد ظلمه فاولئك ما عليهم من سبيل ( شورى:41 ); لاتَظلِمون ولا تُظلَمون ( بقره:279 ); اذن للذين يقاتلون بانهم ظلموا و ان الله على نصرهم لقدير ( حج:39 ); والذين اذا اصابهم البغى هم ينتصرون ( شعر:ا39(

ـ و اگر نتواند حق خود را بگيرد, از جايگاه ظلم بيرون مى رود (هجرت): والذين هاجروا فى الله من بعد ما ظلموا لنبوئنهم فى الدنيا حسنه و لاجر الاخره اكبر لو كانوا يعلمون ( نحل:41(

ـ از مظلوم دفاع مى كند: وما لكم لاتقاتلون فى سبيل الله والمستضعفين من الرجال والنساء والولدان الذين يقولون ربنا اخرجنا من هذه القرية الظالم اهلها و اجعل لنا من لدنك وليا واجعل لنا من لدنك نصيرا ( نساء:75(

ـ اگر به او بدى شود حداكثر به همان اندازه پاسخ مى دهد نه بيشتر: فان عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقبتم به ( نحل:126(

ـ اما ترجيحا از بدى ديگران مى گذرد:ولئن صبرتم لهو خير للصابرين ( نحل:126 ); ولمن صبر و غفر ان ذلك من عزم الامور ( شورى:43(

ـ و در حالت بهتر بدى را با خوبى پاسخ مى دهد: و يدرءون بالحسنة السيئة ( رعد:22 و قصص:54).

ـ به ديگران نيكى مى كند و نيكى آنان را با نيكى پاسخ مى دهد: ان الله يأمر بالعدل والاحسان ( نحل:90 ); هل جزاء الاحسان الا الاحسان ( رحمن:60(

ـ و ترجيحاً نيكى ديگران را با نيكى بالاترى پاسخ مى دهد: و اذا حيّيتم بتحيّة فحيّوا باحسن منها او ردّوها ان الله على كل شيئ حسيبا ( نساء:86(

ـ اگر به كسى نيكى كرد او را با منت نمى آزارد: يا ايها الذين امنوا لاتبطلوا صدقاتكم بالمن والاذى ( بقره:264 ); ولا تمنن تستكثر ( مدثر:6(

ـ براى افزايش احساس ارزش مندى خود, ديگران را تحقير نمى كند: فاستخف قومه فاطاعوه ( زخرف:54).

ـ رفتار نمايشى ندارد: و لا تكونوا كالذين خرجوا من ديارهم بطرا و رئاءالناس ( انفال:47 ); الذين هم يرائون ( ماعون:6(

ـ اجتماعى است و تك روى و انزوا ندارد: واعتصموا بحبل الله جميعا ولا تفرقوا ( آل عمران:103(

ـ به نحو مؤثر ارتباط برقرار مى كند و يك شنونده فعال (active listener) است: الذين يستمعون القول فيتبعون احسنه ( زمر:18) جالب آن است كه در اين آيه به جاى كلمه يسمعون (شنيدن) از كلمه يستمعون (گوش دادن) استفاده شده است كه نشان دهنده شنيدن فعال (active listening) مى باشد.

ـ جا را براى حضور اجتماعى ديگران تنگ نمى كند: يا ايها الذين امنوا اذا قيل لكم تفسّحوا فى المجالس فافسحوا يفسح الله لكم ( مجادله:11(

ـ استقلال فكرى دارد: و لا تتبع اهوائهم عما جائك من الحق ( مائده48: ); و ان تطع اكثر من فى الارض يضلوك عن سبيل الله ان يتبعون الا الظن وان هم الا يخرصون ( انعام:116 ); و قالوا ربنا انا اطعنا سادتنا و كبراءنا فاضلونا السبيلا ( احزاب:67 ); اذ تبرأ الذين اتُّبعوا من الذين اتَّبعوا و رأوا العذاب و تقطعت بهم الاسباب ( بقره:166(

ـ در عين حال استبداد رأى ندارد و از مشورت ديگران بهره مند مى شود: و امرهم شورى بينهم ( شورى:38(

ـ رفتار برترى جويانه ندارد: تلك الدار الاخرة نجعلها للذين لا يريدون علوا فى الارض و لا فسادا والعاقبه للمتقين ( قصص:83 ); وان فرعون لعال فى الارض و انه لمن المسرفين ( يونس:83(

ـ نسبت به امانت و قول خود متعهد است: وهم لاماناتهم وعهدهم راعون ( مؤمنون:8 و معارج:22 ); واوفوا بالعهد ان العهد كان مسئولا ( اسراء:34 ); بلى من اوفى بعهده و اتّقى فان الله يحب المتقين ( آل عمران:76 ) والموفون بعهدهم اذا عاهدوا ( بقره:177(

ـ خيانت نمى كند: و ان الله لا يهدى كيد الخائنين ( يوسف:52(

ـ براى خودكفايى مالى تلاش مى كند: و هو الذى جعل لكم الارض ذلولا فامشوا فى مناكبها و كلوا من رزقه و اليه النشور ( ملك:15 ); لتبتغوا من فضله و لعلكم تشكرون ( نحل:14 ); و اخرون يضربون فى الارض يبتغون من فضل الله ( مزمل:20(

ـ اما بيش از حد مال اندوزى نمى كند (عامل استرس): والذين يكنزون الذهب والفضة ولا ينفقونها فى سبيل الله فبشرهم بعذاب اليم ( توبه:34 ); الهيكم التكاثر ( تكاثر:1(

ـ براى خود محدوديت هاى ساختگى و من درآوردى قائل نمى شود و خود را از نعمت هاى پاكيزه دنيا محروم نمى كند: يا ايها الذين امنوا لا تحرّموا طيبات ما احل الله لكم ( مائده:87 ); قل من حرّم زينة الله التى اخرج لعباده والطيبات من الرزق (اعراف:32(

ـ هدف اصلى او در بهره گيرى از نعمات دنيوى سعادت اخروى است: وابتغ فيما اتيك الله الدار الاخرة و لا تنس نصيبك من الدنيا ( قصص:77(

ـ در غذاى مصرفى خود دقت مى كند و هر چيزى را نمى خورد: يا ايها الذين امنوا كلوا من طيبات ما رزقناكم واشكروا لله ان كنتم اياه تعبدون ( بقره:172(

ـ به خصوص از مصرف موادى كه انديشه را مختل مى كنند (مانند الكل) خوددارى مى كند: انما يريد الشيطان ان يوقع بينكم العداوة والبغضاء فى الخمر والميسر ويصدكم عن ذكر الله و عن الصلوة فهل انتم منتهون ( مائده:91(

ـ پرخورى و شكم بارگى نمى كند: و كلوا واشربوا ولاتسرفوا انه لا يحب المسرفين ( اعراف:31(

ـ روابط جنسى تنظيم شده و كنترل شده اى دارد: والذين هم لفروجهم حافظون الا على ازواجهم او ما ملكت ايمانهم فانهم غير ملومين فمن ابتغى وراء ذلك فاؤلئك هم العادون ( مؤمنون: 5 تا8(

ـ چشم چرانى نمى كند (يك انحراف شناخته شده روانى): و قل للمؤمنين يغضّوا من ابصارهم و يحفظوا فروجهم ذلك ازكى لهم ان الله خبير بما تصنعون و قل للمؤمنات يغضضن من ابصارهن و يحفظن فروجهن ( نور:30و31(

ـ متقابلاً از خودنمايى تحريك آميز هم پرهيز مى كند: و لا يبدين زينتهن الا ما ظهر منها وليضربن بخمرهن على جيوبهن ( نور:31 ); ولا يضربن بارجلهن لعلكم ما يخفين من زينتهن ( نور:31 ); فلا تخضعن بالقول فيطمع الذى فى قلبه مرض ( احزاب:32(

ـ از مزاياى روانى تشكيل خانواده بهره مند مى شود: و من اياته ان خلق لكم من انفسكم ازواجا لتسكنوا اليها وجعل بينكم مودة و رحمة ان فى ذلك لايات لقوم يتفكرون ( روم:21(

ـ براى كنترل احساسات جنسى خود از مكانيسم هاى دفاعى (defense mechanisms) مانند سركوب (repression) استفاده نمى كند, بلكه مكانيسم هاى تطابق (coping mechanisms) را به كار مى بندد; يعنى در صورت امكان اين غريزه را به طريق سالم ارضا مى كند (حل مسئله با مكانيسم تطابقى تسلط و مهارت) و در غير اين صورت, از مكانيسم هاى تطابقى ديگرى مانند تصعيد و تعليه (sublimation) و دين گرايى (religious coping) استفاده مى كند (وانكحوا الايامى والصالحين من عبادكم وامائكم ان يكونوا فقراء يغنهم الله من فضله والله واسع عليم وليستعفف الذين لايجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله (نور: 32 و33 ); ومن يتق الله يجعل له مخرجا و يرزقه من حيث لايحتسب و من يتوكل على الله فهو حسبه ان الله بالغ امره قد جعل الله لكل شيئ قدرا ( طلاق:2و3(

ـ اما با غير هم مسلك خود ازدواج نمى كند (به دليل عوارض روانى براى زوجين و فرزندان كه در جاى خود اثبات شده است): ولا تنكحوا المشركات حتى يؤمنّ ( بقره:221 ); ولا تنكحوا المشركين حتى يؤمنوا ( بقره:221(

ـ به نظافت و بهداشت فردى اهميت مى دهد: و ثيابك فطهر. والرجز فاهجر ( مدثر:4و5 ); ويحب المتطهرين ( بقره:222(

ـ سحرخيز است: والمستغفرين بالاسحار ( آل عمران:17(

ـ رفتارهاى خودتخريبى, خودآزارى, و خودكشى ندارد: ولاتقتلوا انفسكم ( نساء:29(

ـ از آثار روانى انفاق بهره مند مى شود: و مثل الذين ينفقون اموالهم ابتغاء مرضات الله و تثبيتا من انفسهم ( بقره:265(

ـ براى منابع ارزش قائل است و آنها را ريخت و پاش نمى كند: و لاتبذر تبذيرا ان المبذرين كانوا اخوان الشياطين ( اسراء: 26و27(

ـ در طول روز ساعاتى را به تمركز فكرى معنوى (transendental meditation) و نيايش مى گذراند: اننى انا الله لا اله الا انا فاعبدنى و اقم الصلوه لذكرى ( طه:14(

ـ در اكثر حالات به ياد خداست: واذكروا الله كثيرا لعلكم تفلحون ( جمعه:10(

ـ اهل اتلاف وقت, لغو و بيهودگى نيست و از امور بى محتوى و بى نتيجه پرهيز مى كند: والذين هم عن اللغو معرضون ( مؤمنون:3 ); والذين لايشهدون الزور و اذا مرّوا باللغو مرّوا كراما ( فرقان:72(

ـ از بى كارى پرهيز مى كند, اما هم زمان به كارهاى متعددى نمى پردازد (زيرا هر دو منبع استرس هستند) لذا با اتمام هر كار كار جديدى را آغاز مى كند: فاذا فرغت فانصب (انشراح:7(

نتيجه

شخصيتى با ويژگى هاى فوق بدون شك شخصيتى محبوب و دوست داشتنى خواهد بود و الگوى عينى آن در معصومين(ع) قابل مشاهده است. اين نكته در سوره مريم آيه96 بيان شده است. در اين آيه به طور فشرده از ويژگى هاى شناختى و رفتارى شخصيت سالم تحت عنوان ايمان و عمل صالح نام برده شده است (ان الذين امنوا وعملوا الصالحات سيجعل لهم الرحمن وُدّا; آنان كه ايمان آورده و اعمال شايسته داشته باشند به زودى خداوند آنان را محبوب دل ها خواهد ساخت.

موضوعات مرتبط: توصیه وترفندها

چرخه يادگيري

يادگيري ما را نمي توان با مقياسي مانند عقربه سوخت ماشين اندازه گيري کرد که از خالي تا پر تغيير مي کند. ما با مرور دوباره آنچه که قبلا آموخته ايم و بازانديشي در افکار وطرحهايمان براي يادگيري در آينده ، ياد مي گيريم. وهميشه چيزهاي بيشتري براي آموختن وجود دارد.
معروف ترين چرخه يادگيري "چرخه کولب" است که چهار مرحله را براي يادگيري شناسايي کرده است:

تجربه		عمل

تفکر		مفهوم ساختن

اين مدل نشان مي دهد که ما چگونه از طريق تجربه و از مقايسه تجربه خودمان با ديگران ياد مي گيريم که چگونه تجربه هايمان را تحليل کنيم و براي کارهاي جديدي برنامه ريزي کنيم. اگر تمام فازهاي اين چرخه را طي کنيم "يادگيري تجربي" ، چنانکه به اين اسم مشهور است، به تجربه اندک ما محدود نمي شود.

سبک هاي يادگيري
همه ما به يک روش ياد نمي گيريم. ما گرايش داريم روش هايي را که با آنها راحت تر هستيم انتخاب کنبم و بقيه روشها را کنار بگذاريم. اين نکته مهم است که ما از سليقه مان در مورد سبک هاي يادگيري باخبر باشيم تا بتوانيم:

• از روش هاي يادگيري مان استفاده کنيم که با آموزش خاصي که فرا مي گيريم، سازگار باشد.
• يادگيري مان را در روش هاي ضعيف تر بهبود بخشيم.

نکته مهم آن است که بدانيم " سبک هاي يادگيري" خصوصيات فردي افراد نيستند و ما همه در شرايط متفاوت سبک هاي متفاوتي را به کار مي گيريم. هر چند، معمولا ما يک يا دو سبک را بر بقيه ترجيح مي دهيم. به گفته هانري و مامفورد (1986) براي اينکه چرخه يادگيري (چرخه کولب را نگاه کنيد) را کاملا طي کنيم، بايد هر چهار سبک يادگيري را در پيش گرفت. ضعف يا قبول نکردن هر کدام از اين سبک هاي يادگيري ، فرآيند يادگيري را دچار مانع مي کند.

فعاليت گرا		شما به جاي اينکه به دفترچه راهنما مراجعه کنيد با انجام دادن هرکاري، آن را ياد مي گيريد. دوست داريد خود را دربيشترين تجربه ها و فعاليتهاي ممکن غرق کنيد. اغلب دوست داريد در گروه کار کنيد تا بتوانيد ايده هاي بيشتري بدهيد و امتحان کنيد. نقطه قوت شما پذيرش فکري و شور وشوق شماست.
اهل فکر		شما عقب مي ايستيد و مشاهده مي کنيد؛ چون دوست داريد قبل ازتصميم گيري درباره پيشروي، تا آنجا که مي توانيد اطلاعات جمع کنيد. به جاي يک باره پريدن در وسط ماجرا، ترجيح مي دهيد تصوير بزرگ تري به دست بياوريد که شامل تجارب و ديدگاه هاي آدم هاي ديگر باشد. نقطه قوت شما جمع آوري اطلاعات با دقت زياد و تحليل آنها براي رسيدن به نتيجه است.
نظريه پرداز		شما مي خواهيد تمام مشاهداتتان را با قالب نظريه ها و چهارچوبها تطبيق دهيد تا بتوانيد ببيند چگونه يک مشاهده به مشاهده هاي ديگر ربط پيدا مي کند. شما سعي مي کنيد با پرسيدن اين سوال که "چطور جور در مي آيد؟" آمو خته هاي جديد را با نظريه ها و چهارچوب خودتان سازگارکنيد. نقطه قوت شما اين است که در تلاش براي حل يک مسئله، از ربط بين قسمت هاي مختلف براي داشتن يک رويکرد قدم به قدم استفاده مي کنيد.
پراگماتيست		شما هميشه دنبال ايده هاي جديد هستيد تا آنها را به عمل درآوريد. معيار اصلي شما براي قضاوت در مورد يک نظريه، نتيجه عملي ناشي از آن است. نقطه قوت شما هم اين است که مي توانيد با اعتماد به نفس ايده جديدي را مطرح کنيد و به مرحله عمل در آوريد.

وضعيت هاي يادگيري
وقتي دانش آموزان در حال کسب مهارت يا دانش جديدي هستند، انديشيدن به "وضعيت يادگيري" شان يعني ميزان توانايي و آگاهي شان ازآن سودمند است. اگر يادگيرنده از نياز خود آگاه نباشد، نمي تواند از پيش نهادهاي کمک استفاده کند. دابين چهار وضعيت براي يادگيري پيش نهاد مي کند:

		خودآگاه	ناخودآگاه
	از نياز به يادگيري يک مهارت يا دانش جديد:
کار آمد	در مهارت يا دانش مورد نظر	کارآمد خودآگاه	کارآمد ناخودآگاه
ناکارآمد	در مهارت يا دانش مورد نظر	ناکارآمد آگاه	ناکارآمد ناخودآگاه

يادگيرنده اغلب در حاليکه نسبت به نيازها و ضعفهاي آموزشي خود در وضعيت ناکارآمد خودآگاه است، شروع به يادگيري مي کند . متاسفانه خيلي از ما در مرحله ناکارآمد ناخودآگاه (آن کس که نداند و نداند که نداند!) هستيم. فهميدن اين وضعيتها براي هدايت يادگيرندگان به وضعيت مطلوب کارآمد ناخودآگاه ، مثلا درراندن يک ماشين، بسيار ضروري است.

انگيزه براي تحصيل در سطوح عالي تر
انگيزه يادگيرنده نقش مهمي در فرآيند يادگيري بازي مي کند. مقدار انگيزه ما به اين بستگي دارد که چه کسي هستيم، چه چيز مي خواهيم ياد بگيريم و شرايطي که در آن ياد مي گيريم چيست. بررسي هايي که تايلور (1983) روي دانشجويان دانشگاه اپن انجام داد نشان داده است که در تحصيلات عالي چهار رويکرد عمده در انگيزش دانش آموزان وجود دارد. هر کدام از اين رويکردها ( ونه خصوصيات فردي!) را مي توان به به دو زير گروه علاقه دروني به فرآيند يادگيري و علاقه بيروني به يادگيري به عنوان وسيله اي براي رسيدن به يک هدف تقسيم کرد. اين چهار رويکرد را مي توان به صورت زير خلاصه کرد:

رويکرد	هدف	علاقه	نگراني هاي دانش آموز
شغلي	آموزش	دروني	آيا اين ياد گيري به شغل انتخابيم مربوط مي شود؟
	مدرک گرفتن	بيروني	آيا رشته ام براي کارفرماها شناخته شده و معتبراست؟
آموزشي	علاقه ذهني	دروني	آيا برنامه درسي ام جالب است؟ آيا کلاس ها انگيزه ام را تقويت مي کنند؟
	پيشرفت تحصيلي	بيروني	آيا نمراتم نشان مي دهد که پيشرفت خوبي داشته ام؟
شخصي	رشد و اصلاح شخصي	دروني	آيا من با چالش مواجه مي شوم و آيا تجربه ام زياد مي شود؟
	جبران کمبود يا فرصت قبلي	بيروني	بازخوردم چقدر خوب است؟ آيا اين درس را مي گذرانم؟
اجتماعي	خوش گذراندن	بيروني	آيا امکانات ورزشي و فرهنگي خوبي موجود هست؟

انگيزه اجتماعي براي يادگيري نيازي بيروني است و بنابراين تقسيم بندي دروني ندارد

ديدگاه هاي ما نسبت به يادگيري
اينکه ما يادگيري مان را چگونه شروع مي کنيم به دانش و مهارت هاي قبلي، انگيزه ما براي يادگيري، روش يادگيري و شرايط آموزشي محيط يادگيري مان بستگي دارد. اما اساسي تر از اينها، چگونگي شروع يادگيري در وهله اول، به اينکه چه تصوري از آموزش داريم مربوط مي شود. مارتون و سالجو (1997) دو رويکرد يادگيري عميق و سطحي راشناسايي کرده اند که اساسا در تصوري که ازمعني آموزش دارند با هم متفاوتند. "يادگيري عميق" رويکرد مطلوب آموزش عالي است. "يادگيري سطحي" در پيوند با حفظ کردن فرمول ها و معلومات بديهي است. بايد دو نکته را در رويکرد به آموزش ، مورد توجه قرار داد. اولا، آدم هاي متفاوتي که رويکردهاي يادگيري متفاوت دارند، سر کلاس يک درس واحد مي نشينند. دوم اينکه يک شخص واحد بر حسب زمان يا چيزي که مي گيرد، رويکرد متفاوتي را اتخاذ مي کند.

يادگيري عميق	يادگيري عميق، متضاد يادگيري سطحي و رويکرد مطلوب آموزش عالي است. کساني که رويکرد عميق به يادگيري دارند مطالب جديد را با ربط دادن آنها به دانسته هاي قبلي شان ياد مي گيرند. بعضي اوقات به اين رويکرد، "يادگيري کل نگر" گفته مي شود، چون اين نوع يادگيري با داشتن فهم و ديدگاه واحدي نسبت به جهان مرتبط است. کسي که رويکرد عميق دارد به جاي اينکه واقعيات را از هم جدا کند همواره در حال اين سوال است که " چطور جور درمي آيد؟ بحث بر سر چيست؟ آيا توضيح ديگري وجود ندارد؟" در اين يادگيري ارزش يابي به جاي بازتوليد صرف درسها، درگير شدني فعالانه با انديشه هاست.
يادگيري سطحي	يادگيري سطحي گردآوري معلومات بي ربط به هم مانند اسم آدم ها و مکان ها و تاريخ وقايع است. اين رويکرد، يادگيري را چيزي مي بيند که مي توان آن را با عقربه سوخت اندازه گيري کرد؛ که از خالي شروع مي شود و بايد تا پرشدن پيش برود. اين رويکرد به "يادگيري اتميستي " شهرت دارد چون وقتي ما به طور سطحي ياد مي گيريم، ميزان دانسته هايمان را به شکل يک توده مي بينيم نه به صورت کيف پولي که مي توان آن را روي هم گذاشت و پس انداز کرد. وقتي زمان ارزشيابي اين يادگيري برسد به تکنيکهاي " مرور" و رويه هايي معمولي مثل حفظ کردن نياز پيدا مي کنيم. مشکل اصلي يادگيري سطحي هم وقتي بروز مي کند که مجموعه اطلاعاتي که با آنها سرو کار داريم، بسيار گسترده شود.
يادگيري استراتژيک	يادگيري استراتژيک بر تکنيکهاي يادگيري تاکيد دارد. در اين رويکرد دانش آموزان يادداشت هاي خود را سازماندهي مي کنند و سعي مي کنند معيارهاي درس را پيش بيني و جوابهايشان را به آنچه معلم مي خواهد، نزديکتر کنند. "رويکرد استراتژيک" تلاشي منطقي در جهت ايجاد تعادل بين ميزان تلاش براي يادگرفتن يک درس و نمره آن است. مديريت زمان و منابع از مسايل اصلي اين روش است.

سه رويکرد به آموزش را مي توان به صورت زير خلاصه کرد:

رويکرد	هدف از فعاليت	ويژگي هاي رويکرد	با هدف:
رويکرد عميق	تبديل کردن	درگيري فعال با ايده هاي جديد. ربط دادن دانسته هاي قبلي به آموخته هاي جديد پيدا کردن منطق و شاهد در بحث ها	درک معني انديشه ها
رويکرد سطحي	باز توليد کردن	دانش را مجموعه از واقعيتهاي بي ارتباط دانستن حفظ کردن اسم ها، تاريخ ها و فرآيندها استرس!	کسب دانش ومهارت هاي لازم
رويکرد استراتژيک	سازمان دهي کردن	روشن کردن خواسته هاي درس مديريت خوب منابع و بار کاري يادگرفتن آنچه معلم ها مي خواهند	رسيدن به بالاترين نمره ممکن ازاي مقدار تلاش معين

باز هم تاکيد مي کنيم که مهم است درک کنيم که اينها "خصوصيات فردي" نيستند. ما بر حسب شرايط رويکردهاي مختلفي را به کار مي گيريم. چالش موسسات آموزشي اين است که اهداف و محتواي آموزش و سبک هاي تدريس و انواع ارزشيابي را طوري طراحي کنند که آموزش عميق را آسان سازد.

مهارتهاي يادگيري نظريه هاي يادگيري

اصولاً هر فعاليتي يك مبناي نظري دارد كه منتج از يك سري تحقيقات و تابع يك اصول و شناخت كليت يافتهاي است .

نظريه به معناي وسيع عبارتست از تعبير و تفسير حوزه اي از شناخت . در نتيجه براساس اين تعريف، نظريههاي يادگيري اصول كليت يافتهاي هستند در زمينه يادگيري و شرايط آن . يعني نظريههاي يادگيري در واقع تحليل كننده شرايط يادگيري است .

بسياري از معلمين و دانشجويان بين نظريه و فرضيه تفاوت قائل نيستند يا اشتباه ميكنند وقتي ميگوييم فرضيه يعني يك راه حل احتمالي علمي مسأله در برابر يك مسألهاي كه هنوز صحت و سقم آن تأييد و يا رد نشده است .

اما نظريه ها مجموعه اي از معرفت و دانش بشري هستند در حوزهاي از مطالعات كه دقيقاً به اثبات رسيد ، اين نظريه يا مجموعه تحقيقات يك كليات دارند كه مجموعه آنها را شامل ميشود . در واقع بر اساس آن كليات است كه شما ميتوانيد يك فعاليت را تعريف و تفسير كنيد بنابراين به معناي تأييد نشده هستند ، اما به اين معني نيست كه مطلق باشد ، همين است و ديگر عوض نميشود ، خير . پس نظريه قابل تغيير و تحول هست. در نظريه مجموعه عوامل در اختيار محقق نيست مخصوصاً در تحقيقات علوم انساني و گياهي ، گر چه اكثر نظريههايمان در روانشناسي تربيتي و يادگيري بر اساس تحقيقاتي است كه در آزمايشگاه صورت گرفته و دقيقاً همان مراحل كنترل كه در بقيه تحقيقات وجود دارد در اينجا حاكم است ولي با اين حال ما نظريه را بعنوان يك قانون و قطعيت نگاه نميكنيم ولي نتايج تأييد شده و پذيرفته شده بر اساس كار محقّقان است .

نظريههاي مختلفي در زمينه يادگيري وجود دارد كه ما آنها را در دو حوزه و قلمرو مورد تحليل و بررسي قرار مي دهيم .

حوزه رفتار گرايي يا نظريههاي شرطي

حوزه نظريههاي شناختي

ديدگاه اين دو نظريه در مورد يادگيري و حتي در زمينه آموزش كاملاً با يكديگر متفاوت هستند. حال اين سؤال مطرح ميگردد كه اگر يادگيري يك مفهوم مشخص است ، پس چرا اين همه نظريههاي مختلف وجود دارد و نقد زياد شده است ؟

دليل آن اينست كه محقق و روانشناس بر اساس ديدگاه خود و يا از منظري كه به يادگيري نگاه ميكند آنرا تعبير و تفسير ميكند بنابراين نگاه او درست است و غلط نيست . او از يك زاويه نگاه ميكند اما بايد يادآور شد كه نظريه نميتواند بازگو كننده تمام مجموعه فرآيند يادگيري باشد .

اگر چه مقوله بحثمان در اين حوزه و حيطه نيست و عزيزان بايد به كتاب روانشناسي تربيتي و يادگيري مراجعه كنند . اما چون در جلسه قبل بحث ما تدريس و يادگيري بود لذا بايد از نظريه يادگيري تا حدودي آشنا باشيم .

در نظريه رفتارگرايي افراد زيادي را ديديد كه معروفترين آنها اسكينر و پاولف ميباشند. اما آنچه در روانشناسي تربيتي بيشتر مطرح ميباشد اسم اسكينراست كه مترادف شده با رفتارگرايي رفتارگرايان اصولاً يادگيري را عبارت از ايجاد و تقويت رابطه و پيوند بين محرك و پاسخ در سيستم عصبي فرد ميدانند . اينها معتقدند يك نوع رابطه و پيوند عصبي بين محرك و پاسخ است كه در فرد تغيير ايجاد ميكند .

البته ديدگاهها متفاوت است كه مشهورترين آنها شرطي شدن كلاسيك يا شرطي شدن پاولوفي و يا شرطي شدن واكنشي است و ديگر نظريه شرطي شدن فعال است كه بيشتر بنام اسكينر است ، كه ما سعي ميكنيم براي نمونه اشاره كنيم . و بعد اين نظريهها را تحت عنوان الگوهاي يادگيري دنبال كنيم.

حال سؤال اينجاست كه چرا ما نظريهها را تحت عنوان يادگيري دنبال كنيم ؟

ميگوئيم چون ميخواهيم كاربرد آن را بررسي كنيم بهمين دليل نظريهها را تحت عنوان الگوهاي يادگيري ذكر ميكنيم .

پس از ديدگاه رفتارگريان يا شرطي شدن ، يادگيري يا تغيير عبارتست از ايجاد و تقويت رابطه بين محرك و پاسخ در حالي كه در نظريه شناختي برعكس است . آنها معتقدند يادگيري ناشي از شناخت، ادراك و بصيرت است اما به هيچ وجه شناختيها منكر نظريه رفتارگرايان نيستند چون هر كدام از آنها از زاويهاي به قضيه نگاه ميكنند به قول مولوي « هر كسي از ديد خود شد يار من وز درون من نجست اسرار من » بنابراين هر كس نظر خودشان را بيان ميكنند .

براي نمونه از رفتاريها ، نظريه سورنلايت و از شناختيها هم نظريه « برونر » را مطرح ميكنيم و تيتروار آنرا مورد بحث و بررسي قرار ميدهيم .

همه شما با كاري كه آقاي سورونلايت با گربه يا حيواني كه در قفس بوده انجام داده. آشنا هستيد حيوان گرسنه است ، و وقتي كه گرسنه است به تلاش ميافتد ، و حركت ميكند و بطور ناخودآگاه بر روي كفه قرار ميگيرد ، به محض اينكه روي كفه قرار گرفته غذا در اختيارش قرار داده ميشود. گربه ، كم كم از طريق آزمايش و خطا درمييابد كه هرگاه غذا ميخواهد بايد روي كفه قرار بگيرد بر همين اساس از نگاه سورونلايت و اسكينر ، يادگيري چه در انسان و حيوان در اثر كوشش و خطا ايجاد ميشود . آنان براي تحليل و حمايت نظري از بحث خودشان ، تحقيقات آزمايشگاهي زيادي دارند و سه قانون را مطرح ميكند .

يكي از اين قوانين ، قانون آمادگي است ، قانون آمادگي يعني چه ؟

يعني اينكه فرد بايد به يك مرحله از رشد و دانش برسد كه بتواند موضوع را بفهمد ، مثلاً فردي چراغ نفتي دارد و ميخواهد روشن كند كبريت ميزند ولي روشن نميشود . فكر ميكند نفت ندارد و يا كبريت مشكل دارد ولي مشكل از آنها نيست با اندكي دقت متوجه ميشود فتيله به اندازه كافي بالا كشيده نشده كه شعله بتواند به آن برسد.

بنابراين كار معلم در اصرار وزيدن براي آموزش دادن دانشآموزان كه از نظر ظرفيت عقلي و ذهني به آن مرحله نرسيده مثل روشن كردن چراغ نفتي است .

قانون ديگري كه آقاي سورونلايت در بحث مطرح ميكند ، قانون اثر است

يعني بين محرك و پاسخ بايد رابطه خوشايندي وجود داشته باشد . يعني اگر گربه كه بر روي كفه قرار گرفته بجاي غذا ، كتك بخورد . آيا دوباره بر روي آن كفه قرار خواهد گرفت براي گرفتن غذا ؟ مسلماً خير پس غذا ، يك عامل محرك خوشايند است .

در اين آزمايش و خطا وقتي رفتاري از ارگانيسم سر زد . بايد اين رفتار همراه باشد با يك فرايند خوشايند تا موجب تثبيت شود . اين يك قانون اثر است .

سومين قانوني كه آقاي سورونلايت مطرح ميكند، قانون تمرين و تكرار است

ايشان معتقد است وقتي قانون اثر يعني رابطه بين محرك و پاسخ خوشايند شد . اگر چنين رفتاري تكرار و تمرين شود ، بيشر تأثير ميگذارد . بنابراين در نظامهاي آموزشي ، فرهنگ تكليف و تمرين دادن رايج شد ولي سؤال اينجاست كه آيا هر نوع تكليف و تمرين و يا تكراري موجب يادگيري خواهد شد . جاي تأمل دارد و حتي خود آقاي سورونلايت در پايان كارهايش ميگويد ، هر تغيير تكراري موجب يادگيري نميشود و حتي ممكن است برخي از تمرينها موجب باز داشتن يادگيري و كندي يادگيري شود . مثل تمرينهايي كه در گذشته اغلب مدارس داشند ، تمرينهاي تكراري و بيمعنا و خسته كنندهاي كه ما در طول تحصيلات داشتيم .

در اينجا سورونلايت حداقل دو ويژگي براي تمرين مطرح ميكند

عامل شدت : به زبان ساده هر چه محرك در مقابل محركي كه ارائه ميشود خوشايند باشد و از شدت خوشايندي بيشتري برخوردار باشد ، يادگيري بيشتر خواهد بود يعني اگر تمريني كه من انجام ميدهم احساس كنم علاقهمند به اين تمرين هستم ، آن تمرين مؤثر است و اگر تمرين با بيميلي و با فشار انجام دهم ، نتيجه بخش نيست .

عامل تازگي : هر چقدر فعاليتي كه ارگانيسم بخواهد انجام دهد ، تازگي داشته باشد ، يادگيري بيشتر است و هر چقدر مطالب تكراري و كهنه باشد و از تازگي برخوردار نباشد آن تمرين ، زياد تمرين موثر نخواهد بود . بنابراين معلمان در امر تدريس و آموزش بچهها بايد به اين دو امر توجه داشته باشد و اگر دو عامل شدت و تازگي در تمرين حذف شود ، درس جذابيت خود را از دست ميدهد اما در نگاه شناختي«برونر» بعنوان يكي از شاخصههاي اين نوع تئوري مطرح ميباشد .

در حاليكه رفتارگراها معتقدند كه محيط يك عامل بسيار مهم در امر يادگيري است . همانطوري كه اسكينر اشاره كرد و ميگويد با دستكاري عامل محيط ميتوانيم موجب يادگيري آن موجود زنده شويم اما در ديدگاه شناختيها ، يادگيري را . تنها عامل محيطي نميدانند بلكه آنرا يك عامل دروني و ذهني رابطه و شناخت پديدها ، بصيرت و بينش تلقي ميكنند .

« برونر » در فرايند يادگيري بر چند عامل تاكيد دارد

تاكيد بر فرايند يادگيري : رفتارگراها به نتيجه بيشتر توجه ميكنند . مثل خودمان كه چي ياد گرفتيم در حاليكه شناختيها مثل برونر به فرايند بيشتر توجه دارد . مثلاً چگونه ياد گرفتيم .

ممكن است يك دانش آموز در كلاس بيست بگيرد اما نه از طريق تجزيه و تحليل و فهم و آزمايش بلكه فقط از طريق تكرار محض . « برونر » ميگويد : اين واقعاً ارزشمند نيست . آن نتيجهاي ارزشمند است كه در فرايند مطلوب كسب شود و يا ممكن است محصول يك كارخانهاي بسيار مرغوب باشد اما همين كالاي مرغوب در اثر استثمار كارگر بوجود آمده باشد . كالايي ارزشمند است كه در يك فرايند توليد عادلانه و در محيط سالم بوجود بيايد . بهمين خاطر برونر به فرايند بيشتر توجه ميكند .

تاكيد بر ساخت شناختيفرد فرد زماني مسألهاي را ياد ميگيرد كه زمينه و پايه آن را در ذهن داشته باشد و اگر زمينه و پايه آنرا در ذهن نداشته باشد يادگيري صورت نميگيرد .

تاكيد بر بصيرت و شهود . يعني كشف رابطه .

انگيزش دروني :

البته « برونر » انگيزه بيروني را رد نميكند ميگويد شما وقتي شاگرد فعاليتي را انجام ميدهد پاداش ميدهيد و او را تقويت ميكنيد ولي تا چقدر ؟ بالاخره بجايي ميرسيد كه ديگر محركهاي شما تأثيرگذار نيست . ايشان ميگويد : يادگيري اگر بر اساس انگيزههاي دروني باشد مثل شاگردي كه پيشرفت و اعتبار را دوست دارد حتي اگر پدر و مادر توصيه كنند كمتر بخوان و كمتر كار كن ولي او علاقمند است چون انگيزه دروني دارد .

شناختيها به محرك دروني و انگيزهاي دروني بيشتر بهاء ميدهند در حاليكه رفتارگراها به انگيزهاي بيروني بيشتر اهميت ميدهند . اين بدان معني نيست كه رفتارگراها انگيزهاي دروني را قبول ندارند يا شناختيها انگيزهاي بيروني را . بنابراين معلم خوب ، معلمي است كه در شرايط خاص تشخيص دهد كدام يك از محركها را استفاده كند و تا بتواند محركهاي بيروني را به محركهاي دروني تبديل كند .

موضوعات مرتبط: توصیه وترفندها

چگونه اضطراب و نگراني خود را کنترل کنيم؟

چکيده: استرس در زندگي روزمره، امري عادي است و گاه مي تواند نتايج مثبتي داشته باشد؛ اما هنگامي که جنبه مرضي پيدا کند و بصورت نگراني و اضطراب دائم درآيد و افکار و اعمال انسان را تحت تأثير قرار دهد، مي تواند خطرناک باشد. ميزان اضطراب در افراد گوناگون، متفاوت است. ممکن است موقعيتي که براي فردي بسيار نگران کننده است براي ديگري اصلا استرس زا نباشد و بالعکس. مثال بارز اين مسأله، سخنراني در ميان جمع است که در برخي افراد نگراني زيادي ايجاد مي کند، در صورتيکه براي برخي ديگر امري بسيار عادي تلقي مي شود. بنابراين بهترين راه براي غلبه بر استرس پيدا کردن راه حل و تکنيکي متناسب با شخصيت فرد مي باشد.

عوامل استرس زا
براي اينکه بر اضطراب خود غلبه کنيد، بايد تشخيص دهيد که چه زماني و چرا دچار نگراني مي شويد. اکثر ما فکر مي کنيم که اضطراب نتيجه عوامل خارجي است، اما بايد بدانيم که عامل اضطراب در خود ما وجود دارد و واکنش و نگرش ما به موقعيت ها و مسائل است که اضطراب را به وجود مي آورد. اگر شما يک دانش آموز هستيد، ممکن است حضور در کلاس، کنفرانس دادن، صحبت با معلمان، برقراري ارتباط با ديگر دانش آموزان، امتحان و بسياري مسائل ديگر در شما ايجاد اضطراب کند. البته اين يک امر عادي است، اما شما بايد سعي کنيد عوامل و موقعيت هاي استرس زا را به خوبي تشخيص دهيد تا بتوانيد بر اضطراب بي مورد خود غلبه کنيد.

غلبه بر اضطراب
راههاي زيادي براي غلبه بر اضطراب وجود دارد، اما شما بايد راهکار مناسبي را که با شخصيت شما متناسب است، بيابيد و بکار ببريد. بخاطر داشته باشيد بعضي از اين مهارت ها نياز به تمرين مستمر دارند تا ثمر بخش شوند. درست مثل دوچرخه سواري و يا شنا که نياز به تمرين مداوم دارند، اين مهارت نيز با تمرين مداوم، پرورش مي يابد و به زودي شما مي توانيد احساس نگراني خود را به راحتي کنترل کنيد.

1- نفس عميق بکشيد.
وقتي مضطرب هستيد، نمي توانيد به راحتي نفس بکشيد و اين مسأله به خودي خود توليد استرس مي کند. ممکن است حتي بدون آنکه متوجه باشيد نفس خود را در سينه حبس کنيد. ميزان اکسيژن در خون کاهش مي يابد و عضلات شما منقبض مي شوند. ممکن است احساس سردرد کنيد و يا نگراني شما افزايش يابد. بعد از اين هرگاه احساس نگراني کرديد، نفس عميق بکشيد، و چند ثانيه هوا را در ريه هاي خود نگه داريد. سپس به آرامي تا 10 بشماريد و هوا را آزاد کنيد.

2- براي انجام کارهاي خود برنامه ريزي کنيد.
يکي از عوامل استرس زا استفاده نادرست از زمان و نداشتن برنامه ريزي مناسب مي باشد. ليستي از وظايف روزانه خود تهيه کنيد و بر اساس درجه اهميت آنها را تنظيم کنيد. سعي کنيد کارهاي مهم تر را زودتر انجام دهيد. بعد از انجام هر کار، آن را از ليست برنامه خود خط بزنيد. صبح قبل از هر چيز کارهاي را انجام دهيد که علاقه چنداني به آنها نداريد، اما مجبوريد انجام دهيد. به اين ترتيب، بقيه روز احساس نگراني کمتري خواهيد کرد.

3- با اطرافيان خود ارتباط برقرار کنيد.
سعي کنيد دوستان بيشتري پيدا کنيد. هرگاه احساس تنهايي و يا نگراني کرديد به ديدار يکي از دوستان خود برويد و با او صحبت کنيد.

4- به ذهن خود استراحت بدهيد.
تجسم يک منظره زيبا مي تواند ذهن شما را از يک موقعيت استرس زا دور کند. هر گاه فرصت کرديد، چشم هاي خود را ببنديد و مکاني آرام و زيبا را در ذهن خود مجسم کنيد. سعي کنيد تمام جزئيات آن مکان را احساس کنيد. ( نواي دلنشين، منظره زيبا، عطر دل انگيز و … ) همچنين مي توانيد با خواندن يک کتاب و يا گوش کردن به يک موسيقي آرام و دلنشين، اضطراب را از خود برانيد.

5- فعال باشيد.
فعاليت هاي بدني نقش مهمي در کاهش اضطراب دارد. شما با ورزش کردن و ساير فعاليت هاي بدني مي توانيد فشارهاي رواني ناشي از اضطراب را کاهش دهيد. سرگرمي مورد علاقه خود را پيدا کنيد و بطور منظم به انجام آن بپردازيد. ورزش، کارهاي هنري، رسيدگي به گل ها و باغچه و … در زمانيکه مضطرب هستيد مي تواند شما را آرام کند و انرژي بيشتري به شما بدهد. بخاطر داشته باشيد که جسم و روح جدايي ناپذيرند.

6- مراقب سلامتي خود باشيد.
شرط داشتن جسم و روحي سالم، تغذيه مناسب و استراحت کافي مي باشد. بدن سالم و قوي براي غلبه بر استرس آمادگي بيشتري دارد. درست مثل يک ماشين که بدون بنزين از حرکت مي ايستد، بدن شما نيز بدون تغذيه مناسب و خواب کافي قدرت خود را از دست داده و به راحتي تسليم موقعيت هاي استرس زا مي شود. پس مراقب خواب و خوراک خود باشيد.

7- خنديدن را فراموش نکنيد.
خنده بهترين راه براي غلبه بر استرس مي باشد. گاه گاهي فيلمي کمدي نگاه کنيد و يا جمله طنزي بخوانيد تا حس شادي و نشاط در شما زنده شود.

8- خوش بين باشيد.
وقتي که مضطرب هستيد اغلب به همه چيز با ديد منفي نگاه مي کنيد. برخي افراد به اين مسئله عادت کرده اند و در واقع هميشه نيمه خالي ليوان را مي بينند. اگر شما جزو اين دسته افراد هستيد، سعي کنيد اين عادت را ترک کنيد. به نقاط روشن و زيباي زندگي فکر کنيد و خوش بين باشيد. بعد از اين به دنبال نکات مثبت يک مسأله باشيد نه نکات منفي. خنده يک کودک، ديدن يک دوست قديمي، آواز يک پرنده، طلوع خورشيد، سلامتي، شادابي، جواني و.... نمونه هايي از نکات مثبت و روشن زندگي مي باشند. ممکن است اين نکات بسيار ساده و ناچيز به نظر آيند، اما به تدريج همين نکات ناچيز مي توانند ديد شما را نسبت به زندگي تغيير دهند و از اضطراب شما بکاهند.

9- به خدا توکل کنيد.
آخرين و مهمترين نکته آنکه در همه حال به خدا توکل کنيد و از او ياري بخواهيد تا همواره در آرامش به سر ببريد.

توصيه هايي مهم براي امتحان

چکيده: امتحان معيار ارزشيابي دانسته ها و تواناييهاي شماست و شما مي توانيد از آن بعنوان ابزاري براي ارزيابي مهارت هاي يادگيري خود استفاده کنيد. اما شرايط فيزيکي و ذهني وجود دارد که عملکرد شما در حين امتحان را تحت تأثير قرار مي دهد. بنابراين لازم است پاره ای نکات را هنگام امتحان رعايت کنيد.

براي عملکرد بهتر در امتحان توصيه هاي زير را بکار بنديد:

1- با آمادگي کامل و به موقع در سر جلسه امتحان حاضر شويد. وسايل مورد نياز مثل مداد، خودکار، ماشين حساب، لغت نامه و ساعت را به همراه داشته باشيد. با اين کار همه چيز در دسترس شما خواهد بود و نيازي به قرض گرفتن وسايل ديگران پيدا نخواهيد کرد.

2- با اطمينان خاطر و آرامش کامل در امتحان شرکت کنيد. مثبت انديشي کنيد. همواره اين جملات را در ذهن خود تکرار کنيد: " من براي امتحان کاملا آماده ام و به خوبي از عهده آن برمي آيم. " نگراني را از خود دور کنيد. هر گاه احساس نگراني کرديد، چند نفس عميق بکشيد تا آرام شويد. قبل از امتحان با دوستانتان راجع به اضطراب و دلشوره صحبت نکنيد. بهتر است بدانيد که نگراني همچون يک بيماري مسري قابل سرايت به ديگران است.

3- آرام ولي هوشيار باشيد. اگر حق انتخاب داريد، مکان مناسبي را براي نشستن انتخاب کنيد. نيمکتي را انتخاب کنيد که بر روي آن فضاي کافي براي کار داشته باشيد. به پشتي نيمکت تکيه دهيد و راحت باشيد.

4- در ابتدا نگاهي گذرا به سؤالات بيندازيد. حدودا 10% از وقت خود را براي اين کار صرف کنيد. کلمات کليدي ( در سؤالات ) را مشخص کنيد و براي پاسخ دادن به سؤالات زمانبندي کنيد. در حاليکه سؤالات را مي خوانيد، نکاتي که به ذهنتان مي رسد و مي توانيد مفيد باشد را در کنار آنها يادداشت کنيد.

5- براي پاسخگويي به سؤالات از يک برنامه منظم پيروي کنيد. ابتدا به سؤالات ساده تر پاسخ دهيد و بعد به آنها که نمره بيشتري دارند. سپس به ترتيب به سوالاتي پاسخ دهيد که:
- مشکل تر هستند.
- جواب دادن به آنها وقت بيشتري مي گيرد.
- نمره کمتري دارند.

6- در امتحانات تستي براي انتخاب پاسخ درست دقت کنيد.
- ابتدا پاسخهايي را که مي دانيد اشتباه است، کنار بگذاريد.
- اگر تست نمره منفي ندارد، از بين پاسخهاي باقي مانده، پاسخ صحيح را انتخاب نماييد و يا حدس بزنيد.
- اگر امتحان نمره منفي دارد و شما دليل خاصي براي انتخاب پاسخ خود نداريد، حدس نزنيد.
- شک نکنيد، معمولا اولين گزينه اي که انتخاب مي کنيد، پاسخ صحيح است. پس پاسخ خود را تغيير ندهيد، مگر اينکه واقعا به نتيجه قطعي رسيده باشيد.

7- در امتحانات تشريحي، قبل از پاسخ دادن به سؤالات خوب فکر کنيد.
- ابتدا نکات مهمي را که راجع به سؤالات به دهنتان مي رسد، در چرک نويس يادداشت کنيد.
- اين نکات را به ترتيب شماره گذاري کنيد.
- سپس آنها را تنظيم کرده و پاکنويس کنيد.

8- در پاسخ به سؤالات تشريحي، به اصل موضوع بپردازيد و حاشيه نرويد.
- در جمله اول موضوع اصلي را بيان کنيد.
- مقدمه اي براي آن بنويسيد.
- سپس موضوع را با جزئيات بيشتري شرح دهيد.
- به سؤال توجه کنيد و فقط به آنچه از شما خواسته شده پاسخ دهيد. از توضيحات غير ضروري و مثالهاي اضافي بپرهيزيد.

9- 10% از وقت امتحان را براي مرور مطالب کنار بگذاريد.
- براي ترک کردن جلسه امتحان عجله نکنيد.
- در انتها تمام سؤالات را مرور کنيد.
- مطمئن شويد که به تمام سؤالات پاسخ داده ايد.
- پاسخ ها را يک بار ديگر بخوانيد و در صورت لزوم جمله بندي، املاي کلمات و … را تصحيح کنيد.

10- وقتي نتيجه امتحان را گرفتيد، آن را بررسي کنيد.
- به اشکالات خود توجه کرده و سعي کنيد در آن زمينه بيشتر مطالعه کنيد.
- براي امتحانات آخر سال، سؤالات امتحانات کلاسي را دوره کنيد تا اشتباهات گذشته را تکرار نکنيد.
- بهترين روش يادگيري را که براي شما مؤثر بوده، انتخاب کنيد.
- روشهايي که براي شما کارآيي لازم را نداشته، کنار بگذاريد.
- سعي کنيد بهترين روش را پيدا کرده و بر روي آن تمرين کنيد تا به نتيجه مطلوب برسيد.

موضوعات مرتبط: توصیه وترفندها

چگونه بهتر گوش کنيم؟

چکيده: گوش کردن يکي از مهمترين مهارتهايي است که با پرورش آن مي توانيد کارآيي خود را در مدرسه افزايش دهيد. اين مهارت بعد از مهارت خواندن، يکي از مشکل ترين مهارتهاست. در اين مقاله سعي داريم تا با راههاي پرورش اين مهارت آشنا شويم.

کلاس مکاني براي يادگيري و گوش کردن است. ويليام آرمسترانگ

خوب گوش کردن در کلاس:

* در کلاس مطالب درسي را دنبال کنيد و به رويا فرونرويد. ( خيالبافي نکنيد. )
* اگر حرف بزنيد، مطمئنا نمي توانيد گوش کنيد.
* در هنگام گوش کردن قلم به دست باشيد و نکات مهم را يادداشت کنيد.

قبل از کلاس:

* راجع به مطالب درسي جديد فکر کنيد.
* نکات مهم جلسه گذشته را به ياد آوريد. ( دوره کنيد. )
* تکاليف خود را انجام دهيد.

در کلاس:

* آنچه را که قبلا ياد گرفته ايد با مطالب جديد ارتباط دهيد.
* آيا شما راجع به موضوع درس اطلاعات اضافي داريد؟
* در طي درس چه چيزي به ذهن شما مي آيد؟
* برروي موضوع درس تمرکز کنيد.
* نکات مهم درس را يادداشت کنيد.
* در صورت امکان روي نيمکتهاي جلوي کلاس بنشينيد. اگر جلوتر باشيد بهتر مي توانيد گوش کنيد.

بعد از کلاس:

* مطالب درسي و يادداشتهايتان را دوره کنيد.
* بعضي ها دوست دارند که يادداشتهايشان را پاکنويس کنند، اما سعي کنيد براي اينکار وقت زيادي اختصاص ندهيد.
* هنگام دوره زير نکات مهم خط بکشيد.

نکات ديگري راجع به گوش کردن:

* خوب گوش کردن به معني توجه کردن است.
* تمام آنچه را که گفته مي شود بشنويد، نه آنچه را که دوست داريد.
* آنچه را که مي شنويد با آنچه که از قبل مي دانستيد ربط دهيد.
* نکات مهم درس را تشخيص دهيد.
* سعي کنيد نکات مهمي را که ممکن است سوال امتحان باشد، تشخيص دهيد.
* صحبتهاي معلم را دنبال کنيد. ( حدس بزنيد صحبتهاي بعدي او چه خواهد بود. )
* به دقت به آنچه معلم راجع به تکاليف درسي مي گويد، گوش کنيد و در صورت نياز آن را يادداشت کنيد.
* به دقت گوش کنيد و به دنبال عبارات کليدي معلم باشيد و به آن اهميت دهيد. عباراتي همچون " اين مطلب مهم است...، مهم است بدانيد که... و يا لازم است که اين مطلب را براي امتحان بدانيد... "

بخاطر بسپاريد که گوش کردن با شنيدن متفاوت است.
شما مي توانيد هرچيزي را بشنويد، اما به آن گوش نکنيد يا از يک گوش بشنويد و از گوش ديگر بيرون کنيد.
براي گوش کردن بايد فکرکنيد و فعال باشيد نه منفعل.

موضوعات مرتبط: توصیه وترفندها

* رابطه خانه و مدرسه

خانه و مدرسه به عنوان دو نهاد اصلی تعلیم وتربیت هر جامعه‌ای محسوب می‌شود.

وضعیت موجود هر جامعه‌ای نتیجه یادگیری دیروز افراد در خانه و مدرسه است و وضعیت فردای هر جامعه در نتیجه سرمایه‌گذاری‌هایی است که امروز روی دانایی افراد در خانه، مدرسه و جامعه انجام می‌گیرد.

یک اصل مهم دانایی می‌گوید: آینده یافتنی نیست، بلکه ساختنی است اگر به دنبال ساختن آینده جامعه هستی بین خانه و مدرسه پل ارتباطی و دانش‌افزایی بزن و اجازه بده این پل از جامعه بگذرد.

سه ضلع خانه، مدرسه و جامعه وقتی اهداف مشترک تربیتی را دنبال می‌کنند و دارای آرمان‌های مشترک، تعریف شده و شفافی بوده و بتوانند توافق عمومی را برای رسیدن به این اهداف جلب کنند، آینده‌ای درخشان خواهند داشت.

اگر بین اولیا، مربیان و جامعه ارتباط منطقی، مشارکت‌جویانه و دوطرفه ایجاد نشود کارکرد این سه ضلع سه پاره‌خط جدا افتاده از همدیگر خواهد بود.

خانواده به عنوان یک گروه نسبتاً بادوام که به وسیله اجداد، ازدواج، یا توافق، به هم بستگی پیدا کرده و با هم زندگی می‌کنند واحدی اقتصادی تشکیل می‌دهند، از فرزندان خردسال خود مراقبت و نگهداری می‌کنند.

در تعریف دیگری از راجرز خانواده چنین توصیف شده است: «خانواده، نظامی نیمه بسته است که نقش ارتباطات داخلی را ایفا می‌کند و دارای اعضایی است که وضعیت‌ها و مقام‌های مختلفی را در خانواده و اجتماع احراز کرده و با توجه به محتوای وضعیت‌ها، افکار و ارتباطات خویشاوندی که مورد تایید جامعه‌ای است که خانواده جزء لاینفک آن است، ایفای نقش می‌کند».

کارکردهای خانواده

سه کارکرد اساسی خانواده عبارت است از:

1- ارضای نیازهای عاطفی و روانی مرد و زن

2- تداوم نسل انسانی

3- پرورش و اجتماعی کردن فرزندان

یکی از کارکردهای خانواده علاوه بر تولید نسل کارکرد تعلیم و تربیت است.

والدین به عنوان نخستین آموزشگران، اساسی‌ترین فعالیت‌ها نظیر راه رفتن، سخن گفتن، یادگیری لغات، ابزارهای اندیشیدن، روابط با اشیا و اشخاص، قضاوت درباره خوبی‌ها و بدی‌ها و... را در خانه به کودکان می‌آموزند.

امروز به جرات می‌توان گفت آینده هر کودکی به میزان دانایی و توانایی اولیا و مربیان یک جامعه‌ بستگی دارد. هر جامعه‌ای که والدین توانمند و مربیان کارآمد دارد انسان‌های فرهیخته‌ای را به جامعه عرضه می‌کند که باعث تعالی جامعه می‌گردد.

شرکای آموزشی

خانواده در جریان تعلیم و تربیت با مدرسه شریک می‌شود تا به عنوان یک «بال» با هم‌افزایی و مشارکت مدرسه کمک کند تا فرزندان داناتر و تواناتر شوند و بتوانند در جامعه زندگی کرده و یک قدم بیشتر به خدا نزدیکتر شوند.

اولیا و مربیان شریک آموزشی محسوب می‌شوند. والدین به عنوان اولین مربیان فرزندان بیشترین تاثیر را از نظر عاطفی، روانی، فکری و... روی فرزندان دارند.

خانواده سالم فرزند سالمی روانه مدرسه می‌کند و مدرسه سالم با داناسازی و معرفت بخشی به دانش‌آموزان آنها را تواناتر کرده و انسان‌های کارآمدی را به جامعه تحویل می‌دهد.

جامعه‌ای که طالب انسان‌های کارآمد است بیشترین نگاه خود را ابتدا به خانه و سپس به خانه و مدرسه دوخته است. به نظر اکثر محققان شخصیت کودک در خانه ساخته می‌شود.

جامعه به عنوان یکی از مشتریان اصلی نظام آموزشی تلاش می‌کند حتی قبل از تولد فرزندان، در خانواده‌ها، در نحوه ازدواج و گزینش همسر با آموزش دختران و پسران جوان دخالت کرده و برای فرزندان آتی جامعه از هم اکنون پدران و مادران کارآمدی تربیت کند.

جامعه اسلامی به دنبال خانواده موفق است که انسان‌های به تعالی رسیده را به جامعه تحویل دهد.

ویژگی‌های خانواده موفق

برخی از ویژگی‌های خانواده موفق عبارتند از:

1- در خانواده موفق، نه تنها مشکلات مورد بررسی قرار می‌گیرند و تلاش برای حل آنها صورت می‌گیرد، بلکه ظرفیت‌ها و استعدادهای افراد تا مرز خود شکوفایی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

2- در خانواده موفق، توجه افراد، غالباً معطوف به آینده است و در آینده زندگی می‌کنند. آنان به هدفی نیاز دارند که توجهشان را به آینده معطوف سازد.

3- در خانواده موفق، افراد از هویتی پرمعنا، روشن و منسجم برخوردار هستند.

4- در خانواده موفق، افراد نه تنها به رشد و پیشرفت خویش، بلکه به اعتلای جمعی اعضای خانواده می‌اندیشند و برای تحقق آن، طرح و اندیشه جدیدی را ارائه می‌دهند.

5- در خانواده موفق، کار و مسئولیت، به زندگی معنا و دوام می‌بخشد.

6- در خانواده موفق، تلاش افراد معطوف به دستیابی به «تجربه والا» است. همکاری و اشتراک مساعی دیگران، تحقق این هدف را تسهیل می‌کند.

7- در خانواده موفق، تفسیر و تعبیر وقایع و رویدادهای زندگی خوش‌بینانه است و تجربه و فرصتی برای ارزیابی موقعیت در نیل به پیروزی تلقی می‌شود.

خانواده به تعالی رسیده را این گونه می‌توان توصیف کرد: خانواده موفق خانواده‌ای است که خدا را ناظر بر اعمال خود می‌داند و هر لحظه به یاد اوست.

خانواده موفق روی دانایی سرمایه‌گذاری می‌کند تا هزینه نادانی و جهل فرزندان را که بسیار گران تمام می‌شود نپردازد.

در خانواده موفق سه اصل موج می‌زند، احترام، اعتبار و مشارکت.

در خانواده موفق شیوه‌های تربیتی همان شیوه‌های انبیا و ائمه اطهار(ع) است.

مدرسه کجاست؟

مدرسه نهاد رسمی تعلیم و تربیت است، در مدرسه انسان کشف می‌شود، شکوفا می‌شود، توانمند می‌شود و در جامعه به کار گرفته می‌شود.

مدرسه به عنوان مشتری خانواده عمل می‌کند، مدرسه کودکان را از خانواده‌ها می‌گیرد، برروی آنها ارزش افزوده ایجاد می‌کند و سپس آنها را به جامعه تحویل می‌دهد.

مدرسه برای تربیت کردن خیلی دیر است چون بسیاری از عادت‌های رفتار کودکان در خانه شکل گرفته است.

در یک نگاه دورنگرانه مدرسه مکانی است که والدین آینده هم‌اکنون، در آن‌جا تربیت می‌شوند.

نقش سنتی مدرسه به عنوان انتقال دهنده‌ معلومات امروز به نقش‌های چالش برانگیزی تبدیل شده است که با توجه به تحولات شتابنده و سریع جامعه به‌ویژه عصر ارتباطات ضرورت یک بازنگری در فلسفه وجودی مدارس ایجاد می‌کند.

دنیای جدید دنیایی پر از تناقضات، پیچیدگی‌ها، تفاوت‌ها و در نهایت کوچک شده است. جامعه از مدرسه انتظار دارد دانش‌آموزی را به آنجا بفرستد که بتواند با این دنیا سازگار شده و آن را اداره کند.

مدارسی که هنوز برای دنیای مرده دانش‌آموز تربیت می‌کنند دانش‌آموزانی به جامعه تحول خواهند داد که وقتی آنها به جامعه وارد می‌شوند ناتوان از سازگاری با جامعه از خود می‌پرسند: این‌جا کجاست؟

موضوعات مرتبط: توصیه وترفندها

مديريت زمان

چکيده: يکي از اصول مهم مديريت زمان اصل 20 - 80 است، يعني از %20 زمان براي انجام %80 کارهايت استفاده کن. موفقيت در مديريت صحيح زمان وابسته به تشخيص کارهاي مهم است. در اين مقاله قصد داريم تا تعدادي از راهکارهاي مديريت زمان را به شما معرفي کنيم.

از نظر مديريت زمان کارها به چند دسته تقسيم مي شوند:

۱- کارهاي مهم و فوري: اين کارها خود به خود انجام مي گيرد.
۲- کارهاي مهم و غير فوري: اين دسته کارهايي هستند که افراد موفق و ناموفق را از هم جدا مي کنند و معمولا افراد ناموفق آن را به تعويق مي اندازند.
۳- کارهاي فوري و غير مهم: اين کارها در جهت اهداف انسان نيستند اما انجام مي شود.
۴- کارهاي کم اهميت و غير ضروري: بعضي افراد به خاطر ناتواني در انجام کارهاي مهم و فوري ( گاهي براي تفنن و گاهي براي فرار از تمرکز حواس ) خود را به اين کارها سرگرم مي کنند.

موفقيت در مديريت صحيح زمان وابسته به انتخاب بين کارهاي مهم و غير مهم است، پس براي موفقيت تحصيلي:

۱- از کارهاي غير مهم صرف نظر کنيد.
۲- کارها را اولويت بندي کنيد.
۳- راهزنان وقت را بشناسيد.
۴- راههاي ايجاد وقت را ياد بگيريد.

راهزنان وقت:

۱- صحبتهاي کم اهميت                                                    ۲- ميهمانان ناخوانده
۳- مطالعه مطالب کم اهميت و غيرضروري                             ۴- روشهاي غير صحيح و عادات نادرست مطالعه
۵- تلفنهاي مزاحم و غير ضروري                                          ۶- نداشتن انضباط کاري
۷- سستي و بي ارادگي در تصميم گيري                              ۸- دوباره کاري
۹- ناتواني " نه " گفتن به خواسته هاي نابجا                         ۱۰ - نداشتن تمرکز حواس
۱۱- عادت امروز و فردا کردن                                                ۱۲- ترس از شکست

راههاي ايجاد وقت:

۱- زنده کردن وقت مرده ( مثل زمانهايي که در انتظار هستيم، زماني که در اتوبوس مي گذرد و ... )
2- انجام کارها به طور همزمان
3- تنظيم کردن وقت خواب
4- کنترل بيشتر روي وقت تفريح
5- نه گفتن به درخواست هاي غير مهم
6- عقب انداختن کارهاي غير مهم

منبع:
کتاب مديريت زمان، آقاي عبدالحميد سروش (ناشر مولف)

موضوعات مرتبط: توصیه وترفندها

يادداشت برداري در کلاس

چکيده: يادداشت برداري يکي از مهمترين مهارتهاي يادگيري است که به شما در فهم مطالب بسيار کمک مي کند. اگر جزوه اي دقيق و منظم داشته باشيد مي توانيد آن را ساليان سال نگه داشته و در مراحل مختلف تحصيل از مطالب آن بهره ببريد. با دنبال کردن مراحل زير و تمرين آنها، مي توانيد اين مهارت را در خود پرورش دهيد.

به نکات زير توجه کنيد:
1- هنگام شروع کلاس براي يادداشت برداري آماده باشيد. وسايل خود را پيش از شروع کلاس آماده کنيد.
2- عوامل مزاحم را از خود دور کنيد. صحبت کردن، خوردن، خنديدن و مسائلي از اين قبيل يادداشت برداري شما را دچار اشکال مي کنند.
3- بطور فعالانه در بحث و موضوع درس شرکت کنيد. سؤال کنيد. پاسخ دهيد و اشکالات خود را بپرسيد.
4- به صحبت هاي معلم با دقت گوش کنيد. به مطالبي که معلم بر روي آنها تأکيد مي کند، دقت کنيد. به دنبال عباراتي نظير اين باشيد: " نکته مهم اين است که …"، " بطور خلاصه مي توان گفت که… ". مطالبي را که معلم بر روي تخته مي نويسد، يادداشت کنيد.
5- نکات مهم درس را تشخيص دهيد. مطمئن شويد که نکات مهم را به درستي تشخيص داده و يادداشت کرده ايد.

توجه داشته باشيد که اگر معلم مطلبي را چند بار تکرار مي کند، احتمالا آن مطلب بسيار مهم است.

يادداشت برداري آگاهانه و منظم
1- لازم نيست تمام کلمات معلم را بنويسيد.
2- فقط نکات مهم و مطالب اصلي را يادداشت کنيد.
3- از کلمات کليدي استفاده کنيد و حروف اختصار بکار ببريد تا سرعت نوشتن شما بيشتر شود.
4- مطالب را بطور واضح بنويسيد تا در مرور آنها به اشکال برنخوريد.
5- هنگامي که معلم مطالب مهمي را توضيح مي دهد، ابتدا به دقت گوش کنيد و سپس آن مطلب را بطور خلاصه بنويسيد.
6- جزوه شما بايد خلاصه اي از يک درس باشد، به اين صورت که:

الف- موضوع اصلي را بالاي صفحه بنويسيد.
ب- نکات مهم مربوط به آن موضوع را شماره گذاري کرده و به ترتيب بنويسيد.
ج- در زير هر مطلب، جزئيات مربوط به آن را بنويسيد و با حروف الفبا نشانه گذاري کنيد.

بعد از کلاس
1- بلافاصله بعد از کلاس يادداشت هاي خود را مرور کنيد، در اين هنگام ذهن شما آمادگي بيشتري براي اين کار دارد.
2- نکات مهم را مشخص کرده و نکات غيرضروري را حذف کنيد.
3- زير نکات و مطالب مهم خط بکشيد.
4- اگر مطلبي به نظرتان مي رسد، به آنها اضافه کنيد.
5- جزوه ها را دسته بندي و تنظيم کنيد.
با مرور و تنظيم جزوه ها، ده دقيقه بعد از کلاس، در وقت خود صرفه جويي کنيد. توجه داشته باشيد که هرچه ديرتر اين کار را انجام دهيد، تنظيم و تشخيص مطالب مهم براي شما سخت تر مي شود و زمان بيشتري مي گيرد.

موضوعات مرتبط: توصیه وترفندها

مهارتهاي خواندن خود را پرورش دهيم

چکيده: حافظه انسان طوري است که پس از چند دقيقه قسمتي از مطالب را فراموش مي کند، و بعد از يک شبانه روز فقط رئوس مطالب را به خاطر مي آورد. اما اگر در روش هاي مطالعه خود تجديد نظر کنيد، مي توانيد بر اين ضعف ذاتي حافظه غلبه کنيد. در اين مقاله شما را با تعدادي از اين روش ها آشنا خواهيم کرد.

يک خواننده خوب کسي است که تا جايي که ممکن است:

- نکات اصلي مطلب را بگيرد.
- در مورد آنچه نويسنده مي گويد، فکر کند.
- فعال باشد نه منفعل.
- بر روي چيزي که مي خواند تمرکز کند.
- هر چيزي را به آن موضوع مربوط است به خاطر بياورد.
- آنچه را مي خواند با زندگي شخصي خود مرتبط کند.

با استفاده از روشهاي زير و تمرين بيشتر به زودي به نتيجه خوبي مي رسيد.

۱- در مورد موضوعي که قرار است بخوانيد فکرکنيد:

- در مورد اين موضوع چه مي دانم؟
- چه چيزي مي خواهم ياد بگيرم؟
- بعد از خواندن، چه چيزي ياد گرفته ام؟

۲- ابتدا بخشي را که مي خواهيد بخوانيد سريع نگاه کنيد:

- چه مطلبي به نظرتان آشناست؟
- چه چيزهايي به نظرتان تازگي دارد؟
- درک کلي شما از موضوع چيست؟

۳- اين بار مطالب را به دقت بخوانيد و از نکات مهم يادداشت برداريد:

- نکات مهم و اصطلاحات خاص را روي برگه هاي يادداشت و يا کارتهاي کوچکي بنويسيد. اين کار در دوره مطالب به شما کمک مي کند.
- مطالبي را که کاملا متوجه نشده ايد، دوباره بخوانيد.
- فکر کنيد که از کجا مي توانيد راجع به اين موضوع اطلاعات بيشتري به دست بياوريد.
- اين موضوع با کداميک از موضوعات درسي ديگر شما ارتباط دارد؟

۴- آنچه را که خوانده ايد، دوره کنيد:

- بعد از هر قسمت مطالبي را که خوانده ايد، براي خود تکرار کنيد.
- در پايان هر بخش نکات مهم را مرور کنيد.
- مطالبي را که خوانده ايد براي خود يا يکي از دوستانتان يا يکي از اعضاي خانواده به زبان خود بيان کنيد. اين کار ذهن شما را منظم مي کند.

توني بوران در کتاب " چگونه از مغز خود بهتر استفاده کنيم؟ " مي گويد:
منحني حافظه انسان طوري است که به فاصله چند دقيقه قسمتي از مطالب را فراموش مي کند، و بعد از ۲۴ ساعت تقريبا فقط رئوس مطالب را به خاطر مي آورد، رئوس مطالب هم بعد از مدتي فراموش مي شود مگر اينکه :
فرد پس از ۱۰ دقيقه يک بار مرور، پس از 24 ساعت يک بار مرور، و پس از يک هفته يک بار مرور انجام دهد و از مطلبي که ياد گرفته است در عمل استفاده کند.

منابع:
http://www.learningcenter.com/
http://www.how-to-study.com/
http://www.ucc.vt.edu/

مطالعه مفيد چگونه حاصل مي شود؟

چکيده: مقدمات و شرايط اوليه لازم براي آغاز مطالعه چيست؟ چگونه مي توان پرورش مناسبي براي آغاز مطالعه يافت؟ براي مطالعه بهتر لازم است پاسخ مناسبي براي اين پرسش ها بيابيد. مقدمات و شرايط اوليه لازم براي آغاز مطالعه چيست؟ آيا تا کنون دقت کرده ايد که هر جلسه مطالعه شما چگونه شروع مي شود؟

براي آنکه بتوانيد بهتر مطالعه کنيد، به نکات زير توجه نمائيد:
1- مکان مطالعه: دانش آموزان در خصوص مکان مطالعه عادتهاي متفاوتي دارند. مطالعه در منزل، پارک و کتابخانه عمومي از رايج ترين مکانهاي مطالعه محسوب مي شوند. آنچه در اين باره بايد بدانيد اين است که محيط و مکان مطالعه علاوه بر داشتن شرايطي چون سکوت و آرامش، بايد تا حد امکان ثابت و بدون تنوع باشد.

اگر مي خواهيد واقعا با تمرکز مطالعه کنيد، بايد سعي کنيد که خود را به محيط يکنواخت و ثابت عادت بدهيد.

بنابراين فضاهاي عمومي مانند پارک براي يک مطالعه جدي، مکان مناسبي محسوب نمي شوند. تغييرات مکرر در دکور اتاق و يا مکان نيز - چون مخل تمرکز است - توصيه نمي گردد.

2- هدفمندي مطالعه: هدف مندي در مطالعه يعني داشتن يک ذهنيت روشن و شفاف درباره اهداف، برنامه ها و پيش بيني هاي لازم. اين موضوع را از زواياي مختلف مي توان مورد بحث قرار داد. يک بعد مهم آن به نيات، ايده آل ها و انگيزه هاي شما بر مي گردد. بعد ديگر آن به آرامش ذهني و نظم رفتاري شما مربوط است. مسئله ديگر اين است که چقدر مهارتها و ظرافتهاي لازم را در برنامه ريزي و به خصوص پيش بيني تغييرات به خرج دهيد. يعني اگر به دليلي برنامه شما بهم بخورد چگونه مديريت زمان مي کنيد.

3- آغاز هوشيارانه: هوشياري يعني داشتن يک آگاهي ارادي و به عبارت بهتر يعني بيداري آگاهانه. بسياري از ما به هنگام مطالعه بيداريم، ولي از هوشياري لازم برخوردار نيستيم. براي داشتن هوشياري لازم، وضو بگيريد، نيت کنيد، براي يکي دو دقيقه چشمان خود را ببنديد و افکارتان را بر روي کاري که مي خواهيد انجام دهيد متمرکز کنيد، مثل اينکه من در اين لحظه با آمادگي کامل مي خواهم مطالعه ام را شروع کنم. تمرين خودآگاهي و تقويت هوشياري، کيفيت آغاز و ادامه را افزايش خواهد داد.

4- تفاوت هاي فردي: بر خلاف گفته ها و تبليغات بعضي از مراکز، هيچ قانون کلي براي تعيين مقدار زمان لازم مطالعه وجود ندارد. چون افراد مختلف توان و حوصله و هوش متفاوت دارند. بنابراين مهم تر از آنکه ساعات مطالعه خود را افزايش دهيم، اين است که از مطالعه مان - هر قدر هم اندک باشد - بهترين و بيشترين استفاده را ببريم. پس به جاي مقايسه مقدار ساعات خود با ديگران، از زمانهاي مطالعه خود به طور مطلوب استفاده کنيد.

5 - برنامه اي براي افزايش ساعات: اگر مي خواهيد که ساعات مطالعه خود را افزايش دهيد، دقت کنيد که نبايد عجله کرد. چون هر رفتار در طول زمان به وجود مي آيد، تغيير رفتار نيز نياز به زمان دارد. عجله و دستپاچگي در افزايش زمانهاي مطالعه به نتيجه اي غير از آشفتگي و اضطراب نخواهد انجاميد.

6- تعيين خط پايه: مبناي افزايش ساعات مطالعه، ارزيابي وضع فعلي و تعيين خط پايه است. اين کار بسيار آسان است و مي تواند توسط خودتان يا يکي از اطرافيان انجام گيرد. براي يک هفته يا ده روز نموداري رسم کنيد که محور عمودي آن نشان دهنده دقايق و ساعات و بردار افقي آن نشان دهنده روزها باشد. در پايان روز آخر ميانگين ساعات را محاسبه کنيد. حال بر اساس توانايي هاي فردي خود و با يک روند منطقي در ماه اول 60 تا 90 دقيقه و در ماههاي بعد به همين ترتيب ساعات بيشتري را به برنامه خود اضافه نماييد.

مطالعه به سبکي ديگر!

اغلب دانش آموزان، دانشجويان و علاقه مندان آموزشي از مربيان و استادان خود بارها پرسش مي کنند که چگونه مطالعه کنيم تا مطالب را بهتر در ذهن سازماندهي کنيم؟ صبح زود مطالعه کنيم يا شب هنگام؟ با صداي بلند مطالعه کنيم يا به آهستگي مطالب را مرور کنيم؟ پيشکسوتان فرهنگي نيز با توجه به تجربيات و روش هاي علمي شيوه هايي را توصيه مي کنند.
مطلب زير از کتاب زمينه روانشناسي "هيلگارد" تهيه شده که مي تواند پاسخگوي برخي از پرسش هاي مربوط به شيوه هاي مطالعاتي باشد. با هم اين مطلب را مرور مي کنيم:
اساس امر مطالعه و خواندن بدون فراموشي، يادگيري و حافظه است. در اين جا با تکنيک " PQRST" ( که مخفف آن در زبان لاتين، " Preview " مرور اجمالي، " Question " سوال، " Read " خواندن، "Self-recitation" تلقين و تکرار " Test" آزمون است) آشنا مي شويد.

مرحله P (مرور اجمالي)
در اولين گام مطالعه، مروري اجمالي بر کل مطالب مورد مطالعه کنيد تا از موضوعهاي اصلي آن تصوري پيدا کنيد. اين کار را مي توان با خواندن رئوس مطالب و سپس گفتارهاي اصلي و تصاوير و عکس هاي آن انجام داد.
مهمترين جنبه مرحله مرور اجمالي اين است که مي توان خلاصه مطالب را در پايان هر فصل به دقت خواند و در مورد هر يک از نکاتي که در اين خلاصه آمده است تامل کرد. خواه ناخواه به ذهنتان خطور مي کند که بايد پس از خواندن مطالب جواب را پيدا کرده باشيد و دستاورد اين مرحله، به دست آوردن ديد کلي نسبت به عناوين فصل ها و نحوه سازماندهي آنهاست.

مرحله Q (پرسش کردن):
عناوين اصلي مطالب را به يک يا چند پرسش تبديل کنيد؛ پرسش هايي که با خواندن آن گفتارها، به پاسخ آنها دست مي يابيد. بايد از خود بپرسيد: " مطالب عمده اي که مولف مي خواهد در اين گفتار بيان کند، چيست؟ "

مرحله R (خواندن):
در اين مرحله، گفتار مورد نظر را با دقت به معناي آن بخوانيد و بکوشيد جواب پرسش هايي را که در مرحله Q مطرح کرده بوديد بيابيد، لذا بايد در مورد آنچه که در دست مطالعه داريد تامل کنيد و آن را به مطالب ديگري که مي دانيد ارتباط دهيد. پس مي توان واژه ها يا عبارات کليدي را در متن علامت زد. اصولا مي بايست 10 الي 15 درصد متن را علامت زد زيرا در اين مرحله، هدف اين است که واژه ها يا مطالب اصلي متن مشخص شود تا بعد بتوانيد آنها را مرور کنيد. تا وقتي تمام گفتار و مطالب کليدي آن را نخوانده ايد يادداشت برنداريد اين کار کمک مي کند اهميت نسبي هر نکته را دريابيد.

مرحله S (تلقين و تکرار):
پس از به پايان رساندن مطالعه مطالب بکوشيد تا نکات عمده آن را به ياد آوريد و اطلاعاتي را که در آن مطرح شده است از حفظ بيان کنيد، درس پس دادن به خود، روش بسيار موثري براي تثبيت مطالب در حافظه است. مطالب را به زبان خودتان بيان کنيد و اطلاعات مطرح شده را از حفظ بگوييد. در نبود افراد بهتر است با صداي بلند اين کار را انجام دهيد اما اگر افراد ديگري هم حضور دارند مي توانيد اين کار را در ذهنتان انجام دهيد. مطلب را با متن مقابله کنيد تا مطمئن شويد که آنها را درست و کامل به ياد آورده ايد. با تکرار يا از برکردن مطالب، متوجه مي شويد که چه چيزهايي را به خاطر نسپرده ايد. اين کار به شما کمک مي کند تا اطلاعات را در ذهن خود سازماندهي کنيد. پس از آنکه گفتار اولي به پايان رسيد مي توانيد به گفتار بعدي بپردازيد و باز هم مراحل S.R.Q را در مورد آن به کار بنديد. همين روش را تا پايان گفتارهاي يک فصل اعمال کنيد.

مرحله T (آزمون):
پس از پايان مطالعه يک فصل، بايد از خودتان امتحان بگيريد و کل مطالب فصل را مرور کنيد. بنابراين يادداشت هاي خود را دوره کنيد و ببينيد که آيا نکات اصلي را به ياد مي آوريد يا نه؟ بکوشيد تا دريابيد که مطالب مختلف فصلها چه ارتباطي با هم دارند؟ در مرحله T ، ممکن است براي يافتن مطالب و نکات کليدي به کل فصل مراجعه کنيد و در اين مرحله بايد خلاصه فصل ها را بخوانيد، همچنين به هر مدخلي جزئيات بيشتري بيفزائيد. مرحله T را نبايد به شب امتحان موکول کرد، بهترين زمان براي اولين مرور هر فصل، بلافاصله پس از خواندن آن است.
پژوهشهاي انجام شده نشان مي دهد که روش (PQRST) بسيار مفيد بوده است، به گونه اي که بر روخواني ساده مطالب فصل، از ابتدا تا انتها ارجحيت دارد، مرحله تلقين و تکرار در اين روش بسيار مهم است. به جاي چند بار خواندن مطالب بخش عمده زمان مطالعه را براي حفظ کردن فعالانه مطالب صرف کنيد.
بر اساس پژوهشهاي انجام شده، خواندن دقيق خلاصه مطالب هر فصل، پيش از خواندن آن، بهره وري مطالعه را بسيار بيشتر مي کند. خواندن خلاصه هر فصل سبب مي شود که کل مطالب آن در ذهن سازماندهي شود. حتي اگر نخواهيد از تمام مراحل روش (PQRST) پيروي کنيد خوب است به اهميت تلقين و تکرار و خواندن خلاصه مطلب فصل براي ورود به مطلب توجه خاصي مبذول کنيد

مطالعه و تکرار

چرا بايد مطالبي را که مي خوانيم مرور کنيم؟
زيرا بدون مرور نمي توان انتظار داشت که در جلسه امتحان مطالب خوانده شده را به ياد آورد.

کجا بايستي عمل مرور را انجام داد؟
در اتاقي ساکت که در آن ميز و يک ساعت وجود داشته باشد و از گرما و نور مناسب برخوردار باشد.چراغ مطالعه را نيز توصيه مي کنيم زيرا باعث مي شود تا بتوانيم روي موضوعي مورد نظر تمرکز کنيم.

چگونه بايد مرور کرد؟
اگر بدون در نظر گرفتن زمان به مطالعه بپردازيم توانائي هاي يادگيريمان به تدريج کم و کمتر مي شود. در ابتدا زمان مطالعه را تعيين کنيد. مثلاً در ابتداي مطالعه با خود بگوئيد بعد از دو ساعت آن را متوقف خواهم کرد مي بينيم که توانائي هاي يادگيري در ابتدا کاهش يافته و در پايان مدت، قدري افزايش خواهد يافت.
مي توانيم با تقسيم جلسه دو ساعته، به چهار جلسه کوتاه تر(هر جلسه 25 دقيقه با استراحتي کوتاه در فواصل آنها) بازده يادگيري را افزايش دهيم. نمودار آبي بازده يادگيري را در يک جلسه مطالعه بدون استراحت نشان مي دهد و نمودار قرمز بيانگر بازده يادگيري، در چهار جلسه کوتاه تر است.همان طور که مي بينيد مساحت زير نمودار در نمودار قرمز بيشتر است لذا ميزان يادگيري(L) بيشتر مي باشد.

پس از چه مدت زماني بايد عمل مرور را تکرار کرد؟
نمودار زير مقدار اطلاعاتي را که مي توانيد به ياد آوريد بر حسب زماني که از لحظه مطالعه گذشته است، نشان مي دهد. با تعجب مشاهده مي گردد در ابتدا نمودار حالت صعودي دارد و اين به خاطر آن است که مغز در حال مرتب کردن اطلاعات فراگرفته شده است و پس از مدتي به شدت شروع به افت مي کند به طوري که پس از يک روز فراگير تنها قادر است 25% مطالبي را که ياد گرفته است، به ياد آورد.
اگر پس از ده دقيقه آنچه را که فرا گرفته ايد به طور خلاصه براي خود ياد آوري کنيد؛ نمودار با شيب ملايم تري افت خواهد کرد. اين مطلب با ده دقيقه استراحتي که به خود مي دهيم مطابقت دارد. به محض اينکه پس از استراحت براي مطالعه بر مي گرديم بايد به مرور مطالب جلسه قبل بپردازيم.

اگر مرور اجمالي مطالعه را يک روز بعد و مجدداً يک هفته بعد تکرار نمائيم، نمودار حالت صعودي پيدا مي کند. واضح است که با انجام اين عمل مطالب فراگرفته شده در حافظه بلند مدت قرار خواهد گرفت. مسلما فهميدن مطلب به يادسپاري آن کمک مي کند و اين در حالي است که حفظ کردن طوطي وار باعث پائين رفتن نمودار مي شود.

بايد توجه داشت رعايت فواصل مناسب زماني براي مرور مطالب میزان یادگیری را افزایش می دهد. منحني هاي فراموشي نشان مي دهند که مطالعه درس هر روز مدرسه در همان روز به مراتب بهتر از آن است که درس هر روز را قبل از کلاس بعدي بخوانيد.
متن ترجمه بخشي از کتاب O-Level Physics مي باشد.

موضوعات مرتبط: توصیه وترفندها

مطالعه موفق با تمرکز

فصل چهارم

روش مطالعه متمرکز

حواس پرتي چيست؟

ما مي خواستيم روش صحيح مطالعه متمرکز را براي شما توضيح دهيم، ديديم که بايد ابتدا حواس پرتي را تعريف کنيم. شايد شما تا به حال خيلي به "حواس پرتي" فکر کرده باشيد و بارها از خود پرسيده باشيد که چرا گاهي به هنگام مطالعه حواس آدم پرت مي شود؟ ما نمي دانيم که شما براي اين سؤال خود چه جوابي پيدا کرده ايد اما پاسخ صحيح اين پرسش را به شما مي کوييم: "حواس پرتي چيزي نيست جز تمايل ذاتي ذهن به درگيري و فعاليت."

ذهن شما همواره مي خواهد درگير و مشغول باشد. بنابراين اگر آنچه که اکنون انجام مي-دهيد در شما درگيري و مشغوليت ذهني ايجاد کند، فکر شما ديگر لزومي احساس نمي کند که به جاي ديگر برود و در آنجا درگير شود. اما اگر در انجام اين کار، درگيري ذهني ايجاد نشود، ذهن شما شتابان به جايي مي رود که خود را در آنجا مشغول کند. و اين همان حواس پرتي است. براي روشنتر شدن موضوع، مثالي بزنيم: وقتي دوستتان با شما صحبت مي کند، اگر بتواند با بيان خود در شما مشغوليت ذهني و توجه و علاقمندي ايجاد کند، شما با تمرکز فراوان به تمام حرفهايش گوش مي دهيد. اما اگر او نتواند چنين تأثيري در شما بگذارد چون ذهن شما درگير نمي شود به سرعت فکر ديگري به ذهنتان راه مي يابد و شما در حالي که به مخاطب خود خيره شده ايد، داريد به چيز ديگري فکرمي کنيد. چيزي که در شما درگيري ذهني ايجاد مي کند.

ذهن شما مدام به فعاليت نيازمند است و اين نيازمندي را هنگامي که شما مشغول مطالعه کردن هستيد، هم دارد. بنابراين اگر آنچه که مي خوانيد، در شما درگيري ذهني ايجاد کند، شما مشتاق و متمرکز پيش مي رويد. در غير اين صورت چشمتان خطوط را دنبال مي کند و ذهنتان در جايي ديگر مشغول مي شود. به عبارت ديگر، حواستان پرت مي شود.

راه چاره

پيش از هر چيز، بايد به خاطر داشته باشيد که اين شما هستيد که بايد ذهن خود را با موضوع مطالعه درگير کنيد. معمولاً سبک نوشتاري کتاب تلاش مي کند که در شما درگيري ذهني ايجاد کند اما عمده کار با خود شماست. ما اکنون مي خواهيم روش مطالعه متمرکز را به شما آموزش دهيم، براي آن که درگيري ذهني شما پايدار بماند. مي خواهيم ذهن شما با جمله جمله کتاب درگير شود. مي خواهيم که شما يک مطالعه کننده فعال باشيد. روشهاي سنتي مطالعه که شما پيش از اين داشته ايد، شما را از يک مطالعه متمرکز باز مي دارد و باعث مي شود که حواس شما مدام پرت شود.

روشهاي مطالعه متمرکز

"تند خواندن"

راننده اي را در نظر بگيريد که با سرعت بسيار کمي مثلاً 20 کيلومتر در ساعت در حرکت است. وقتي سرعت اين راننده تا اين حد کم است، ديگر به توجه و تمرکز فوق العاده اي نياز ندارد و چون ذهن درگير نمي شود، مدام در جايي ديگر مشغول مي شود. راننده مي تواند از داشبورد چيزي بردارد، شيشه را پاک کند، به مناظر بيرون نگاه کند و حتي غرق در تخيل شود. اما وقتي سرعت زياد شد، خود به خود درگيري ذهني بيشترمي شود و ذهن بيشتر به رانندگي متمرکزمي شود و راننده ديگر فرصت ندارد به چپ و راست نگاه کند و يا مشغوليتهاي ذهني ديگري داشته باشد. اساساً ذهن چنان درگير است که تمايلي براي درگير شدن در جاي ديگر ندارد. در مطالعه هم دقيقاً همين حالت وجود دارد. وقتي شما به بهانه بهتر فهميدن بسيار کند پيش مي رويد و کلمه به کلمه مي خوانيد، درگيري ذهني مطلوبي را ايجاد نمي کنيد و ذهن شما که از اين ساکن بودن کلافه مي شود، خود را در جايي ديگر مشغول مي کند و حواستان پرت مي شود.

ما نمي گوييم آن قدر تند بخوانيد که هيچ چيز نفهميد، بلکه مي گوييم سرعت مطالعه خود را تا آنجا افزايش دهيد که يک درگيري ذهني مطلوب ايجاد شود. در اين سرعت، ذهن متمرکز است. مي بينيد که اگر کمي غفلت کنيد، سانحه اي رخ مي دهد. حتي اگر بتوانيد سرعت مطالعه خود را به دو برابر افزايش دهيد بسيار عالي است چرا که هم در وقت خود صرفه جويي نموده ايد و هم با درگيري ذهني و تمرکز بيشتري خوانده ايد. تا مي توانيد سرعت مطالعه خود را افزايش دهيد و سريعتر از آنچه که قبلاً مي خوانده ايد بخوانيد. البته خوب مي دانيد که اين سرعت، نسبي است و در متون مختلف مانند رمان، ادبيات، شيمي، فيزيک و . . . متفاوت است. مسلماً شما متون ساده تر را با سرعت بيشتر مي خوانيد. ما مي گوييم سرعت خود را با توجه به سرعت قبلي خود بيشتر کنيد. يکي ديگر از معايب تند خواندن اين است که شما وقتي آرام و لغت به لغت مي خوانيد، درک ذهني کمتري داريد چرا که ذهن با مفاهيم سر و کار دارد نه با کلمات. يادتان باشد مفهوم، هميشه در يک عبارت است نه يک واژه. وقتي شما کلمه شير را مي خوانيد، ذهن نمي داند منظور شير گاو است يا شير جنگل يا شير آب. اما وقتي جمله "شير آب را بستم." سريعاً خوانده مي شود، درک بهتر و سريعتري حاصل مي شود.

مطالعه اوليه

مطالعه اوليه همان گرفتن اطلاعات ابتدايي است. در مطالعه اوليه، قصد شما کنجکاو کردن ذهن با گرفتن اطلاعات ساده و کم حجم و مقدماتي است. در مطالعه اوليه شما متن را خط به خط نمي خوانيد بلکه نگاهي گذرا به متن مي انداريد و يک سري مفاهيم اوليه را از متن مي گيريد که مثلاً متن حول و حوش چه موضوعي است. پس از آن بايد به خود رجوع کنيد و ببينيد که خودتان از پيش چه اطلاعاتي درباره موضوع داريد و يا اين که از قبل، از کسي چيزي شنيده ايد يا مطالعه کرده ايد. اطلاعات اوليه خودتان را به اطلاعات اوليه کتاب، در اين بررسي اجمالي بيافزاييد.

سؤال کردن

يادتان باشد که پيش از مطالعه، با يکي دو سؤال، ذهن خود را هدفدار کنيد. وقتي مي گوييم هنگام مطالعه مدام از خودتان سؤال کنيد، منظورمان اين است که پيش از مطالعه، در حين مطالعه و پس از آن، مي توانيد از خود بپرسيد. شما معمولاً براي طرح سؤالات از خود يک سري سؤالات حافظه اي کم ارزش مي پرسيد. مثلاً "بوعلي سينا کي متولد شد؟"، "جنگ جهاني دوم در چه تاريخي شروع شد؟"، "هيماليا کجاست؟" و . . . اين سؤالات معمول، کم ارزش ترين سؤالاتي است که شما مي توانيد از خود بپرسيد.

در کتاب "روشهاي مطالعه" نوشته "کي پي بالدريج" و ترجمه دکتر علي اکبر سيف، به طرح سؤالات هفت گانه "گانيه" اشاره شده است. اين سؤالات هفت نوع مي باشد.

طرح اين سؤالات بسيار ارزشمند و مفيد است و فوق العاده در ايجاد تمرکز حواس مؤثر است. ما در زير به اختصار، اين سؤالات هفت گانه را توضيح مي دهيم.

سؤالات هفت گانه گانيه

1. سؤالات حافظه اي:

اين سؤالات کم اثرترين و کم اهميت ترين سؤالات هستند. اين نوع سؤالات صرفاً با يادآوري اطلاعات سر وکار دارد. مانند: کشورهاي همسايه ايران کدامند؟ بوعلي سينا در چه تاريخي متولد شده است؟ جنگ جهاني اول در چه تاريخي رخ داد؟

2. سؤالات ترجمه اي:

اين نوع سؤالات، قوي تر و بهتر از سؤالات حافظه اي هستند. اين سؤالات تا حدي شبيه به "زبان گرداني" هستند که قبلاً درباره آنها صحبت کرديم. سؤالات ترجمه اي يعني بيان يک مفهوم پيچيده يا يک مطلب دشوار به زبان ساده تر، مانند اين که: گشتاور به زبان ساده يعني چه؟، فرمول انيشتين به زبان من چه مي شود؟، افزايش شعاع مولکولي را نسبت به افزايش عدد اتمي روي نمودار چگونه مي توان نشان داد؟

3. سؤالات تفسيري:

اين سؤالات را سؤالات رابطه اي هم مي گويند، که به کشف و درک روابط ميان دو مفهوم مي پردازد. اين رابطه مي تواند تشابه يا تفاوت باشد. اين سؤالات از سؤالات ترجمه اي کمي بهترند: سؤالاتي مانند: "تفاوت دندانهاي گوشتخواران با گياهخواران چيست؟"، "حافظه از نظر ساختار و عملکرد، چه وجه تشابهي با کامپيوتر دارد؟ "و . . . از نوع سؤالات تفسيري هستند.

4. سؤالات کاربردي:

جالب ترين نوع سؤالات هستند. اين سؤالات همان طور که از نامشان بر مي آيد مي خواهند مطالب علمي را به مسائل روزمره ربط دهند و آنها را در عمل بسنجند. مثلاً "چگونه مي توان از اصطکاک ناشي از کشش اجسام روي زمين کاست؟ "، "تشويق، بلافاصله پس از يک عمل خوب چه نقشي در شکل گيري شخصيت کودک دارد؟" و . . .

چگونه بهتر تمرکز کنيم؟

چکيده: بسياري از دانش آموزان از عدم تمرکز در هنگام مطالعه شکايت دارند. آنها فکر مي کنند قدرت تمرکز يک استعداد ذاتي است که برخي انسانها فاقد آن هستند؛ اما حقيقت اين است که با انجام تعدادي تمرين ساده مي توان قدرت تمرکز را چند برابر کرد. در اين مقاله قصد داريم شما را با تعدادي از اين تمرين ها آشنا کنيم.

براي يادگيري تمرکز در ابتدا بايد مکان آرامي را بيابيد که در آن کسي مزاحم شما نشود؛ سپس بر روي زمين و يا يک صندلي راحتي بنشينيد. نفس عميقي بکشيد و بدن خود را به حالت آزاد و رها نگهداريد. سعي کنيد تمام عضلات خود را آزاد و شل کنيد. اکنون مي توانيد به انجام تمرين ها بپردازيد. قبل از انجام تمرينات به نکات زير توجه کنيد:

- با اولين تمرين شروع کنيد و هر روز آن را تکرار کنيد تا اينکه به انجام آن مسلط شويد و قادر باشيد براي مدت ۵ دقيقه به چيز ديگري غير از آن فکر نکنيد.
- با خودتان رو راست باشيد و هنگامي که مطمئن شديد تمرين اول را با تمرکز کامل و به درستي انجام داده ايد، به انجام تمرين بعدي بپردازيد.
- زمانبندي خاصي براي انجام اين تمرين ها پيشنهاد نمي شود، چون اگر به شما گفته شود که بايد در مدت يک هفته تمريني را تکميل کنيد و به آن مسلط شويد و شما از عهده اين کار بر نياييد، ممکن است نااميد شويد و يا گاهي ممکن است براي به پايان رساندن تمرين در زمان تعيين شده، آن را بطور کامل و صحيح انجام ندهيد. بخاطر بسپاريد که گاه روزها، هفته ها و حتي ماهها تمرين مستمر لازم است تا به اين مهارت ها مسلط شويد.
- هنگام انجام تمرين ها به چيز ديگري فکر نکنيد. دقت کنيد که به رويا فرو نرويد و خواب آلوده نباشيد و هنگاميکه احساس مي کنيد فکرتان به مسائل ديگر مشغول شده، تمرين را متوقف کنيد.
- وقتي که در انجام اين تمرين ها مهارت پيدا کرديد، مي توانيد مدت آن را بيشتر کنيد و يا دو بار در روز به انجام آن بپردازيد، اما در ابتدا سعي نکنيد که بيش از اندازه تمرين کنيد. ممکن است فکر کنيد که تمرين ها بسيار ساده و آسان هستند و بخواهيد تمام آنها را در يک زمان انجام دهيد. اما توصيه ما به شما اين است که به تدريج پيش برويد و ذهن خود را خسته نکنيد تا به نتيجه بهتري دست يابيد.
- به خاطر داشته باشيد که افراد مختلف داراي قدرت تمرکز متفاوتي هستند. برخي افراد داراي قدرت تمرکز بالاتر و برخي ( داراي قدرت تمرکز ) پايين تري مي باشند. مهم نيست که شما قدرت تمرکز کمي داريد، مهم اين است که مي توانيد آن را تقويت کنيد و براي اين کار نياز به استعداد خاصي نداريد. تقويت اين مهارت تنها بستگي به ميزان ممارست شما در انجام اين تمرينات دارد. کافي است روزي ۱۰ دقيقه براي اين کار وقت صرف کنيد. در پايان، بعد از گذشت زماني شما قادر خواهيد بود که در زمان ها و مکان ها و شرايط گوناگون بر کارها و مطالعات خود تمرکز داشته باشيد. مي دانيد اين به چه معني است؟

توانايي تمرکز کردن، فکر کردن و عمل کردن تحت هر شرايطي با کمال آرامش و خونسردي، واقعا موفقيت بزرگي است.
توصيه آخر اينکه، روي هر تمرين آنقدر کار کنيد تا مطمئن شويد که آن را به درستي انجام داده ايد و کاملا بر آن مسلط گشته ايد.
اکنون به سراغ تمرين ها مي رويم. ممکن است برخي از آنها آشنا يا ساده به نظر برسد، اما انجام آنها باعث مي شود که قدرت تمرکز شما بيشتر شود.
براي انجام تمرينات اينجا کليک کنيد.
منبع:
http://www.successconsciousness.com/

چگونه درک مطلب خود را افزايش دهيم؟

چکيده: يکي از مهمترين مهارتهاي يادگيري، درک مطلب مي باشد. هر چه ادراک و دريافت بهتر باشد، يادگيري و يادآوري مطالب نيز آسان تر مي شود. براي درک بهتر بايد هدف و انگيزه داشت. به خاطر داشته باشيد که مطالعه بدون هدف و پيش زمينه همچون گردابي است که فرد را در خود گرفتار مي کند.

هدف مطالعه
هدف مطالعه ارتباط دادن مطالب جديد با مطالبي است که از قبل مي دانيد، اگر راجع به موضوع پيش زمينه اي نداشته باشيد و بخواهيد آن را در ذهن خود جاي دهيد، مثل اين است که بخواهيد آب را در دستان خود نگه داريد. مي بينيد که اين کار غير ممکن است و به زودي مطالب از ذهن شما خارج مي شود.
به عنوان مثال سعي کنيد اين اعداد را بخوانيد و بخاطر بسپاريد:
خواندن و حفظ کردنش سخت است نه؟ 4 2 3 6 1 5 7
اين يکي آسان تر است، بخاطر اينکه کوتاهتر شده است. 4 2 3 6 – 1 5 7
و اين يکي از همه آسان تر است، چون به ترتيب اعداد نوشته شده و به خاطر پيش زمينه اي که داريد به راحتي آن را حفظ مي کنيد. 7 6 5 4 – 3 2 1
اگر ورزش را دوست داشته باشيد، چون پيش زمينه اي براي خواندن، فهميدن و به خاطر سپردن مطالب ورزشي در ذهن خود داريد، خواندن مطالب ورزشي براي شما بسيار آسان تر مي شود.

تقويت مهارت مطالعه و درک مطلب
براي درک مطلب نياز به انگيزه، تمرکز، پيش زمينه و روش مطالعه صحيح داريد.
در اينجا توصيه هايي براي تقويت اين مهارت ذکر مي کنيم:

1- اطلاعات عمومي خود را افزايش دهيد.
با خواندن کتاب، روزنامه و مجله اطلاعات عمومي خود را گسترش دهيد و به رويدادهاي اطراف خود علاقه نشان دهيد.

2- با ساختار پاراگراف آشنا شويد.
معمولا هر پاراگراف با مقدمه اي شروع شده و با نتيجه اي پايان مي يابد. اغلب اولين جمله به توصيف کلي مطالب مي پردازد و زمينه را براي توضيح بيشتر فراهم مي کند. پس به جملات اول هر پاراگراف بيشتر توجه کنيد تا بتوانيد موضوع بحث را بهتر تشخيص دهيد. همچنين به دنبال نشانه ها، کلمات و عباراتي باشيد که نشان دهنده تغيير موضوع مورد بحث مي باشند.

3- حدس بزنيد و پيش بيني کنيد.
يک خواننده باهوش و زرنگ هميشه سعي مي کند تا نظرات نويسنده، سؤالها و موضوعهاي بعدي را حدس بزند. اين کار باعث کنجکاوي و افزايش دقت خواننده مي شود.

4- به شيوه تنظيم مطالب توجه کنيد.
آيا مطالب بر اساس ترتيب زماني نوشته شده اند و يا بر اساس درجه اهميت؟ ترتيب مطالب بر اساس کاربرد آنهاست و يا بر اساس دشواري آنها؟ اين کار به تنظيم مطالب در ذهن کمک مي کند.

5- در خود انگيزه و علاقه ايجاد کنيد.
پيش از آنکه مطلبي درس داده شود، نگاهي گذرا به آن بيندازيد. سؤالاتي در مورد آن از خود بپرسيد و با هم کلاسي ها در مورد آن صحبت کنيد. هر چه انگيزه و علاقه شما بيشتر باشد، درک شما نيز بهتر خواهد شد.

6- به نکاتي که به فهم مطلب کمک مي کند توجه کنيد.
به عکس ها، نمودارها، جدول ها و سرفصل ها توجه کنيد. اولين و آخرين پاراگراف هر بخش را بخوانيد.

7- مطالب را خلاصه نويسي و دوره کنيد.
يک بار خواندن کتاب هيچ گاه کافي نيست. براي فهم عميق تر بايد زير مطالب مهم را خط بکشيد، خلاصه کنيد و دوره نماييد.

8- از تکنيکي منظم و منسجم استفاده کنيد.
هنگام مطالعه از يک روش منظم استفاده کنيد تا به آن روش مسلط شويد. يکي از بهترين روشها، شامل مراحل پيش خواني، پرسش، خواندن، بازگويي و تعريف و دوره مطالب مي باشد.

9- با تمرکز و توجه کامل مطالعه کنيد.
يک خواننده خوب هميشه با تمرکز و توجه کامل مطالعه مي کند و هيچ مطلبي را نخوانده باقي نمي گذارد. پس تا موضوعي را کاملا نفهميده ايد، به سراغ موضوع بعدي نرويد.

موضوعات مرتبط: توصیه وترفندها

به نام خدا اداره آموزش و پرورش تاريخ امتحان: مدت: 80 دقيقه سؤالات فیزیک / پایانی 2 / كلاس سوم هنرستان رشته: هنرستان: نام و نام خانوادگي: نام پدر: شماره دانش آموزي: صفحه ي اول
رديف	خرد ثمره ي دانش است. (حضرت علي (ع)) .	بارم
1	صحيح يا غلط بودن جملات زير را مشخص كنيد: الف) 2 ثانيه برابر 2000 ميلي ثانيه است. ص غ ب) وزن يك جسم همه جا ثابت است. ص غ ج) موتور جت در خلاء كار مي كند. ص غ د) يك گلوله تعادل بي تفاوت دارد. ص غ هـ) هواپيمايي كه در حال پرواز است فقط انرژي جنبشي دارد. ص غ و) فشار درون مايع فقط به چگالي مايع بستگي دارد. ص غ	5/1
2	جملات زير را با كلمات مناسب كامل كنيد: الف) براي معرفي كميت ....................... بيان مقدار كافي است. ب) اگر سرعت و شتاب ...................... باشند حركت را تند شونده گويند. ج) مقدار اصطكاك لغزشي از اصطكاك ايستايي ......................... مي باشد. د) دو نيروي موازي با بزرگي مساوي در دو سوي مخالف را ..................... گويند. هـ) انرژي ................... يك جسم با ارتفاع آن از زمين رابطه ي مستقيم دارد. و) نيروي شناوري با ........................ شاره ي جابه جا شده برابر است.	5/1
3	پاسخ كوتاه بدهيد: الف) 3 ميلي متر چند ميكرو متر است؟ ب) به چه حركتي شتاب دار گويند؟ ج) گشتاور يك نيرو به چه عواملي بستگي دارد؟ د) منظور از چگالي چيست؟ ه) چرا به هنگام نوشيدن نوشابه، نوشابه از ني بالا مي رود؟ و) دو كميت برداري و دو كميت عددي بنويسيد.	5/0 5/0 5/0 5/0 5/0 1
4	تعريف كنيد: الف) يك نيوتن ب) قانون پايستاري انرژي ج) تعادل پايدار و نا پايدار	5/0 1 5/1
5	سرعت حد چيست؟ شرح دهيد.	5/1
6	الف) چگالي آب 1000 كيلوگرم بر متر مكعب است، مفهوم اين جمله چيست؟ ب) گلوله اي به جرم kg3 را درون آب مي اندازيم گلوله كاملاً در آب فرورفته و باعث مي شود تا يك ليتر آب جابه جا شود، وزن گلوله زير آب چقدر است؟	5/0 25/1
7	گلوله اي به جرم 500 گرم با سرعت ثابت در حركت است، اندازه حركت گلوله چقدراست؟	1
8	جسمي به جرم از ارتفاع 8/1 متري سطح زمين رها مي شود، سرعت آن را هنگام برخورد با زمين حساب كنيد. ( از مقاومت هوا صرف نظر كنيد)	5/1
9	نيروي 50 نيوتن به طور عمودي به سطح به ابعاد وارد مي شود فشار وارد بر سطح را حساب كنيد.	75/0
10	ميله اي بدون جرم مطابق شكل در حال تعادل است ، نيروي F را بدست آوريد.	5/1
11	نيروي 12 نيوتن جسمي را به اندازه ي 5 متر در راستاي نيرو جابه جا مي كند كار انجام شده چقدر است؟	1
12	درون يك ظرف تا ارتفاع جيوه به چگالي 13600 كيلوگرم بر متر مكعب مي ريزيم، فشاري كه جيوه به نقاط زير وارد مي سازد چقدر است؟ الف) نقطه اي وسط جيوه ب) نقطه اي در كف ظرف	5/1

موضوعات مرتبط: فیزیک

« باسمه تعالی»

نام: نام خانوادگی: نام مدرسه یا آموزشگاه: نام منطقه:

سال تحصیلی: مدت پاسخگویی: 80 دقیقه تاریخ امتحان:

نام درس: فیزیک (1) و آزمایشگاه پایه تحصیلی: نام طراح یا طراحان:

بارم

ردیف

1

درست یا نادرست بودن هر یک از عبارات زیر ار مشخص کنید و در مربع مقابل آن علامت بزنید

الف) واحد اندازه گیری توان، ژول است. ص غ

ب) مقدار گرمایی که باید به جرم مشخصی از یک ماده بدهیم تا دمای آن به اندازه معینی افزایش پیدا کند، به جنس ماده بستگی دارد ص غ

پ) مقومت یک رسانای اهمی با تغییرات دما، تغییر می کند ص غ

ت) اگر جسم بین کانون و مرکز آینه کاو قرار داشته باشد، تصویر آن حقیقی و کوچکتر است.

ص غ

1

75/0

با توجه به جدول زیرتعيين كنيد هریک از ابزارهای سمت چپ در کدام یک از فناوری های سمت راست کاربرد دارند ( شماره ی وسیله مورد نظر را در ستون خالی سمت راست یادداشت کنید).

نام وسیله	فناوری و کاربرد	شماره
1) عدسی همگرا 2)عدسی واگرا 3) منشور 4) آینه محدب 5) آینه مقعر	پریسکوپ
	میکروسکوپ
	کوره آفتابی

2

1

جملات زیر را کامل کنید.

الف) اگر سطح درونی یک آینه کروی ، صیقلی باشد، آن را آینه ی ............. و اگر سطح خارجی آینه کروی صیقلی باشد، آن را آینه ی ............... می ناميم

ب) هنگامی که نور از محیط ............... به محیط................. وارد می شود، از خط عمود دور می شود

3

5/0

در شکل (1) یک فنر در وضعیت عادی نشان داده شده است.

فشرده نموده ایم. B در شکل (2) این فنر را تا نقطه ی

پس از رها کردن آن، سر فنر تا کدام نقطه پیش(AB=AC)

خواهد رفت؟( با صرفنظر اصطکاک)

D 4) C 3) B 2) A1)

4

1

در آن فرو به یک مانع برخورد می کند و 150m/s با سرعت 40gگلوله ای به جرم

رفته، متوقف می شود. انرژی درونی گلوله و مانع چه اندازه افزایش می یابد؟(برحسب ژول)

4) 3) 2) 600 1)450

5

1

با صرف یک ژول انرژی ، وزنه ای به جرم یک کیلوگرم را تا ارتفاع چندمتری می توان بالا برد؟ در

باشد صورتی که

4)1/0 3)8/9 1) 132/0 2)24/0

6

5/0

است؟Bبیشتر از A گرما می دهدوکدام کمیت Bبه جسمA جسم

1) گرمای ویژه 2) انرژی درونی 3) رسانایی گرمایی 4) دما

7

1

از سیمی شدت جریان 8/0 آمپر عبور می کند. در یک دقیقه چند الکترون از مقطع سیم عبور می کند؟( بار ) الکتریکی هر الکترون=

4) 3) 2) 1)

8

5/0

اگر توان الکتریکی لامپی با برق 12 ولت برابر 8 وات باشد، مقاومت الکتریکی آن لامپ موقع روشن بودن چند اهم است؟

9

5/0

ولت سنج وسیله ای است که برای اندازه گیری ............ کاربرد دارد و لازم است که به صورت .......... مدار قرار گیرد

10

25/0

پرتوی برسطح آینه می تابد . اگر زاویه تابش 20 درجه تغییرکند، زاویه بازتاب چند درجه تغییر خواهد کرد؟

1) 10 2) 20 3)30 4)40

11

1

تصویر یک جسم در یک آینه مقعر به فاصله کانونی 60 سانتیمتر ، حقیقی واينه دا راي بزرگنمایی 2 است است؟cm فاصله جسم از اينه جن

1) 30 2) 60 3) 80 4) 90

12

1

کیلومتر بر ثانیه است ضریب شکست این محیط کدام سرعت انتشار نور در محیط شفافیت

= سرعت نور در هوا است؟

1) 5/1 2) 25/1 3) 3/1 4) 4/2

13

2

هریک از عبارات زیر را تعریف کنید:

الف) کانون اصلی آینه مقعر

ب) تصویر حقیقی

ج) شکست نور

د) طیف نور

14

75/0

با توجه به نمودار مقابل ، چه رابطه ای بین جریان الکتریکی و اختلاف پتانسیل وجود دارد؟

به کمک نمودار مقاومت الکتریکی را محاسبه کنید.

15

1

الف) پاشیدگی نور در منشور را توضیح دهید( در یک سطر) ب) علت پاشیدگی نور در منشور چیست؟

16

5/1

الف) علت ایجاد سایه را توضیح دهید؟ ب) با رسم یک شکل ساده، خورشیدگرفتگی را نشان دهید

17

1

است مسیر پرتوهای نور را ادامه دهید.زاویه حد مايع

18

25/1

در شکل مقابل تصویر تشکیل شده در آینه تخت با تصویر تشکیل شده در آینه کوژ چقدرفاصله خواهد داشت؟

19

2

جسمی به طول 4سا نتيمتردر فاصله 24 سانتی متری عدسی واگرایی به فاصله کانونی 8 سانتی متر قرار دارد.

الف) فاصله تصویر از عدسی و طول تصویر را به دست آورید

ب) توان عدسی را محاسبه کنید

پ) شکل را با مقیاس مناسب رسم کنید

20

با تشكر از گروه فيزك ناحيه 1

موضوعات مرتبط: فیزیک

تاريخ آزمون:

مدت آزمون : 90 دقيقه

آزمون درس : فيزيك 2 وآزمايشگاه

پايه و رشته : دوم رياضي و تجربي

« هو الحكيم»

سازمان آموزش وپرورش

آموزش وپرورش ناحيه

دبيرستان

نام و نام خانوادگي :

نام پدر:

نام دبير :‌

رديف

با نام و ياد خداي متعال وذكر صلوات بر محمد و آل محمد شروع كنيد.

بارم

1

-دو جابجائي را وقتي برابر مي گويند كه .......................... و ........................... باشند
- يك نيوتن نيرويي است كه اگر جسمي به جرم ...................... وارد شود شتاب ............... به آن مي دهد - مكان اوليه فاصله تا ........................ در لحظه ................. است.

- ضريب اصطكاك ايستايي به عواملي مانند .................. و .................. بستگي دارد

2

تبديل هاي زير را انجام دهيد و اعداد بدست آمده را با نماد علمي بنويسيد.

الف)ps....=sµ25

ب)mm²....=cm²156

پ)km...=Hm455

ت)mgr...=Kg5/12

2

3

با ساعتي كه فقط عقربه ساعت شمار و دقيقه شمار دارد كداميك از زمان هاي زير بر حسب ثانيه قابل اندازه گيري نمي باشد.

الف) 240 ب) 260 پ) 3600 ت) 480

5/0

4

اگر برآيند دو نيروي F₁=25N و N 50= F₂ بر نيروي كوچكتر عمود باشدبزرگي بر آيند دو نيرو چند نيوتون است؟

الف) ب) پ) ت)

5/0

5

شكل مقابل نمودار مكان – زمان متحركي را نشان مي دهد كه روي خط راست حركت ميكند.

(AB خط راست وبقيه خطوط سهمي است )

الف- درباره نوع و جهت حركت در زمانهاي مختلف بحث كنيد.

ب- نمودار سرعت – زمان آن را رسم كنيد .

2

6

الف- لختي و قانون گرانش نيوتن را جداگانه تعريف كنيد.

ب- توضيح دهيد كه بستن كمر بند ايمني چگونه سرنشينان اتومبيل را از وارد شدن صدمه حفظ ميكند.

5/1

7

در شكل روبرو سه بردار ‌ در يك صفحه واقع اند

حاصل عبارتهاي و را بدست آورديد و آن را رسم كنيد.

a=6

b=3

c=4

5/1

8

متحركي در شروع حركت در x=-2m قرار دارد اگر متحرك پس از 4sبا سرعت ثابت از مكان x=6m عبور كند معادله حركت را بنويسيد و نمودار مكان زمان آن را رسم كنيد.

5/1

9

اتومبيلي از حال سكون با شتاب ثابت به حركت در آمده و در مدت 10 ثانيه فاصله 100 متر را روي خط راست طي مي نمايد.

الف- شتاب حركت اتوميبل را بدست آوريد

ب) سرعت اتوميبل را 10 ثانيه پس از شروع حركت بدست آوريد.

1

10

جسمي را از سطح زمين در شرايط خلاء با سرعت 20 به طرف بالا پرتاب مي كنيم .

الف- اين جسم حداكثر چند متر بالا مي رود .

ب- پس از چند ثانيه به نقطه پرتاب باز مي گردد.

.

5/1

11

5

15

25

20

A

B

C

O
نمودار سرعت – زمان متحركي بصورت روبرو است

الف- شتاب حركت دار درمراحل AB و CO بدست آوريد.

ب- جابجايي متحرك در 30 ثانيه چند متر است ؟

5/1

12

اگر بر فنري نيروي N 4 وارد شود طول فنر cm 38 مي شود واگر نيرويN 6 وارد شود طول متر cm 42 مي شود .

الف) طول اوليه فنر چند cm است

ب) ثابت فنر چند و چند است

5/1

13

مي خواهيم به جسمي به جرم Kg 5شتاب 2 بدهيم در هر حالت نيروي لازم را حساب كنيد.

الف- جسم را روي سطح افقي با ضريب اصطكاك 3/. باشد .

ب- جسم در راستاي قائم روبه بالا حركت كند.

5/1

14

اتومبيلي به جرم Kg 1200با سرعت 108 در حال حركت است اگر ضريب اصطكاك جنبشي سطح با

افق4/0=_k µ باشدوراننده ترمز كند.

الف- پس از چه مدتي اتومبيل مي ايستد

ب-مسافت طي شده اول خط راست تا توقف چند متر است ؟

5/1

موفق وپيروز باشيد

جمع بارم 20

موضوعات مرتبط: فیزیک

سؤالات فصل 1 و 2 زمين شناسي گروه زمین شناسی استان اصفهان صفحه 1

1- ارائه راه حل براي مسئله همان:

- فرضيه سازي است 2- تفسير كردن است 3- روش علمي حل مسئله است 4- تفكر است

2- كدام يك اهميت تفسير كردن در زمين شناسي نيست ؟ 1- اطلاع در مورد فرسايش 2- پي بردن به چگونگي حيات در گذشته

3- برقراري رابطه ميان يافته ها 4- اطلاع در مورد آتشفشانهاي قديمي

3- كدام مورد در چرخه آب صحيح نيست ؟

1- 97% از آب ذخيره اقيانوسهاست 2- همه ساله حدود km3 500 هزار آب تبخير ميشود

4- مقدار آب زيرزميني بيشتر از يخچالهاست 4- آب وضع هواي زمين را كنترل مي كند

1- كدام عامل باعث عدم ورود الكترون و پروتون به جو زمين مي شود ؟

1- ميدان مغناطيسي 2- بادهاي خورشيدي 3- يونوسفر 4- نامتقارن بودن ميدان مغناطيسي

5- در كدام شرايط اختلاف دماي دماسنج تر و خشك در رطوبت سنج زياد است ؟

1- هواي مرطوب 2- هواي غير اشباع 3- رطوبت صفر 4- هواي اشباع

6- جهت وزش بادها در كدام شكل صحيح است ؟

1- N30 2- N 60 3- S 30 4- S 30

استوا 30 60 60

7- در نسيم دريا كدام گزينه صحيح است ؟

1- دريا منطقه پرفشار و خشكي منطقه كم قشار است 2- دريا منطقه كم فشار و خشكي منطقه پرفشار است

3- دريا گرمتر از خشكي است 4- وزش باد از خشكي به سمت درياست

8- رطوبت نسبي هوايي 60% است ،اگر در حالت اشباع در يك متر مكعب اين هوا 30 گرم بخار آب موجود باشد مقدار رطوبت مطلق موجود در اين هوا چقدر است ؟

1- 20 گرم در متر مكعب 2- 18 گرم در متر مكعب 3- 8/1 گرم در متر مكعب 4- هيچكدام

9- كدام گزينه صحيح است ؟

1- 25 درجه شمالي جزء مناطق پرباران است 2- 25 درجه شمالي جزء مناطق كم باران است

3- 30 درجه شمالي جزء مناطق پر باران است 4- 45 درجه شمالي جزء مناطق كم باران است

10- كدام ترتيب براي هتروسفر از پايين به بالا صحيح است ؟

1- نيتروژن-هليوم – اكسيژن – هيدروژن 2- هيدروژن – نيتروژن – هليوم – اكسيژن

3- هيدروژن – هليوم – اكسيژن – نيتروژن 4 - نيتروژن – اكسيژن – هليوم – هيدروژن

11- نقش اكسيژن در زمين شناسي چيست؟

1- در تنفس گياهان و جانوران 2- در بهبود وضع آب و هوا

3- در اكسيداسيون نقش اساسي دارد 4- فعالترين گاز است

12- چند درصد از انرژي خورشيد از جو زمين بازتابش مي شود

؟- 20 % 2- 25% 3- 5 % 4- 50%

13- كداميك زمان ايجاد اثر گلخانه اي است ؟

1- در طول صبح تابستان 2- زمستان 3- تابستان 4- شبهاي بدون ابر زمستان

14- در كدام منطقه ميانگين دماي ساليانه متوسط است ؟

1- بين 5/23 شمالي و جنوبي 2- بين 5/23 تا 5/66 3- بالاتر از 5/66 4- از استوا تا 5/2

صفحه 2

3

15 ـ دماي تبريز كمتر از بوشهر است ، زيرا :

1- هوا در بوشهر انبساط يافته و در تبريز منقبض شده است .

2- بوشهر به دريا نزديكتر است

3- در تبريز وارونگي دمايي و در بوشهر اثر گلخانه اي صورت مي گيرد

4- تبريز شمالي تر از بوشهر است

16- كدام گزينه تشكيل توده هوا را نشان نمي دهد ؟

1- جابجايي هوا در مناطق مختلف 2- راكد ماندن هوا ذر يك منطقه

3- گردش هوا در يك ناحيه 4- دريافت رطوبت ودما از منطقه

17- ارتفاع كدام ابر بيشتر است ؟

1- كومولونيمبوس 2- آلتواستراتوس 3- سيروكومولوس 4- سيرواستراتوس

18- چرا نيتروژن هوا عملا گازي غير فعال است ؟

1- چون واکنش پذیری آن بیشتر از اکسیژن است

2- چون توسط رعد وبرق وارد واكنشها مي شود

3- چون الکترونهای ظرفیت آن کامل است.

4- چون به راحتي شكسته نمي شود

19- علت تغييرات دما در ترموسفر چيست ؟

1- جذب پرتوهاي با طول موج بلند 2- جذب پرتوهاي با طول موج كوتاه

3- عدم حرارت زايي 3- وجود لايه استراتوسفر

20 ـ كداميك علت اصلي تعديل دماي هوا به كمك آب است ؟

1- انرژي زياد آب 2- قابليت جذب انرژي توسط آب 3- مقدار زياد آب 4- تبخير شدن آب

21- اساس ترتيب و استقرار گاز ها در هتروسفر چيست ؟

1- جرم اتمي 2- چگالي 3- جرم مولكولي 4- هرسه

22- كدام يك در وارونگي دمايي صحيح نيست ؟

1- در طول شبهاي مرطوب وابري زمستان پديد مي آيد

2- در نتيجه بازتابش بيش از حد دريافت انرژي از سطح زمين ايجاد مي شود .

3- در شبهاي آرام و بدون ابر زمستان پديد مي آيد .

4- با طلوع آفتاب از بين مي رود .

23- كدام گزينه عامل افزايش فشار است ؟

1- افزايش ارتفاع 2- افزايش دما 3- كاهش دما 4- تعداد كم مولكولها در واحد حجم

24- مقدار بخار آب موجود در 2 متر مكعب از هوايي 32 گرم است ،اگر دماي اين هوا آنقدر كاهش يابد كه با 14 گرم بخار آب در هر متر مكعب اشباع شود ، كدام گزينه صحيح است ؟

1ـ رطوبت نسبي هوا قبل از سرد شدن 5/87 در صد است 2ـ با سرد شدن هوا ، دما تنها به نقطه شبنم رسيده است .

3ـ در شرايط فعلي دما، از اين هوا 4 گرم آب بصورت شبنم جدا ميشود 4ـ در شرايط فعلي دما ، رطوبت نسبي بالاتر از 100% است

25ـ كداميك علت اصلي تعديل دماي هوا به كمك آب است ؟

1- انرژي زياد آب 2- قابليت جذب انرژي توسط آب 3- مقدار زياد آب 4- تبخير شدن آب

صفحه 3

26ـ سومين لايه از هوا از نظر تغييرات دما چيست ؟ 1- استراتوسفر 2- مزوسفر 3- تروپوسفر 4- ترموسفر

27- چند درصد از انرژي خورشيد مستقيما جذب زمين مي شود ؟

1- 20% 2- 25% 3- 5% 4- 50%

28- به كدام علت بيابانهاي دنيا در منطقه 25 درجه شمالي واقع است ؟

1- بارندگي كم 2- وزش بادهاي خشك 3- جذب رطوبت زياد 4- هر سه

29- در يك روز معمولي دما در چه ساعتي مينيمم است ؟

1- 8 صبح 2- 4 صبح 3- 6 صبح 4- زمان طلوع خورشيد

29- در مه دود كدام گزينه صحيح نيست ؟

1- عامل اصلي آن استفاده از سوختهاي فسيلي است 2- تحت تاثيرنور ايجاد ميشود

3- در نتيجه آن ازون در تمام اتمسفر تشكيل مي شود 4- ايجاد باران اسيد مي كند

31- كدام منطقه پر باران نيست ؟

1- 42 درجه شمالي 2- 3 درجه جنوبي 3- 49 درجه جنوبي 4- 26 درجه جنوبي

32- چگونه يك توده هوا به نقاط ديگر مي رود ؟

1- بصورت يك جبهه سرد يا گرم 2- با دريافت گرما و رطوبت محيط 3- به كمك جريانهاي قوي هوا 4- بعد از راكد ماندن يا چرخش در يك منطقه

33-كدام جمله صحيح نيست ؟

1ـ سيروس از مرتفع ترين ابرهاست 2 ـ ابر نيمبواستراتوس قدرت بارندگي دارد

3ـ بخار آب مي تواند به طور مستقيم به باران تبديل شود 4- با مخلوط شدن هواي مرطوب با هواي سرد ابر تشكيل مي شود

34- جهت وزش بادهاي عمومي در كدام شكل صحيح است ؟

1- N 90 2- N 60 3- S 30 4- N30

60 30 60 استوا

35- نقش لايه ازون در زندگي ما چيست ؟

1- ايجاد سرطان پوست 2- باجذب انرژي خورشيد مانع از افزايش دما مي شود

3- مانع از رسيدن نور خورشيد به زمين مي شود 4- مانع از رسيدن اشعه فرابنفش به زمين مي شود

36- (دانشمندان قديم الگويي از منظومه شمسي ساخته بودند كه در آن زمين در مركز و خورشيد و ماه و ديگر اجرام آسماني به دور آن مي چرخيدند .) با توجه به جمله بالا كدام گزينه صحيح نيست؟

1- ابطال پذيري قوانين علمي 2- تغيير پذيري مدل 3- تغيير پذيري دانش 4- ابطال پذيري فرضيه ها

37- كدام گزينه در مورد استفاده از علم فيزيك در زمين شناسي صحيح نيست؟

1- حركات زمين وسيارات 2- انرژي زمين 3- نيروهاي وارد بر زمين 4- واكنشهاي هسته اي انجام گرفته در زمين

38- كدام يك عامل تعديل دماي هوا نيست ؟

1- آب 2- بادهاي عمومي 3- اختلاط هوا 3- اكسيژن

صفحه 4

39- جمع آوري دانش از زماني آغاز شد كه انسان ……

1ـ شروع به آزمايش كرد 2ـ پديده‌ها را تفسير كرد 3ـ اقدام به مشاهده دقيق كرد 4ـ مدل سازي كرد

40- زمين شناسي در كدام مورد در ساختمان سازي به كمك ما مي‌آيد؟

1ـ اطلاع از زلزله 2ـ اكتشاف فلزات 3ـ سيل 4ـ ساخت بزرگ راهها

41- كداميك محصول شكسته شدن ازون است؟

1- CFC 2ـ Cl₂ 3ـ O₂ 4ـ Cl

42- ارتفاع كدام ابر بيشتر است؟

1ـ سيروس 2ـ آلتوكومولوس 3ـ نيمبواستراتوس 4ـ استراتوس

43- تفاوت مشاهده و اندازه گیری چیست؟

الف- اندازه گیری مشاهده دقیق است. ب- ابزارهای مشاهده بیشتر و دقیق تر از ابزارهای اندازه گیری است.

پ- مشاهده کیفی و اندازه گیری کمی است. ت- در مشاهده توصیف می کنیم و در اندازه گیری کمیت ها را تعیین می کنیم.

ث- همه موارد ج- پ و ت د- الف و ب

45- موضوع رساله دکتری دانشمندی بررسی وضعیت میدان مغناطیسی بر بستر اقیانوس اطلس بود. وی برای اولین بار متوجه تغییر جهت میدان میدان مغناطیس به صورت نوارهای متقارن در اقیانوس اطلس شد و 9 سال از عمر خود را بر بستر این اقیانوس به مطالعه و تحقیق صرف کرد. به نظر شما این جمله اهمیت کدام مرحله از مراحل حل مسئله علمی را نشان می دهد ؟

1- مشاهده 2- مدل سازی 3- تفسیر کردن 4- فرضیه سازی 5 - گزارش دادن

صفحه5

46- در يك نقشه با مقياس فاصله دو نقطه A و B ، 5 سانتي متر است . در نقشه اي ديگراز همين

1-	« رشته کوههای ساخته شده از سنگهای لایه لایه و فسیل دار» در کدام مرز ورقه هاتشکیل می شوند؟ 1) همگرای اقیانوس- اقیانوس 2) همگرای قاره- قاره 3) واگرا 4) امتداد لغز
2-	« در قاره ها سنگ هایی با سن 4 میلیارد سال پیدا شده اند، اما در اقیانوس سنگی قدیمی تر از 160 میلیون سال یافت نگردیده است، علت چیست؟ 1) دگرگونی 2) تشکیل نقاط داغ 3) گسترش بستر اقیانوس 4)وارونگی های قطبیت
3-	با مطالعه ی رسوبات قدیمی یخچالی( تیل ها) می توانیم: 1) موقعیت گندوانار را بازسازی کنیم. 2)میزان انحراف مغناطیسی را اندازه بگیریم. 3) مسیر مهاجرت جانداران را تعیین کنیم. 4) مقدار پیل مغناطیسی را تشخیص دهیم.
4-	در یک اقیانوس اگر از رشته کوه میانی به طرف حاشیه ی قاره حرکت کنیم: 1)سن سنگ های بستر آن زیادتر می شود. 2)ضخامت رسوبات کمتر می شود. 3) عمق اقیانوس کمتر می شود. 4) دمای سنگ ها زیادتر می شود.
5-	اگر در گدازه های بازالتی غیر هم سن در یک جزیره، جهت میدان مغناطیسی یکسان نباشد، علت چیست؟ 1) سرگردانی قطب های مغناطیسی 2) چرخش تمامی سنگ کره نسبت به هسته. 3) جابه جایی جزیره 4) تغییر جهت چرخشی وضعی زمین
6-	در محل فرورانشی ورقه ی اقیانوسی به زیر ورقه قاره ای کدام یک از موارد زیر مشاهده نمی شود؟ 1) تشکیل کمان جزیره ای و گودال اقیانوسی 2) آتش فشان های انفجاری و توده های آذرین درونی 3)زلزله های مکرر 4) تشکیل ماگمای آندزیتی و بازالتی
7-	علت تشکیل........... برخورد دو صفحه قاره ای با یکدیگر است. 1- کوه های زاگرس 2) جزایر هاوایی 3) آتشفشان کلیمانجارو 4) کوه های آند

4 3 2 1
در نقشۀ مقابل رشته ای از جزیره های آتش فشانی را می بینید که به ترتیب (از 1 تا 4) از سنگهای قدیمی تری تشکیل شده اند آن ها چگونه به وجود آمده اند ؟ N

1)حرکت نقطه ی داغ از شرق به غرب

2)حرکت نقطه ی داغ از غرب به شرق

3)حرکت ورقه ی اقیانوسی از شرق به غرب 4)حرکت ورقه ی اقیانوسی از غرب به شرق

8-

در شکل مقابل جهت میدان مغناطیسی در گدازه های بازالتی 500 میلیون سال پیش در یک جزیره را می بینید.در آن زمان موقعیت جغرافیایی گجت بوده است؟

1) نزدیک قطب شمال 2) نزدیک قطب جنوب

3) عرض 45 درجه شمالی 4) عرض 45 درجه جنوبی

9-

با در نظر گرفتن..........می توانیم الگوی ورقه های زمینی ساختی را تقریباً به طور کامل ترسیم کرد.

1) مرکزهای زمین لرزه ها 2) رشته کوههای میان اقیانوسی

3) دراز گودال ها 4) رشته کوههای رسوبی

10-

چرا معمولاً در سست کره زمین لرزه ای رخ نمی دهد؟

1) عمق زیاد 2) حالت خمیری سنگ ها

3) فشار زیاد 4) کند شدن امواج لرزه ای

11-

امواجs:

1) در امتداد سطح زمین حرکت می کنند. 2) در منطقه ی سایه ثبت می شوند.

3) نمی توانند از مایع ها عبور کنند. 4) عامل بیشترین خرابی در زمین لرزه هستند.

12-

برای تعیین موقعیت مرکز یک زمین لرزه دست کم به.......... ایستگاه لرزه نگاری در سوی مقابل ژاپن ( آن طرف کره زمین) کدام امواج را ثبت کرده اند؟

1)4 2) 3 3) 2 4) 6

13-

در ژاپن زمین لرزه ای رخ داده است. ایستگاه های لرزه نگاری در سوی مقابل ژاپن( آن طرف کره زمین) کدام امواج را ثبت کرده اند؟

1) Pو S 2) هیچ موجی ثبت نمی شود. 3) فقط p 4) فقط S

14-

دامنه ی امواج یک زمین لرزه 5/7 ریشتری چند برابر امواج یک زلزله ی 5/5 ریشتری است؟

1) 2 2) 4 3) 10 4)100

15-

آخرین موجی که یک یک دستگاه لرزه نگار، به طور مستقیم از یک زمین لرزه دریافت می کند کدام است؟

1) L 2)S 3)R 4) P

16-

در شکل مقابل، شدت و بزرگی زمین لرزه در نقاط AوB را با هم مقایسه کنید.

1) شدت مساوی و بزرگی در A زیادتر است. Ạ

2) شدت مساوی و بزرگی درB زیادتر است. Ạ B مرکزسطحی

3) بزرگی مساوی و شدت درA زیادتر است.

4) بزرگی مساوی و شدت در B زیادتر است.

17-

بزرگی زمین لرزه به کدام عامل بستگی دارد؟

1) فاصله ی ایستگاه لرزه نگاری 2) مقدار انرژی ازاد شده در کانون

3) مقدار خرابی های به وجود امده 4) حساسیت دستگاه لرزه نگار

18-

این پدیده را در کدام نوع مرز بین ورقه ها می بینیم« با دور شدن از گودال اقیانوسی عمق کانون زمین لرزه ها زیادتر می شود».

1) واگرا 2) همگرا قاره- قاره 3) همگرا اقیانوسی- قاره 4) امتداد لغز

19-

با توجه به زمان ورود امواج SوP در ارزه نگاشت زیر:

فاصله مرکز زمین لرزه تا ایستگاه ثبت لرزه نگاشت

چند کیلومتر است؟

1 )1000 کیلومتر 2) 2000 کیلومتر

3) 3000 کیلومتر 4) 4000 کیلومتر

« راهنمایی: از لبه کاغذ امتحانی استفاده کنید»

· در مورد سئوال 20می توانید بگوئید زمین لرزه در چه زمانی رخ داده است؟

« اگر به این پرسش پاسخ ندهید چیزی از نمره شما کم نخواهد شد!»

20-

موضوعات مرتبط: زمین شناسی

1

1

1

1

1

1

1

1

به نام خداوند گردون سپهر

مرکز آموزشی ...............

آزمون درس: زمين شناسی کلاس: سوم رشته: علوم تجربی تاريخ: خرداد ماه

نام و نام خانوادگی: شماره دانش آموزی: زمان: 80 دقيقه.

1

2

3

4

5

6

7

8

دانش زمين شناسی در زمينه های زير چگونه به ما کمک می کند؟ (هر کدام دو مورد)

الف- توسعه صنعتی کشور

ب- ساختمان سازی

برای حل کردن هر يک از مسائل زير از کدام شاخه ی علوم تجربی در کنار زمين شناسی کمک می گيريم؟

الف- بررسی احتمال خونگرم بودن داينوسورها

ب- کشف منابع زيرزمينی با مطالعه ی ميزان تابش پرتوهای راديواکتيو از سنگ ها

انواع مدل را با ذکر مثال با هم مقايسه کنيد.

چرا در استراتوسفر با افزايش ارتفاع دمای هوا بيشتر می شود، اما در مزوسفر روند تغيير دما عکس اين حالت است؟

جمله های زير را کامل کنيد.

الف- باد های محلی را که شب ها بين ساحل و دريا می وزند ........ می نامند.

ب- در لايه ی .......... گازهای سازنده ی هوا به ترتيب چگالی شان قرار می گيرند.

پ- مرز تروپوسفر و استراتوسفر را ....... می ناميم.

چرا تنها بر اساس عرض جغرافيايی نمی توان آب و هوای يک منطقه را مشخص کرد؟ دو دليل بياوريد.

در نقشه ی مقابل جهت باد را با رسم فلش ( ) نشان دهيد. (اين منطقه در نيمکره ی جنوبی قرار دارد)

                                                 1015

      1020

                                      1025
                                                                         N

خط هم فشار

در نقاطی از اقيانوس ها درجه ی شوری آب دريا از مقدار متوسط کمتر است. دو دليل احتمالی ذکر کنيد.

9

10

11

12

13

14

15

16

1

1

1

1

1

1

1

- دمای کلاس شما 30 است، اگر هر متر مکعب هوای کلاس 6 گرم بخار آب داشته باشد رطوبت نسبی هوا چقدر است؟ نقطه ی شبنم چند درجه ی سانتی گراد است؟

بخار آب اشباع gr/m³

دماC°

6

7

10

13

18

24

32

2

5

10

15

20

25

30

جدول زير را کامل کنيد:

نوع ابر	شکل	ارتفاع	بارش
سيروس	؟	زياد	-----------
؟	پشته ای با گسترش جانبی	معمولی	دارد
؟	لايه ای	زياد	-----------
؟	لايه ای پرمانند	زياد	------------

10-8

4-8

4-8

8-8
نمودار مقابل دمای تهران تا ارتفاع هزار متری در چهار روز

6-8
مختلف و در ساعتی معين در فصل زمستان نشان می دهد.

2-8

2-8

8-8
آلودگی هوا در کدام روز خطرناک تر است؟ توضيح دهيد.

08

2-8

00

6-8

4-8
ارتفاع

2-8

4-8

28

سه شنبه دوشنبه يکشنبه شنبه

در فلات قاره و سراشيب قاره دره ها و بريدگی هايی ديده می شوند، در مورد تشکيل آن ها عاملی پيشنهاد کنيد. (هر مورد يک عامل)

13

14

15

16

17

18

19

20

1

1

1

1

1

1

1

1

عامل اصلی ايجاد جريان آب دريای مديترانه به اقيانوس اطلس چيست؟ توضيح دهيد.

حرکات عمودی آب دريا چگونه به توليد مواد غذايی در اقيانوس ها کمک می کند؟

توضيح دهيد اقيانوس ها چگونه می توانند مقدار عظيمی CO₂ در خود جای دهند.

آيا همه ی سنگ های متخلخل نفوذپذيری زيادی دارند؟ دو دليل بياوريد.

در هر مورد تغيير سرعت و آبدهی رود چگونه است؟

الف- شيب بستر زياد شود.

ب- يک شعبه جديد به رود بپيوندد.

مراحل تبديل برف به يخچال را نام ببريد.

رواناب چيست؟ چه عواملی رواناب را کم می کنند؟ ( دو مورد)

غلظت نمک های محلول در آب زيرزمينی به چه عواملی بستگی دارد؟ ( سه مورد )

به نام خدا مدیریت آموزش و پرورش سوالات درس: زمین شناسی سال سوم آموزشگاه: کلاس: رشته: علوم تجربی تاریخ امتحان: خزداد ماه نام و نام خانوادگی: نام دبیر: تعداد سوالات مدت پاسخگویی: 75 دقيقه
نمره	سوالات درس زمین شناسی سال سوم دبیرستان	سوال
1	دانش زمین شناسی در چه مواردی به ما هشدار می دهد؟(چهار مورد)	1
	جمله های زیر را کامل کنید الف- در منطقه اقلیمی----------------------- تفاوت دمای تابستان و زمستان حداکثر است. ب- ابرهای توده ای که در ارتفاع بالاتر از حد معمول تشکیل می شوند-------------- نامیده می شوند و استوا می وزند. پ- بادهای --------------------- گروهی از بادهای عمومی هستند که بین مدار ت- در ----------------------- با جذب پرتوهای فرابنفش با طول موج کوتاه ، به سوی بالا هوا گرمتر می شود.	2
1	راننده‌ها برای از بین بردن لایه ای از قطره های ریز آب روی شیشه اتومبیل، بخاری آن را روشن می کنند،این کار چگونه قطره های ریزآب را از بین می برد؟(درپاسخ خود از مفهوم های رطوبت نسبی و نقطه ی شبنم استفاده کنید)	3
5/0	توضیح دهید چگونه: نابودی جنگل ها می تواند به ذوب یخچال های قطبی و به زیر آب رفتن مناطق مسکونی کمک کند؟	4
1	چرا جریان های عمیق دریایی برای جانداران دریایی (چه آنها که در اعماق زندگی می کنند و چه آنها که در آبهای کم عمق سطحی می زیند)اهمیت دارند؟پاسخ تان را توضیح دهید.	5
5/0	در سطح فلات قاره و سراشیب قاره ،دره های زیر دریایی طویلی دیده می شوند که تا اعماق ادامه می یابند، توضیح دهید بخشهای کم عمق و عمیق این دره ها چگونه ایجاد شده اند.	6
5/0	چرا با این که «رس ها» تخلخل زیادی دارند،آبخوان های مناسبی را تشکیل نمی دهند؟	7
5/0	در هر مورد کیفیت آب زیر زمینی را از نظر نمکهای محلول مشخص کنید: الف- آب موجود در سنگ های کربناتی ب- آب موجود در سنگهای آذرین	8
5/0	چه عواملی باعث پیشروی یا عقب نشینی یخچال می شوند؟(از هر کدام یک مورد)	9
5/0	در شکل مقابل یک سفره ی آب زیر زمینی تحت فشار را می بینید موارد زیر را در شکل نشان دهید:سطح پیزومتریک،چاه آرتزین.	10
5/0	کوارتز شکستگی صدفی دارد،اما کلیست در سه جهت رخ دارد،با توجه به قدرت پیوندهای شیمیایی این تفاوت را چگونه توضیح می دهید؟	11
5/0	موارد استفاده از کانیهای زیر را بنویسید( هر کانی یک مورد) الف- گارنت ب- آپاتیت	12
5/0	با این که گرافیت والماس،هر دو از کربن تشکیل گردیده اند، گرافیت از الماس فراوان تر است،علت چیست؟	13
1	انواع فلدسپات ها را نام ببرید. ترکیب شیمیایی آنها چه تفاوتی با هم دارد؟	14
1	کانی های زیر به هم شبیه اند،چگونه می توانیم با یک تکه شیشه و مقداری اسید کلریدریک رقیق آنها را از هم تشخیص دهیم؟ باریت- دولومیت- کوارتز- کلیست	15
5/0	)BوA شخصی دو نمونه سنگ آذرین از یک باتولیت و از یک کوه آتشفشانی جدا کرده است( نمونه های به نظر شما کدام نمونه به باتولیت و کدام به آتشفشان تعلق دارد؟ دلیل بیاورید؟	16
5/1	در اتاق ماگمائی A ، مقداری ماگما در حال تبلور است. بلورهای در حال تشکیل پیروکسن و پلاژیوکلاز Ca دار در ماگما شناورند. فشار باعث می شود مایع باقیمانده از درز و شکاف سنگ ها بگذرد و به اتاق B وارد شود، اما بلورها نمی توانند عبور کنند و در اتاق A می مانند: الف- در اتاق اول چه سنگی تشکیل می شود؟ چه بافتی دارد؟چه نامی برای آن پیشنهاد می کنید؟ ب- ماگمایی موجود در اتاق دوم پس از مدتی توقف فوران می کند و گدازه های آتشفشانی به وجود می آورد. چه نوع سنگی تشکیل می شود؟ چه نوع بافتی دارد؟ چه نامی برای آن پیشنهاد می کنید؟	17
1	در هر مورد نام سنگ را بنویسید: الف- نوعی سنگ سیلیسی دانه ریز که گاهی بر اثر تجمع پوسته ی دیاتومه ها و شعاعیان تشکیل می گردد. ب- زغال سنگ نرم و قهوه ای رنگ که در آن آثار بافتهای گیاهی دیده می شود. ج- سنگ دگرگونی ساخته شده از بلورهای درشت کلیست با بافت دانه قندی. د- سنگ دگرگونی سیاه و براق و دانه ریز با بافت مضرسی که در هاله های دگرگونی یافت می شود.	18
5/1	ماسه سنگ هی آرکوزی وکوارتزآرنیت را از نظر بافت، اجزاء سازنده و محیط تشکیل مقایسه کنید.	19
5/0	تغییرات دما و آشفتگی آب چه اثری بر میزان رسوب کربنات کلسیم و دریاها دارند؟	20
5/0	اگر بخواهیم چند سنگ را که حاصل دگرگون شدن یک نوع سنگ اولیه اند از نظر درجه دگرگون شدن رتبه بندی کنیم از چه ویژگیهایی می توانیم کمک بگیریم؟(دو مورد)	21
1	سنگ های فیلیت و شیست را با هم مقایسه کنید(یک تفاوت و یک شباهت مهم).	22
75/0	شکل ساده ای از تلماسه بکشید و جهت وزش باد را روی آن نشان دهید.	23
75/0	سرعت هوازدگی شیمیایی با مقدار هوازدگی فیزیکی چه ارتباطی دارد؟توضیح دهید.	24
5/0	احداث سد در مسیر رودها بر قدرت فرسایشی و میزان رسوباتی که ته نشین می کنند چه اثری دارد؟ با استفاده از مفهوم سطح مبنا پاسخ تان را توضیح دهید	25
5/0	چه عواملی لغزش زمین را تسهیل می کنند؟(دو مورد)	26
5/0	دو ویژگی مهم "مورن ها" را بنویسید	27

موضوعات مرتبط: زمین شناسی

نام ونام خانوادگي:

نام پدر: رشته:تجربي

كد دانش آموزي:

اداره آموزش و پرورش ناحيه 4

آموزش متوسطه

آموزشگاه:

دل آرام گيرد به ياد خدا

امتحان درس : زيست وآزمايشگاه 2

نام دبير:

تاريخ امتحان: 25 /1/88 زمان امتحان:90 دقيقه

سال تحصيلي:87-87

رديف	صفحه1	بارم
1-	درست يا نادرست بودن عبارات زير را مشخص كنيد: الف- در ديابت نوع اول با تزريق انسولين علائم بيماري از بين نمي رود. ب- كمبود انرژي و خشكي پوست از علائم هيپوتيروئيديسم است. ج- ديابت نوع يك، نوعي بيماري ارثي خود ايمني است. د- هورمون كلسي تونين باعث افزايش رسوب كلسيم در بافت استخواني مي شود.	1
2-	جاهاي خالي را با كلمات مناسب كامل كنيد. الف- نشانگان داون در اثر ..................... كروموزوم هاي شماره ي 21 ايجاد مي شود. ب- توليد مثل غير جنسي در هيدر به روش ....................... است. ج- در كلاميدوموناس كه چرخه ي زندگي ...................... دارد زيگوت تنها سلول ديپلوئيد است. د- زنبور عسل ماده(ملكه) از طريق ....................... زنبور نر توليد مي كند.	1
3-	گزينه ي صحيح را انتخاب كنيد. - نتيجه ي عمل هورمون كورتيزول بر مقدار گلوكز خون بر خلاف عمل كدام هورمون است؟ الف- انسولين ب- آدر نالين ج- گلوكاگون د- تيروكسين - هورمون هاي آلدوسترون و پاراتيروئيدي به ترتيب در بازجذب كدام يون ها دخالت دارند؟ الف- پتاسيم - سديم ب- پتاسيم – كلسيم ج- كلسيم – سديم د- سديم – كلسيم - اگر بدون هرگونه آسيب بتوان غدّه اي درون ريز را از محل خود برداشت و در جاي ديگري از بدن پيوند نمود جابه جا كردن كدام غدّه باعث ااختلال شديد در ترشح هورمون هاي مهم آن مي شود؟ الف- پانكراس ب- هيپوفيز ج- تيروئيد د- فوق كليه - در يك روش جديد هورمون ها را به صورت متراكم درون ريز كيسه هايي با غشاء فسفوليپيدي قرار مي دهند تا پس از تزريق به بدن با پاره شدن تدريجي ريز كيسه ها هورمون به آهستگي در بدن آزاد شود اين روش براي كدام هورمون كاربرد ندارد و هورمون از غشاء به راحتي در بدن پخش مي شود؟ الف- انسولين ب- گلوكاگون ج- آلدوسترون د- ملاتونين - پيام هاي عصبي حسّي قبل از رسيدن به قشر مخ از كدام مركز عصبي مي گذرند؟ الف- بصل النّخاع ب- تالاموس ج- مخچه د- هيپوتالاموس - كدام يك از عبارات زير، درباره ي پتانسيل عمل، صحيح است؟ الف- تغيير ناگهاني و شديد اختلاف پتانسيل در يك سوي غشاء ب- تغيير تدريجي اختلاف پتانسيل بين دو سوي غشاء ج- تغيير ناگهاني و شديد اختلاف پتانسيل بين دو سوي غشاء د- تغيير ناگهاني اختلاف پتانسيل در دو سوي غشاء	5/1
رديف	صفحه 2(گروه الف)	بارم
4-	ماكروفاژها، هنگام حركت در مايعات بافتي چه كار هايي انجام مي دهند؟	5/0
5-	نمونه اي از تركيباتي كه در گياهان نقش دفاعي دارند ذكر كنيد.	5/0
6-	چرا پس از ورود ويروس HIV به بدن قدرت دفاعي بدن كاهش مي يابد؟	5/0
7-	در هر يك از موارد التهاب و آلرژي هيستامين از چه سلول هايي آزاد مي شود؟	5/0
8-	گيرنده هاي درد در چه شرايطي تحريك مي شوند، اهمّيّت احساس درد چيست؟	75/0
9-	الف- جسم پينه اي چيست؟ ب- لايه ي داخلي منتژ (نرم شامه) چه نقشي دارد؟ ج- دستگاه عصبي در هيدر چه ساختماني دارد؟	75/0
10-	الف- نقطه ي كور را تعريف كنيد. ب- چرا تصاويري كه روي نقطه ي كور افتاده اند ديده نمي شوند؟	5/0
11-	گيرنده هاي الكتريكي در كدام قسمت از بدن مارماهي و گربه ماهي قرار گرفته اند؟	5/0
12-	شخصي در اثر ضربه اي كه به سرش خورده بينايي اش كم شده كدام لوب مخ او در اين حادثه آسيب ديده است؟ براي پاسخ خود دليل بياوريد.	5/0
13-	الف- نقش گيرنده هاي كششي درماهيچه هاي اسكلتي را بنويسيد. ب- چگونه مارهاي زنگي درتاريكي مطلق مي توانند طعمه را شكار كنند؟	5/0
14-	دريك مولكول DNA كه داراي 3000 نوكلئوتيد است اگر30درصد از بازهاي آن تيمين باشد، الف- تعداد نوكلئوتيد هاي گوانين دارآن را محاسبه كنيد. ب- بازهاي آلي تك حلقه اي موجود در اين مولكول چند عدد است؟	1
15-	الف- ترانسفور ماسيون راتعريف كنيد. ب- نام قند موجود در مولكول DNA را بنويسيد. ج- همانند سازي DNA به كمك كدام آنزيم صورت مي گيرد؟	1
16	الف- نوكلئوزوم چيست؟ ب- چگونگي انجام سيتوكينز در سلول هاي جانوري رابنويسيد.	1

نام ونام خانوادگي:

نام پدر: رشته:تجربي

كد دانش آموزي:

اداره آموزش و پرورش ناحيه 4

آموزش متوسطه

آموزشگاه:

دل آرام گيرد به ياد خدا

امتحان درس : زيست وآزمايشگاه 2

نام دبير:

تاريخ امتحان: 25 /1/88 زمان امتحان:90 دقيقه

سال تحصيلي:88-87

گروه زيست شناسی استان اصفهان

رديف	صفحه 3	بارم
17-	هريك از اعمال زير در كدام مرحله از چرخه ي سلولي انجام مي گيرد؟ الف- همانند سازي ميتوكندري ها ب- همانند سازي سانتريول ها	5/0
18-	شكل مقابل سلول را در مرحله پروفاز I ميوز نشان مي دهد ، شكل يكي ازسلول هاي حاصل از آن را در پروفاز II رسم كنيد.	5/0
19-	جنسيت جانداران زير را مشخص كنيد. الف- پروانه ZZ ب- ملخ XX	5/0
20-	سلولي فرضي با 2n = 6 وارد ميوز مي شود ، به سوالات زير پاسخ دهيد : الف- در پايان ميوزI چند سلول به وجود مي آيد؟ ب- در پايان ميوزI ، درهر سلول چند كروموزوم وجود دارد؟	5/0
21-	الف - آميزش آزمون به چه منظوري صورت مي گيرد؟ ب- هم تواني چه تفاوتي با غالب ناقص دارد؟	1
22-	الف- در تخمك كاج آندوسپرم چگونه تشكيل مي شود؟ ب- درنهان دانگان هريك از آنتروزوئيد ها با كدام سلول ها لقاح مي يابد؟	1
23-	الف- چرا در دانه بالغ لوبيا ونخود آلبومن وجود ندارد؟ ب- نحوه ي تشكيل كيسه روياني از سلول هاي پارانشيم خورش را در نهان دانگان بنويسيد .	1
24-	الف- نمو را تعريف كنيد. ب- چه بخش هايي از گياه ساختار نخستين را تشكيل مي دهند؟	1
رديف	صفحه 4	بارم
25-	الف- دو نوع مريستم پسين را كه موجب رشد قطري گياهان مي شوند ، نام ببريد. ب- در تنه يك درخت چوبي دومين حلقه ي ساليانه نسبتاً باريك وچهارمين حلقه ، ضخيم است در رابطه با اقليم رشد گياه چه نتيجه اي مي گيريد؟	1
26-	زني سالم كه پدرش كوررنگ بوده با مردي كه مادرش مبتلا به بيماري هموفيلي بوده ازدواج كرده است، بارسم مربع پانت بنويسيد. الف- چه نسبتي از فرزندان بيمار خواهند بود؟ ب- نام بيماري وجنسيت فرزند بيمار را تعيين كنيد. (آلل هموفيلي = h آلل كوررنگي = c ) موفق باشيد	1

موضوعات مرتبط: زیست

موضوعات مرتبط: زمین شناسی

نام و نام خانوادگي:

نام پدر :

كد دانش آموزي:

رشته: تجربی

پایه: سوم

اداره آموزش و پرورش ناحيه 4 اصفهان

آموزش متوسطه

آموزشگاه:

امتحان درس :زيست 2

تاريخ امتحان:

سال تحصيلي:86-85

نام دبير:

مدت امتحان 90 دقيقه

1

گزينه صحيح را انتخاب كنيد

v اگر قطعه اي از كروموزوم بر اثر شكسته شدن جدا وبه كروموزوم همتا متصل شود اين نوع جهش را چه مي نامند؟

الف- حذف ب- مضاعف شدن ج- جابه جايي د- واژگوني

25/0

نمره

v جنسيت ملخ XOو پروانه ZW به ترتيب چيست؟

الف- نر- ماده ب- نر- نر ج - ماده- نر د – ماده - ماده

25/0

نمره

v در يك زنجيره نوار DNA، 50 گروه فسفات وجود دارد در مولكول آن .............وجود دارد.

1) چهل و هشت دئوكسي ريبوز 2) صد ريبوز

3 ) پنجاه دئوكسي ريبوز 4) صد دئوكسي ريبوز

25/0

2

جملات صحيح را با (ص) و جملات غلط را با (غ) مشخص كنيد.

الف- درمبارزه با سلول هاي سرطاني پادتن اهميت بيشتري دارد.

ب- آنزيم ليزوزيم موجود در عرق ديواره سلولي باكتري ها را تخريب ميكند .

ج- سانتريول ها از لوله هاي ريز پروتيني به نام ميكروتوبول تشكيل شده اند.

75/0

3

جاي خالي را با كلمات مناسب پر كنيد.

v الف- غلاف ميلين در قسمت هايي از آكسون قطع ميشود به اين قسمت ها ...........گويند.

v ب- در انعكاس زرد پي زير زانو ، سيناپس نرون رابط بانرون حركتي عضله پشت ران از نوع.......... است.

v ج- محل خروج عصب بينايي از شبكيه ................. است.

v د- هورمون اكسي توسين در .................. ساخته مي شود.

v ايوري و همكارانش مشاهده نمودند ترانسفرماسيون فقط هنگامي رخ ميدهد كه ............. تخريب نشده باشد .

v در چرخه سلول ، زمان هاي حساسي وجود دارد كه آن را ............ مي نامند.

5/1

نمره

پاسخ كوتاه دهيد.

4

مركز هر يك از اعمال زيركدام مركز عصبي است؟

الف- انجام حركات دقيق ب- گرسنگي

ج – تنظيم ضربان قلب د- لذت

1نمره

5

در بيماريMSبه دو سوال زير پاسخ دهيد؟

الف- چه قسمتي از بدن مورد تهاجم قرار مي گيرد ؟

ب‌- دو علامت اين بيماري را بنويسيد؟

25/1

6

الف- علت بيماري آب مرواريد؟

ب- كار شيپور استاش چيست؟

ج- گيرنده بوياي از كدام انواع گيرنده مي باشد؟

د- محل گيرنده الكتريكي در مار ماهي را بنويسيد.

1نمره

7

الف- مهمترين بخش دفاع غير اختصاصي به عهده كدام بخش است؟

ب- نوع مصونيت كه از سرم حاصل مي شود را ذكركنيد.

5/0

نمره

8

در مورد پرفورين به دو سوال پاسخ دهيد

1- اين ماده از كجا ترشح مي شود؟

2- - نقش آن چيست؟

75/0

9

هورمون هاي زير از كجا ترشح مي شوند

الف- آزاد كننده ب- كورتيزول

ج- كلسي تونين د- ضد ادراري

1نمره

10

در موردDNA به سوالات زير پاسخ دهيد.

الف- پيوند بين دو نوكلوتيد چه نام دارد؟

ب- پله هاي نردبان DNAاز چه اجزايي تشكيل شده است ؟

ج- عامل اصلي ويرايش در همانند سازي DNA؟

د- كار آنزيم هليكاز؟

1 نمره

11

فردي به تزريق روزانه انسولين نياز دارد ؟

الف – علت بيماري فرد را شرح دهيد.(سه مورد)

ب- اين بيماري در چه سني بروز مي كند؟

1

12

هر يك از موارد زير در چه مرحله اي از چرخه سلولي رخ مي دهد؟

الف- همانندسازي DNA ب-تقسيم هسته سلول به دو هسته

ج- بزرگ شدن سلول د- همانند سازي دستگاه گلژي

1

13

محل هاي مشخص شده در شكل زير را نام گذاري كنيد.

75/0

14

اگر دريك ملكول DNA200 نوكلئوتيد وجود داشته باشد و تعداد باز30 A= باشد تعداد ساير بازهاي آلي را مشخص كنيد ؟

1

15

اگر سيتوكينزاز چرخه سلول حذف شود چه پيامدي خواهد داشت؟

1

16

شخصي در معرض باكتري بيماريزايي قرار گرفته است . اگر فرايند التهاب رخ دهد ، آيا نخستين خط دفاعي بدن او مورد نفوذ قرار گرفته است ؟ پاسخ خود توضيح دهيد.

1

17

افراد مبتلا به ايدز با گذشت زمان مريض تر ميشوند و نمي توانند با عفونت مقابله كنندعلت اين واقعيت را توضيح دهيد.

1

18

در شكل زيرمحل هاي مشخص شده (1، 2 ) را نامگذاري كنيد .

1

19

درمورد دستگاه عصبي خود مختار به دو سوال پاسخ دهيد .

الف- اين دستگاه متعلق به كدام بخش از دستگاه عصبي محيطي مي باشد ؟

ب- در حالت آرامش كدام بخش از دستگاه عصبي خود مختار فعا ل مي باشد .

5/0

20

دو تفاوت ميان دستگاه عصبي ودستگاه درون ريز را بنويسيد.

1

21

دو مورد از موارد دفاع غير اختصاصي در گياهان را ذكر كنيد.

5/0

22

در صورتي كه گيرنده هاي گلوكاگون در سطح سلول هاي جگر به دليل ارثي وجود نداشته باشد مهمترين تغيير در خون اين فرد چيست ؟ با ذكر دليل

75/0

به اميد موفقيت دانش آموزان عزيز

20

نام ونام خانوادگی : باسمه تعالی درس : زیست 2

کلاس : سوم علوم تجربی تاریخ : 24/10/1383

نام دبیر : کیمیا گری شماره صفحه :1

ردیف

بارم

1

درست یا نادرست ؟ درستی یا نادرستی هریک ا زعبارت های زیر رامعلوم کنید :

-A التهاب نوعی پاسخ موضعی است که به دنبال هر نوع آسیب بافتی بروز می کند .

-B پروتئین ها ی مکمل درماکروفاژها وسایر گلبول ها ی سفید بدن ساخته می شوند.

-C ویروس HIV لنفوسیت ها ی B را مورد تهاجم خود را قرارمی دهد.

-D غلاف های میلینی فقط برروی رشته های آکسون دیده می شوند .

-E بعد از پایان پتانسیل عمل درنورون ها ، فعالیت پمپ سدیم – پتاسیم بیش تر می شود .

-F یکی از مواد روان گردان کافئین موجود درقهوه ونوشابه ها است .

-G اجسام مخطط درکف بطن ها ی1و2 مغز دیده می شود .

-H وقتی به اشیای دور نگاه می کنیم قطر (ضخامت ) عدسی چشم کم تر می شود .

-I پردازش اطلاعات شنوایی درلوب پس سری مخ انجام می شود .

-J گیرنده های همه ی هورمون ها ی آمینواسیدی درروی غشای سلول بافت هدف است .

-K هورمون کورتیزول مانند گلوکاگون باعث تجزیه گلیگوژن درکبد می شود .

- L درافراد مبتلابه دیابت نوع دومقدار انسولین از حد طبیعی بیش تر است .

-M درآزمایش های گریفیت تزریق عصاره سلولی باکتری ها ی کپسول دارموشها را می کشد .

-N تصویر حاصل از پراش اشعه ایکس بلورDNA نشان می دهد این مولکول یک مارپیچ دوگانه است.

5/3

2

پرکردنی ! جاهای خالی را درهریک از عبارت های زیر باکلمات مناسب پر کنید :

-A نوتروفیل ها با عمل .... از دیواره ی مویرگ ها عبور کرده وبه محل عفونت می روند .

-B سلول T کشنده با تولید پروتئنی به نام ....... منافذی درسلول های آلوده به ویروس به وجود می آورد .

-C درهنگام بروز آلرژی هیستامین از سلول های ....... آزاد می شود .

-D پادتن ها از سلول های ...... ترشح می شوند.

-F عملکرد نیکوتین درمغز شبیه عملکرد ماده ی ..... است .

-G پیام درد توسط گروهی از مواد به نام ..... سرکوب می شود.

-H بیش تر قشر مخ دروال ها احتمالاً به پردازش اطلاعات درمورد ....... اختصاص یافته است .

-I مشیمیه درجلوی چشم ،بخش رنگین آن یعنی ........ را به وجود می آورد.

-J دربیماری ........ به علت کورشدن عدسی ، به تدریج بینایی کاهش می یابد.

-K بخش درون ریزه غده ی پانکراس مجموعه هایی ازسلول هاست که ..... نامیده می شوند

-L غده ی پینه آل هورمون ........ راترشح می کند .

-M گیرنده های هورمون ها معمولاً‌از جنس .......... هستند (نوع ماده ی آلی آنها مدنظر است )

-N چنانچه افزایش هورمون باعث افزایش بیش تر درترشح آن شود می گوییم مکانیسم ........ درحال انجام است .

-O درفرآیند ......... باکتری با دریافت مولکول DNA باکتری نوع دیگر، دچار تغییر می شود .

-P پیوند دونوکلئوتید دررشته ی پلی نوکلئوتیدی را پیوند می گویند.

-Q همانند سازی مولکول DNA به شیوه ی ........است .

-R چون دوانتهای یک رشته ی پلی نوکلئوتیدی مثل هم نیست می گوییم همه ی رشته های پلی نوکلئوتیدی دارای....... هستند.

5/4

3

الف)اینترون چیست ؟

ب)اینترون چه عملی انجام می دهد؟

1

4

چهارعامل محافظت کننده ی دستگاه عصبی مرکزی رانام ببرید .

1

5

الف) گیرنده های کششی د رچه اندامی از بدن وجود دارد؟ ب) وظیفه گیرنده های کششی چیست ؟

1

6

هورمون های تیروئیدی درکودکان وبزرگسالان چه اثرهایی دارند ؟ (چهارمورد رابه اختصار بنویسید)

1

7

توضیح دهید منظور از عمل ویرایش درهنگام همانند سازی مولکول DNA چیست ؟

1

8

علت پس زده شدن عضو پیوند یافته (رد پیوند ) چیست ؟

5/0

9

درمورد بیماری های خود ایمنی به دوسوال زیرپاسخ دهید :

الف) دراین بیماری ها چه نقصی دردستگاه ایمنی بیماران به وجود آمده است ؟

ب) چرا بیماری عصبی M.S نوعی بیماری خود ایمنی محسوب می شود ؟

1

10

مخچه برای ایجادهماهنگی درحرکات بدن وحفظ تعادل ، اطلاعات لازم را عمدتاً ا ز چه اندام هایی بدست می آورند ؟ (ذکر چهار نمونه مورد الزامی است)

1

11

درمورد مایع زلالیه چشم به دوسلول زیر پاسخ دهید :

الف) این مایع کدام بخش چشم را پر می کند ؟

ب) نقش این مایع درچشم وعمل بینایی رابنویسید .

1

12

درمورد هورمون آلدوسترون به دو سوال زیر پاسخ دهید :

الف) از کدام غده ی بدن ترشح می شود ؟

ب) چگونه بدن ما رادرهنگام بروز فشار روحی آماده تر می کند ؟ (مکانیسم عمل را توضیح دهید )

1

13

دریک مولکول DNA ده هزار جفت نوکلئوتید وجود دارد . اگر این مولکول 20درصد بازگوانین داشته باشد (نسبت به سایر بازها ) تعداد هریک از نوکلئوتید های پورینی وپیر یمیدنی این مولکول را تعیین کنید

1

14

درهریک از شکل های زیر به جای حروف انگلیسی (AتاF ) نام مناسبی قراردهید:

5/1

تاریخ:20/2/84 باسمه تعالی

دببرستان و پیش دانشگاهی غیرانتفاعی دخترانه دانشگاه اصفهان وقت :80 دقیقه سال تحصیلی:84-83

نام و نام خانوادگی:.................... نام پدر: کلاس: آزمون درس زیست 2پیش دانشگاهی نام دبیر:کیمیاگری

بارم

1

1- درست یا نادرست بودن هر یک از جمله های زیررا مشخص نمائید:

الف) جانورانی که فقط از یک نوع غذا استفاده می کنند، در صورت فروان تر بودن آن نوع ماده غذایی، نسبت به جانوران همه چیزخوار ، موفق ترند (ص)

ب)در جمله ی ماهی نر خاردار به ماهی نره تجاوز به قلمرو آن، شکل بدن ماهی متجاوز محرّک نشانه برای بروز رفتارهای تهاجمی است. (غ)

ج)در طی فرآیند گلیکولیز، همراه با انتقال یک گروه فسفات دیگر به مولکول سه کربنب فسفات هم تولید می شود. (ص) دار،

د) در ساختار ژنی باکتری های ترموفیل، همانند سایر باکتری ها، ایترون وجود ندارد . (ص)

5/1

2- هریک از واژه های علمی زیر را تعریف کنید:

الف) اِسترلون: که روی سطح نان در کپک سیاه نان رشد می کند

ب) مٌخمّر( به معنب عام کلمه): نام عمومی که به آسکویت های تک سلولی اطلاق می شود

ج) بازیدیوم: در بازیدیومیکوتا ساختار تولید مثلی گرز مانندی که هاگ ها روی آن تشکیل می شوند

1

3- جاهای خالی را درعبارت های زیر با کلمه های مناسب پرکنید:

الف) هم آهنگی تکاملی بین گونه های مختلف که در یک زیستگاه زندگی می کنند و با هم در ارتباط نزدیک دارند، تکامل همراه نامیده می شود

ب) اگر ویروس بلافاصله بعد ازآلوده نمودن سلول میزبان شروع به تکثیر خود بنماید، به این مسیر همانندسازی ویروس در سلول آلوده چرخه ی ژنتیک می گوییم

ج) در بیش تر کلسنگ ، از نظر رده بندی قارچ ها، جزء قارچی آنها از شاخه ی آسکومیکوتا است

بدون کپسید ویروئید گفته می شودRNA د) به عوامل بیماری زای گیاهی که از یک رشته

75/0

4- نام هر یک از قارچ های زیر را به فارسی یا لاتین) بنویسید:

الف) کپک سیاه نان:ریزپوس استولونیفر ب) مخمّر نان: ساکارومنیر سروزیتی ج) مخمّر عامل برفک دهان: کاندیدا آلبیکنز

5/0

5- جنس پوشش حفاظتی هریک از جانداران زیر عمدتاً از چه ماده ای است:

الف) تاژک داران چرخان: سلولز یا لایه ای از سیلبس ب)دیاتوم ها: سیلیس

75/0

6- الف) دو گروه از باکتری های تثبت کننده گاز نیتروژن را بنویسید: برخی سیانوباکتری ها (آنابنا) وریزوبیوم

ب) یکی از انواع باکتری های شوره گذار را نام ببرید: نیتروزموناس (ویانیتروباکتر)

5/0

7- کنام واقعی را تعریف کنید: بخشی از کنام واقعی که جاندار( هرگونه) اشغال می کند

5/0

8- با دو مثال بیان کنید چرا گاهی کاهش تراکم جمعّیت به ضرر افراد آن جمعّیت است

شکار گروهی، مراقبت از فرزندان، کاهش احتمالی جفت یابی

1

از پیرووات را توضیح دهید.پیرووات واردمیتوکندری شده با از دست دادنA9- چگونگی تولید استیل کوآتریم

می پیونددA به بنیان استیل تبدیل شده که به کوآنزیم و تولید

75/0

10- سه مرحله زندگی پلاسمودیوم را به اختصار توضیح دهید.

پشه اسپوروزوئیت مروزوئیت گامت ها پشه

(لقاح و میلوز) (گلول قرمز) (در جگر)

75/0

11- هر یک از باکتری های زیر معمولاً باعث بروز چه عارضه یا بیماری در انسان می شود؟

الف) پروپیونی باکتریوم آکنس جوش(آکنه) ب) مایکوباکتریوم توبرکلوسیز سل ج) استافیلوکوکوس اورئوس مسمومیت غذایی

75/0

12- واژه علمی " عادی شدن" در رفتارشناسی به چه معنی می باشد؟ توضیح دهید

از محرک های دائمی که هیچ سود یا زیانی ندارند صرف نظر شده و پاسخی به آنها داده نمی شود

5/0

13- توضیح دهید چرا برخلاف بیش تر پستانداران، پرندگان سیستم تک همسری دارند؟

تولید مثل پرهزینه است و پرنده ماده به تنهایی نمی تواند همه کارها را انجارم دهد

5/0

14- هریک از شکلهای زیر به کدام گروه از آغازیان مربوط می شود

جلبک های سبز تاژکداران

25/0

15-کدام گروه از آغازیان دارای دونوع تقارن (شعاعی و دوطرفی) هستند؟ دیاتوم ها

5/0

16- دو وظیفه برای پیلی در باکتر ی ها بنویسید

چسبیدن به سطوح مختلف یا سلول مبادله ماده ی ژنتیک از طریق هم یوغی

75/0

17- زنجیره های انتقال الکترون در غشای تیلاکوئیدی چگونه مولکول های ذخیره کننده ی انرژی را تولید می کند؟

به درون تیلوکوئید و ایجاد شیب پروتون با پمپ ATP 1- تولید

به وجود می آورندATP سازATPدر نتیجه پروتئین

و تولید 2- انتقال انرژی به

1

ATP بدون تولید 18- توضیح دهید آنزیم روبیسکو در هنگام تنفس نوری چگونه موجب آزادشدن

، با اکسیژن ترکیب می کند در نتیجه می شود؟ آنزیم روبیسکو مولکول 5 کربنی را به جای ترکیب با

آزاد می شود در میتوکندری یک ترکیب سه کربنی و یک ترکیب یه کربنی حاصل می شود.مولکول

75/0

19- الف) آیا رفتار آواز خواندن پرندگان نر آوازه خوان، در نتیجه بروز اطلاعات وراثتی است؟( توضیح دهید)

ب) برای اثبات خود دو دلیل تجربی ذکر نمائید

الف) از بر هم کنش هر دو به وجود می آید

ب) 1)جوجه در اتاقک عایق صدا، آواز می خواند ولی طبیعی نیست

2) جوجه ناشنوا ، آواز بسیار ساده

3) گونه های نزدیک به هم نمی توانند آواز یکدیگر را بخوانند

1

می باشد. اگر اندازه جمعیت 4000 R=-0/0120- در یک جزیره آهنگ افزایش ذاتی جمعیّت گوزن های شمالی

رأس گوزن بوده و در یک سال 800 گوزن متولّد شوند، در یک سال چند گوزن دز این جزیره تلف می شوند؟(ارائه جواب همراه با راه حل)

r=B-D

=01/0- - D

D= =21/0

840=400*21/0

باسمه تعالي

نام ونام خانوادگي : مديريت آموزش و پرورش تاريخ امتحان: دي ماه1385

پايه تحصيلي: سوم دبيرستان .................... نام امتحان: زيست شناسي و آز 2

درست يا نادرست بودن عبارت هاي زير را مشخص كنيد: (5/1 نمره)

الف- در هنگام بروز آلرژي ماستوسيت ها با توليد و ترشح پادتن موجب ايجاد آلرژي مي شوند. ( )

ب- در لمورها مي توان پاسخ ايمني اختصاصي را مشاهده كرد. ( )

ج- كمبود انسولين در خون باعث كاهش قند در ادرار وكاهش حجم ادرار مي شود. ( )

د- ماهيچه هاي مژكي و سلولهاي مژكدار به ترتيب در چشم و گوش داخلي وجود دارند . ( )

هـ) براي درمان دوربيني و پيرچشمي از عدسي واگرا استفاده مي شود. ( )

و – نسبت بازهاي A+T به G+C در DNA گونه هاي مختلف جانداران برابر با يك است. ( )

2. جاي خالي را با كلمات مناسب كامل كنيد: (5/1 نمره)

الف- در انسان مبارزه با عضو پيوند شده معمولاً توسط ايمني....................... انجام مي شود.

ب- گيرنده هاي مزه ي ....................... در آدمي به زبان توسط كوچك نزديك تر است.

ج- حداكثر فشردگي كروموزوم ها در مرحله................................ تقسيم ميتوز صورت مي گيرد.

د- افزايش هورمون .......................... سبب كاهش ذخاير پروتئيني بدن مي شود.

هـ- جنسيت قناري با كروموزم هاي جنسي zz ....................... مي باشد.

و – با تحريك نورون ها ي حركتي، در سيناپس نورون – ماهيچه، ماده .................... آزاد مي شود.

درسؤالات زير بهترين گزينه را انتخاب كنيد: ( 5/1 نمره )

الف: كدام سلول فاقد گيرنده ي آنتي ژني است؟

1- پلاسموسيت 2- لنفوسيت B 3- T خاطره 4- B خاطره

ب: لوب هاي بويايي در انسان با در ارتباط مستقيم با ........................ هستند.

1- تالاموس 2) جسم پينه اي 3) دستگاه ليمبيك 4) هيپوتالاموس

ج- كدام مورد زيرتحت كنترل دستگاه عصبي خود مختار نيست؟

1) انقباض ماهيچه قلبي 2) فعاليت غدد معدي

3) انقباض ماهيچه هاي سه سر ران 4) انقباض ماهيچه هاي مري

د- كروماتيدهاي خواهري در كدام دو مرحله زير ديده نمي شوند؟

1- پروفاز – متافاز 2- متافاز – آنافاز 3- آنافاز – متافاز 4- پروفاز – آنافاز

هـ) در تشريح مغز، اجسام مخطط در كدام بخش يا بخش هاي مغز قرار گرفته اند؟

1- بين دو نيمكره ي مخ 2- بالاي بصل النخاع 3- درون مخچه 4- دربطن هاي 1 و 2

و- دركدام مرحله چرخه ي سلولي « آنزيم DNA پلي مراز » عمل مي كند؟

1- G₁ 2- S 3- G₂ 4- تقسيم

چگونه پيام عصبي شنوايي ايجاد مي شود؟ توضيح دهيد. (1 نمره)

مرحله آنافاز ميتوز در يك سلول ديپلوئيد فرضي با عدد كروموزومي n=3 را رسم كنيد. (1نمره)

يك تفاوت و شباهت در مورد عملكرد پروتئين مكمل و پرفورين بنويسيد. (1 نمره)

اگر سيتوكينز از چرخه سلولي حذف شود چه پيامدي دارد؟ با مثال توضيح دهيد. (1 نمره)

با استفاده از واژگان زير يك نقشه مفهومي درباره ي پاسخ ايمني رسم كنيد. (5/1 نمره)

ماكروفاژها – باكتريها – سلولهاي مرده – ويروس ها – سلولهاي T – سلولهاي T كشنده – سلولهاي B- عوامل بيماري زا – HIV – ماكروفاژ – پادتن

يك شباهت و يك تفاوت بين طناب عصبي پلاناريا و طناب عصبي زنبور عسل بنويسيد. (1 نمره)

در رابطه با انعكاس: (1 نمره)

الف ) نورون هايي كه پيام عصبي را به اندام عمل كننده مي برند چه نورون هايي هستند.

ب) نورون ها مربوط به كدام قسمت دستگاه عصبي محيطي مي شوند.

دو تفاوت بين نيمكره ي مخ ماهي با نيمكره هاي مخ انسان بنويسيد. (1 نمره)

قطعه اي از DNA داراي 136 جفت باز مي باشد. در صورتي كه تعداد نوكلئوتيدهاي تيمن دار آن 30 عدد باشد. (5/1 نمره)

الف: چند مولكول دئوكسي ريبوز نوكلئوتيد در اين DNA وجود دارد؟

ب: چند پيوند قند - فسفات در اين مولكول وجود دارد؟

ج: اگر فرض كنيم اين DNA يك كروموزوم را تشكيل دهد در اين صورت چند پيوند فسفودي استر در اين كروموزوم وجود خواهد داشت.

محل توليد و بافت هدف هر يك از هورمون هاي زير را بنويسيد؟ (1 نمره)

الف: اكسي توسين:

ب: آلدوسترون :

هر كدام چه نوع جهشي را نشان مي دهند؟ (5/0 نمره)

الف)

ب)

اگر ادعا شود عامل ترانسفورماسيون يك مولكول پروتئيني است با انجام چه آزمايش هايي مي توان درستي يا نادرستي اين ادعا را بررسي نمود؟ (حداقل دو آزمايش ذكر شود) (1 نمره)

الف: طرز اتصال نوكلئوتيدهاي مكمل در دو رشته و نوكلئوتيدها در يك رشته DNA به ترتيب توسط چه پيوندهايي صورت مي گيرد؟ (1 نمره)

ب: دو تفاوت نوكلئوتيد گوانين دار درDNA با نوكلئوتيد سيتوزين دار در RNA را بنويسيد.

1
شكل زير مربوط به نوكلئوزوم است قسمتهاي مشخص شده را نامگذاري كنيد. (5/0 نمره)

2

18. الف) درهر يك از موارد زير وضعيت كانال هاي دريچه دار سديمي و پتاسيمي را از نظر باز يا بسته بودن كانال مشخص نمائيد: (1 نمره)

• شروع پتانسيل عمل

• ادامه ي پتانسيل عمل

ب) وضعيت پمپ سديم پتاسيم از نظر فعاليت در هر يك از موارد زير را مشخص نمائيد.

• هنگام پتانسيل آرامش

• در پايان پتانسيل عمل

19. به پرسش هاي زير پاسخ دهيد: (5/1 نمره)

الف) گيرنده هاي كششي در ماهيچه هاي اسكلتي چه نقشي دارند؟

ب) چرا تصويري كه در چشم مركب ايجاد مي شود موزائيك مانند است؟

ج) چرا در نقطه كور تصوير تشكيل نمي شود؟

گروه زيست شناسي استان اصفهان

نام و نام خانوادگي:

نام پدر :

كد دانش آموزي:

رشته: تجربی

پایه: سوم

اداره آموزش و پرورش ناحيه 4 اصفهان

آموزش متوسطه

آموزشگاه:

امتحان درس :زيست 2

تاريخ امتحان:

سال تحصيلي:86-85

نام دبير:

مدت امتحان 90 دقيقه

1

گزينه صحيح را انتخاب كنيد

v اگر قطعه اي از كروموزوم بر اثر شكسته شدن جدا وبه كروموزوم همتا متصل شود اين نوع جهش را چه مي نامند؟

الف- حذف ب- مضاعف شدن ج- جابه جايي د- واژگوني

25/0

نمره

v جنسيت ملخ XOو پروانه ZW به ترتيب چيست؟

الف- نر- ماده ب- نر- نر ج - ماده- نر د – ماده - ماده

25/0

نمره

v در يك زنجيره نوار DNA، 50 گروه فسفات وجود دارد در مولكول آن .............وجود دارد.

1) چهل و هشت دئوكسي ريبوز 2) صد ريبوز

3 ) پنجاه دئوكسي ريبوز 4) صد دئوكسي ريبوز

25/0

2

جملات صحيح را با (ص) و جملات غلط را با (غ) مشخص كنيد.

الف- درمبارزه با سلول هاي سرطاني پادتن اهميت بيشتري دارد.

ب- آنزيم ليزوزيم موجود در عرق ديواره سلولي باكتري ها را تخريب ميكند .

ج- سانتريول ها از لوله هاي ريز پروتيني به نام ميكروتوبول تشكيل شده اند.

75/0

3

جاي خالي را با كلمات مناسب پر كنيد.

v الف- غلاف ميلين در قسمت هايي از آكسون قطع ميشود به اين قسمت ها ...........گويند.

v ب- در انعكاس زرد پي زير زانو ، سيناپس نرون رابط بانرون حركتي عضله پشت ران از نوع.......... است.

v ج- محل خروج عصب بينايي از شبكيه ................. است.

v د- هورمون اكسي توسين در .................. ساخته مي شود.

v ايوري و همكارانش مشاهده نمودند ترانسفرماسيون فقط هنگامي رخ ميدهد كه ............. تخريب نشده باشد .

v در چرخه سلول ، زمان هاي حساسي وجود دارد كه آن را ............ مي نامند.

5/1

نمره

پاسخ كوتاه دهيد.

4

مركز هر يك از اعمال زيركدام مركز عصبي است؟

الف- انجام حركات دقيق ب- گرسنگي

ج – تنظيم ضربان قلب د- لذت

1نمره

5

در بيماريMSبه دو سوال زير پاسخ دهيد؟

الف- چه قسمتي از بدن مورد تهاجم قرار مي گيرد ؟

ب‌- دو علامت اين بيماري را بنويسيد؟

25/1

6

الف- علت بيماري آب مرواريد؟

ب- كار شيپور استاش چيست؟

ج- گيرنده بوياي از كدام انواع گيرنده مي باشد؟

د- محل گيرنده الكتريكي در مار ماهي را بنويسيد.

1نمره

7

الف- مهمترين بخش دفاع غير اختصاصي به عهده كدام بخش است؟

ب- نوع مصونيت كه از سرم حاصل مي شود را ذكركنيد.

5/0

نمره

8

در مورد پرفورين به دو سوال پاسخ دهيد

1- اين ماده از كجا ترشح مي شود؟

2- - نقش آن چيست؟

75/0

9

هورمون هاي زير از كجا ترشح مي شوند

الف- آزاد كننده ب- كورتيزول

ج- كلسي تونين د- ضد ادراري

1نمره

10

در موردDNA به سوالات زير پاسخ دهيد.

الف- پيوند بين دو نوكلوتيد چه نام دارد؟

ب- پله هاي نردبان DNAاز چه اجزايي تشكيل شده است ؟

ج- عامل اصلي ويرايش در همانند سازي DNA؟

د- كار آنزيم هليكاز؟

1 نمره

11

فردي به تزريق روزانه انسولين نياز دارد ؟

الف – علت بيماري فرد را شرح دهيد.(سه مورد)

ب- اين بيماري در چه سني بروز مي كند؟

1

12

هر يك از موارد زير در چه مرحله اي از چرخه سلولي رخ مي دهد؟

الف- همانندسازي DNA ب-تقسيم هسته سلول به دو هسته

ج- بزرگ شدن سلول د- همانند سازي دستگاه گلژي

1

13

محل هاي مشخص شده در شكل زير را نام گذاري كنيد.

75/0

14

اگر دريك ملكول DNA200 نوكلئوتيد وجود داشته باشد و تعداد باز30 A= باشد تعداد ساير بازهاي آلي را مشخص كنيد ؟

1

15

اگر سيتوكينزاز چرخه سلول حذف شود چه پيامدي خواهد داشت؟

1

16

شخصي در معرض باكتري بيماريزايي قرار گرفته است . اگر فرايند التهاب رخ دهد ، آيا نخستين خط دفاعي بدن او مورد نفوذ قرار گرفته است ؟ پاسخ خود توضيح دهيد.

1

17

افراد مبتلا به ايدز با گذشت زمان مريض تر ميشوند و نمي توانند با عفونت مقابله كنندعلت اين واقعيت را توضيح دهيد.

1

18

در شكل زيرمحل هاي مشخص شده (1، 2 ) را نامگذاري كنيد .

1

19

درمورد دستگاه عصبي خود مختار به دو سوال پاسخ دهيد .

الف- اين دستگاه متعلق به كدام بخش از دستگاه عصبي محيطي مي باشد ؟

ب- در حالت آرامش كدام بخش از دستگاه عصبي خود مختار فعا ل مي باشد .

5/0

20

دو تفاوت ميان دستگاه عصبي ودستگاه درون ريز را بنويسيد.

1

21

دو مورد از موارد دفاع غير اختصاصي در گياهان را ذكر كنيد.

5/0

22

در صورتي كه گيرنده هاي گلوكاگون در سطح سلول هاي جگر به دليل ارثي وجود نداشته باشد مهمترين تغيير در خون اين فرد چيست ؟ با ذكر دليل

75/0

به اميد موفقيت دانش آموزان عزيز

20

نام ونام خانوادگی : باسمه تعالی درس : زیست 2

کلاس : سوم علوم تجربی تاریخ : 24/10/1383

نام دبیر : کیمیا گری شماره صفحه :1

ردیف

بارم

1

درست یا نادرست ؟ درستی یا نادرستی هریک ا زعبارت های زیر رامعلوم کنید :

-A التهاب نوعی پاسخ موضعی است که به دنبال هر نوع آسیب بافتی بروز می کند .

-B پروتئین ها ی مکمل درماکروفاژها وسایر گلبول ها ی سفید بدن ساخته می شوند.

-C ویروس HIV لنفوسیت ها ی B را مورد تهاجم خود را قرارمی دهد.

-D غلاف های میلینی فقط برروی رشته های آکسون دیده می شوند .

-E بعد از پایان پتانسیل عمل درنورون ها ، فعالیت پمپ سدیم – پتاسیم بیش تر می شود .

-F یکی از مواد روان گردان کافئین موجود درقهوه ونوشابه ها است .

-G اجسام مخطط درکف بطن ها ی1و2 مغز دیده می شود .

-H وقتی به اشیای دور نگاه می کنیم قطر (ضخامت ) عدسی چشم کم تر می شود .

-I پردازش اطلاعات شنوایی درلوب پس سری مخ انجام می شود .

-J گیرنده های همه ی هورمون ها ی آمینواسیدی درروی غشای سلول بافت هدف است .

-K هورمون کورتیزول مانند گلوکاگون باعث تجزیه گلیگوژن درکبد می شود .

- L درافراد مبتلابه دیابت نوع دومقدار انسولین از حد طبیعی بیش تر است .

-M درآزمایش های گریفیت تزریق عصاره سلولی باکتری ها ی کپسول دارموشها را می کشد .

-N تصویر حاصل از پراش اشعه ایکس بلورDNA نشان می دهد این مولکول یک مارپیچ دوگانه است.

5/3

2

پرکردنی ! جاهای خالی را درهریک از عبارت های زیر باکلمات مناسب پر کنید :

-A نوتروفیل ها با عمل .... از دیواره ی مویرگ ها عبور کرده وبه محل عفونت می روند .

-B سلول T کشنده با تولید پروتئنی به نام ....... منافذی درسلول های آلوده به ویروس به وجود می آورد .

-C درهنگام بروز آلرژی هیستامین از سلول های ....... آزاد می شود .

-D پادتن ها از سلول های ...... ترشح می شوند.

-F عملکرد نیکوتین درمغز شبیه عملکرد ماده ی ..... است .

-G پیام درد توسط گروهی از مواد به نام ..... سرکوب می شود.

-H بیش تر قشر مخ دروال ها احتمالاً به پردازش اطلاعات درمورد ....... اختصاص یافته است .

-I مشیمیه درجلوی چشم ،بخش رنگین آن یعنی ........ را به وجود می آورد.

-J دربیماری ........ به علت کورشدن عدسی ، به تدریج بینایی کاهش می یابد.

-K بخش درون ریزه غده ی پانکراس مجموعه هایی ازسلول هاست که ..... نامیده می شوند

-L غده ی پینه آل هورمون ........ راترشح می کند .

-M گیرنده های هورمون ها معمولاً‌از جنس .......... هستند (نوع ماده ی آلی آنها مدنظر است )

-N چنانچه افزایش هورمون باعث افزایش بیش تر درترشح آن شود می گوییم مکانیسم ........ درحال انجام است .

-O درفرآیند ......... باکتری با دریافت مولکول DNA باکتری نوع دیگر، دچار تغییر می شود .

-P پیوند دونوکلئوتید دررشته ی پلی نوکلئوتیدی را پیوند می گویند.

-Q همانند سازی مولکول DNA به شیوه ی ........است .

-R چون دوانتهای یک رشته ی پلی نوکلئوتیدی مثل هم نیست می گوییم همه ی رشته های پلی نوکلئوتیدی دارای....... هستند.

5/4

3

الف)اینترون چیست ؟

ب)اینترون چه عملی انجام می دهد؟

1

4

چهارعامل محافظت کننده ی دستگاه عصبی مرکزی رانام ببرید .

1

5

الف) گیرنده های کششی د رچه اندامی از بدن وجود دارد؟ ب) وظیفه گیرنده های کششی چیست ؟

1

6

هورمون های تیروئیدی درکودکان وبزرگسالان چه اثرهایی دارند ؟ (چهارمورد رابه اختصار بنویسید)

1

7

توضیح دهید منظور از عمل ویرایش درهنگام همانند سازی مولکول DNA چیست ؟

1

8

علت پس زده شدن عضو پیوند یافته (رد پیوند ) چیست ؟

5/0

9

درمورد بیماری های خود ایمنی به دوسوال زیرپاسخ دهید :

الف) دراین بیماری ها چه نقصی دردستگاه ایمنی بیماران به وجود آمده است ؟

ب) چرا بیماری عصبی M.S نوعی بیماری خود ایمنی محسوب می شود ؟

1

10

مخچه برای ایجادهماهنگی درحرکات بدن وحفظ تعادل ، اطلاعات لازم را عمدتاً ا ز چه اندام هایی بدست می آورند ؟ (ذکر چهار نمونه مورد الزامی است)

1

11

درمورد مایع زلالیه چشم به دوسلول زیر پاسخ دهید :

الف) این مایع کدام بخش چشم را پر می کند ؟

ب) نقش این مایع درچشم وعمل بینایی رابنویسید .

1

12

درمورد هورمون آلدوسترون به دو سوال زیر پاسخ دهید :

الف) از کدام غده ی بدن ترشح می شود ؟

ب) چگونه بدن ما رادرهنگام بروز فشار روحی آماده تر می کند ؟ (مکانیسم عمل را توضیح دهید )

1

13

دریک مولکول DNA ده هزار جفت نوکلئوتید وجود دارد . اگر این مولکول 20درصد بازگوانین داشته باشد (نسبت به سایر بازها ) تعداد هریک از نوکلئوتید های پورینی وپیر یمیدنی این مولکول را تعیین کنید

1

14

درهریک از شکل های زیر به جای حروف انگلیسی (AتاF ) نام مناسبی قراردهید:

5/1

تاریخ:20/2/84 باسمه تعالی

دببرستان و پیش دانشگاهی غیرانتفاعی دخترانه دانشگاه اصفهان وقت :80 دقیقه سال تحصیلی:84-83

نام و نام خانوادگی:.................... نام پدر: کلاس: آزمون درس زیست 2پیش دانشگاهی نام دبیر:کیمیاگری

بارم

1

1- درست یا نادرست بودن هر یک از جمله های زیررا مشخص نمائید:

الف) جانورانی که فقط از یک نوع غذا استفاده می کنند، در صورت فروان تر بودن آن نوع ماده غذایی، نسبت به جانوران همه چیزخوار ، موفق ترند (ص)

ب)در جمله ی ماهی نر خاردار به ماهی نره تجاوز به قلمرو آن، شکل بدن ماهی متجاوز محرّک نشانه برای بروز رفتارهای تهاجمی است. (غ)

ج)در طی فرآیند گلیکولیز، همراه با انتقال یک گروه فسفات دیگر به مولکول سه کربنب فسفات هم تولید می شود. (ص) دار،

د) در ساختار ژنی باکتری های ترموفیل، همانند سایر باکتری ها، ایترون وجود ندارد . (ص)

5/1

2- هریک از واژه های علمی زیر را تعریف کنید:

الف) اِسترلون: که روی سطح نان در کپک سیاه نان رشد می کند

ب) مٌخمّر( به معنب عام کلمه): نام عمومی که به آسکویت های تک سلولی اطلاق می شود

ج) بازیدیوم: در بازیدیومیکوتا ساختار تولید مثلی گرز مانندی که هاگ ها روی آن تشکیل می شوند

1

3- جاهای خالی را درعبارت های زیر با کلمه های مناسب پرکنید:

الف) هم آهنگی تکاملی بین گونه های مختلف که در یک زیستگاه زندگی می کنند و با هم در ارتباط نزدیک دارند، تکامل همراه نامیده می شود

ب) اگر ویروس بلافاصله بعد ازآلوده نمودن سلول میزبان شروع به تکثیر خود بنماید، به این مسیر همانندسازی ویروس در سلول آلوده چرخه ی ژنتیک می گوییم

ج) در بیش تر کلسنگ ، از نظر رده بندی قارچ ها، جزء قارچی آنها از شاخه ی آسکومیکوتا است

بدون کپسید ویروئید گفته می شودRNA د) به عوامل بیماری زای گیاهی که از یک رشته

75/0

4- نام هر یک از قارچ های زیر را به فارسی یا لاتین) بنویسید:

الف) کپک سیاه نان:ریزپوس استولونیفر ب) مخمّر نان: ساکارومنیر سروزیتی ج) مخمّر عامل برفک دهان: کاندیدا آلبیکنز

5/0

5- جنس پوشش حفاظتی هریک از جانداران زیر عمدتاً از چه ماده ای است:

الف) تاژک داران چرخان: سلولز یا لایه ای از سیلبس ب)دیاتوم ها: سیلیس

75/0

6- الف) دو گروه از باکتری های تثبت کننده گاز نیتروژن را بنویسید: برخی سیانوباکتری ها (آنابنا) وریزوبیوم

ب) یکی از انواع باکتری های شوره گذار را نام ببرید: نیتروزموناس (ویانیتروباکتر)

5/0

7- کنام واقعی را تعریف کنید: بخشی از کنام واقعی که جاندار( هرگونه) اشغال می کند

5/0

8- با دو مثال بیان کنید چرا گاهی کاهش تراکم جمعّیت به ضرر افراد آن جمعّیت است

شکار گروهی، مراقبت از فرزندان، کاهش احتمالی جفت یابی

1

از پیرووات را توضیح دهید.پیرووات واردمیتوکندری شده با از دست دادنA9- چگونگی تولید استیل کوآتریم

می پیونددA به بنیان استیل تبدیل شده که به کوآنزیم و تولید

75/0

10- سه مرحله زندگی پلاسمودیوم را به اختصار توضیح دهید.

پشه اسپوروزوئیت مروزوئیت گامت ها پشه

(لقاح و میلوز) (گلول قرمز) (در جگر)

75/0

11- هر یک از باکتری های زیر معمولاً باعث بروز چه عارضه یا بیماری در انسان می شود؟

الف) پروپیونی باکتریوم آکنس جوش(آکنه) ب) مایکوباکتریوم توبرکلوسیز سل ج) استافیلوکوکوس اورئوس مسمومیت غذایی

75/0

12- واژه علمی " عادی شدن" در رفتارشناسی به چه معنی می باشد؟ توضیح دهید

از محرک های دائمی که هیچ سود یا زیانی ندارند صرف نظر شده و پاسخی به آنها داده نمی شود

5/0

13- توضیح دهید چرا برخلاف بیش تر پستانداران، پرندگان سیستم تک همسری دارند؟

تولید مثل پرهزینه است و پرنده ماده به تنهایی نمی تواند همه کارها را انجارم دهد

5/0

14- هریک از شکلهای زیر به کدام گروه از آغازیان مربوط می شود

جلبک های سبز تاژکداران

25/0

15-کدام گروه از آغازیان دارای دونوع تقارن (شعاعی و دوطرفی) هستند؟ دیاتوم ها

5/0

16- دو وظیفه برای پیلی در باکتر ی ها بنویسید

چسبیدن به سطوح مختلف یا سلول مبادله ماده ی ژنتیک از طریق هم یوغی

75/0

17- زنجیره های انتقال الکترون در غشای تیلاکوئیدی چگونه مولکول های ذخیره کننده ی انرژی را تولید می کند؟

به درون تیلوکوئید و ایجاد شیب پروتون با پمپ ATP 1- تولید

به وجود می آورندATP سازATPدر نتیجه پروتئین

و تولید 2- انتقال انرژی به

1

ATP بدون تولید 18- توضیح دهید آنزیم روبیسکو در هنگام تنفس نوری چگونه موجب آزادشدن

، با اکسیژن ترکیب می کند در نتیجه می شود؟ آنزیم روبیسکو مولکول 5 کربنی را به جای ترکیب با

آزاد می شود در میتوکندری یک ترکیب سه کربنی و یک ترکیب یه کربنی حاصل می شود.مولکول

75/0

19- الف) آیا رفتار آواز خواندن پرندگان نر آوازه خوان، در نتیجه بروز اطلاعات وراثتی است؟( توضیح دهید)

ب) برای اثبات خود دو دلیل تجربی ذکر نمائید

الف) از بر هم کنش هر دو به وجود می آید

ب) 1)جوجه در اتاقک عایق صدا، آواز می خواند ولی طبیعی نیست

2) جوجه ناشنوا ، آواز بسیار ساده

3) گونه های نزدیک به هم نمی توانند آواز یکدیگر را بخوانند

1

می باشد. اگر اندازه جمعیت 4000 R=-0/0120- در یک جزیره آهنگ افزایش ذاتی جمعیّت گوزن های شمالی

رأس گوزن بوده و در یک سال 800 گوزن متولّد شوند، در یک سال چند گوزن دز این جزیره تلف می شوند؟(ارائه جواب همراه با راه حل)

r=B-D

=01/0- - D

D= =21/0

840=400*21/0

باسمه تعالي

نام ونام خانوادگي : مديريت آموزش و پرورش تاريخ امتحان: دي ماه1385

پايه تحصيلي: سوم دبيرستان .................... نام امتحان: زيست شناسي و آز 2

درست يا نادرست بودن عبارت هاي زير را مشخص كنيد: (5/1 نمره)

الف- در هنگام بروز آلرژي ماستوسيت ها با توليد و ترشح پادتن موجب ايجاد آلرژي مي شوند. ( )

ب- در لمورها مي توان پاسخ ايمني اختصاصي را مشاهده كرد. ( )

ج- كمبود انسولين در خون باعث كاهش قند در ادرار وكاهش حجم ادرار مي شود. ( )

د- ماهيچه هاي مژكي و سلولهاي مژكدار به ترتيب در چشم و گوش داخلي وجود دارند . ( )

هـ) براي درمان دوربيني و پيرچشمي از عدسي واگرا استفاده مي شود. ( )

و – نسبت بازهاي A+T به G+C در DNA گونه هاي مختلف جانداران برابر با يك است. ( )

2. جاي خالي را با كلمات مناسب كامل كنيد: (5/1 نمره)

الف- در انسان مبارزه با عضو پيوند شده معمولاً توسط ايمني....................... انجام مي شود.

ب- گيرنده هاي مزه ي ....................... در آدمي به زبان توسط كوچك نزديك تر است.

ج- حداكثر فشردگي كروموزوم ها در مرحله................................ تقسيم ميتوز صورت مي گيرد.

د- افزايش هورمون .......................... سبب كاهش ذخاير پروتئيني بدن مي شود.

هـ- جنسيت قناري با كروموزم هاي جنسي zz ....................... مي باشد.

و – با تحريك نورون ها ي حركتي، در سيناپس نورون – ماهيچه، ماده .................... آزاد مي شود.

درسؤالات زير بهترين گزينه را انتخاب كنيد: ( 5/1 نمره )

الف: كدام سلول فاقد گيرنده ي آنتي ژني است؟

1- پلاسموسيت 2- لنفوسيت B 3- T خاطره 4- B خاطره

ب: لوب هاي بويايي در انسان با در ارتباط مستقيم با ........................ هستند.

1- تالاموس 2) جسم پينه اي 3) دستگاه ليمبيك 4) هيپوتالاموس

ج- كدام مورد زيرتحت كنترل دستگاه عصبي خود مختار نيست؟

1) انقباض ماهيچه قلبي 2) فعاليت غدد معدي

3) انقباض ماهيچه هاي سه سر ران 4) انقباض ماهيچه هاي مري

د- كروماتيدهاي خواهري در كدام دو مرحله زير ديده نمي شوند؟

1- پروفاز – متافاز 2- متافاز – آنافاز 3- آنافاز – متافاز 4- پروفاز – آنافاز

هـ) در تشريح مغز، اجسام مخطط در كدام بخش يا بخش هاي مغز قرار گرفته اند؟

1- بين دو نيمكره ي مخ 2- بالاي بصل النخاع 3- درون مخچه 4- دربطن هاي 1 و 2

و- دركدام مرحله چرخه ي سلولي « آنزيم DNA پلي مراز » عمل مي كند؟

1- G₁ 2- S 3- G₂ 4- تقسيم

چگونه پيام عصبي شنوايي ايجاد مي شود؟ توضيح دهيد. (1 نمره)

مرحله آنافاز ميتوز در يك سلول ديپلوئيد فرضي با عدد كروموزومي n=3 را رسم كنيد. (1نمره)

يك تفاوت و شباهت در مورد عملكرد پروتئين مكمل و پرفورين بنويسيد. (1 نمره)

اگر سيتوكينز از چرخه سلولي حذف شود چه پيامدي دارد؟ با مثال توضيح دهيد. (1 نمره)

با استفاده از واژگان زير يك نقشه مفهومي درباره ي پاسخ ايمني رسم كنيد. (5/1 نمره)

ماكروفاژها – باكتريها – سلولهاي مرده – ويروس ها – سلولهاي T – سلولهاي T كشنده – سلولهاي B- عوامل بيماري زا – HIV – ماكروفاژ – پادتن

يك شباهت و يك تفاوت بين طناب عصبي پلاناريا و طناب عصبي زنبور عسل بنويسيد. (1 نمره)

در رابطه با انعكاس: (1 نمره)

الف ) نورون هايي كه پيام عصبي را به اندام عمل كننده مي برند چه نورون هايي هستند.

ب) نورون ها مربوط به كدام قسمت دستگاه عصبي محيطي مي شوند.

دو تفاوت بين نيمكره ي مخ ماهي با نيمكره هاي مخ انسان بنويسيد. (1 نمره)

قطعه اي از DNA داراي 136 جفت باز مي باشد. در صورتي كه تعداد نوكلئوتيدهاي تيمن دار آن 30 عدد باشد. (5/1 نمره)

الف: چند مولكول دئوكسي ريبوز نوكلئوتيد در اين DNA وجود دارد؟

ب: چند پيوند قند - فسفات در اين مولكول وجود دارد؟

ج: اگر فرض كنيم اين DNA يك كروموزوم را تشكيل دهد در اين صورت چند پيوند فسفودي استر در اين كروموزوم وجود خواهد داشت.

محل توليد و بافت هدف هر يك از هورمون هاي زير را بنويسيد؟ (1 نمره)

الف: اكسي توسين:

ب: آلدوسترون :

هر كدام چه نوع جهشي را نشان مي دهند؟ (5/0 نمره)

الف)

ب)

اگر ادعا شود عامل ترانسفورماسيون يك مولكول پروتئيني است با انجام چه آزمايش هايي مي توان درستي يا نادرستي اين ادعا را بررسي نمود؟ (حداقل دو آزمايش ذكر شود) (1 نمره)

الف: طرز اتصال نوكلئوتيدهاي مكمل در دو رشته و نوكلئوتيدها در يك رشته DNA به ترتيب توسط چه پيوندهايي صورت مي گيرد؟ (1 نمره)

ب: دو تفاوت نوكلئوتيد گوانين دار درDNA با نوكلئوتيد سيتوزين دار در RNA را بنويسيد.

1
شكل زير مربوط به نوكلئوزوم است قسمتهاي مشخص شده را نامگذاري كنيد. (5/0 نمره)

2

18. الف) درهر يك از موارد زير وضعيت كانال هاي دريچه دار سديمي و پتاسيمي را از نظر باز يا بسته بودن كانال مشخص نمائيد: (1 نمره)

• شروع پتانسيل عمل

• ادامه ي پتانسيل عمل

ب) وضعيت پمپ سديم پتاسيم از نظر فعاليت در هر يك از موارد زير را مشخص نمائيد.

• هنگام پتانسيل آرامش

• در پايان پتانسيل عمل

19. به پرسش هاي زير پاسخ دهيد: (5/1 نمره)

الف) گيرنده هاي كششي در ماهيچه هاي اسكلتي چه نقشي دارند؟

ب) چرا تصويري كه در چشم مركب ايجاد مي شود موزائيك مانند است؟

ج) چرا در نقطه كور تصوير تشكيل نمي شود؟

گروه زيست شناسي استان اصفهان

موضوعات مرتبط: زیست

موضوعات مرتبط: زیست

موضوعات مرتبط: زیست

سؤالات امتحانات نهایی مربوط به سالهاي 85-81، فصل 8 «‌ ژنتيك و خاستگاه آن»

كتاب زیست شناسی وآزمایشگاه2 سال سوم رشته علوم تجربی

گروه آموزشي زيست شناسي استان اصفهان بهمن ماه 86

· در دو دمانه به چه افرادي ناقل گفته مي‌شود؟ 11/6/85

• از آميزش آزمون به چه منظوري استفاده مي‌شود؟ 11/6/85

· در خانواده‌اي كه پدر و مادر هر دو موي موج‌دار دارند، سه نوع فتوتيپ در فرزندان قابل پيش‌بيني است. ژنتيپ هر يك از آن فتوتيپ‌ها را بنويسيد (فرفري =R صاف =S) ـ رابطه بين الل‌هاي حلات مو در انسان از كدام الگو پيروي مي‌كند. 11/6/85

· قانون جور شدن مستقل ژن‌ها راتعريف كنيد. 3/3/85

· علت بيماري فنيل كتونوريا را بنويسيد؟ 3/3/85

· در خانواده‌اي كه يكي از والدين گروه خوني A و ديگري گروه خوني B دارد، چهار نوع گروه خوني متفاوت در فرزندان ديده مي‌شود. ژنوتيپ فرزندان را بنويسيد؟ 3/3/85

· قانون تفكيك ژنها را بيان كنيد. 22/10/84

· آميزش دهي هيبريد چه نوع آميزش است؟‌22/10/84

· صفت رنگ گل در گياه ميموني، غالب ناقص است. از آميزش گل ميموني صورتي (RW) به روش خود لقاحي چه ژنوتيپ‌ها و فنوتيپ‌هاي جديدي توليد خواهد شد؟ (قرمز=R سفيد =W) 22/10/84

· اصطلاحات خود لقاحي ـ صفت اتوزومي را تعريف كنيد. 12/6/84

· در خانواده‌‌اي كه پدر و مادر تالاسمي مينوز دارند، ژنوتيپ‌ها و فتوتيپ‌هاي مودر انتظار در فرزندان كه با فتوتيپ و ژنوتيپ‌ والدين متفاوت است را بنويسيد (C= الل طبيعي c= آلل تالاسمي) 12/6/84

· آميزش آزمون به چه منظوري صورت مي‌گيرد؟‌3/3/84

· هم تواني چه تفاوتي با غالب ناقص دارد؟ 3/3/84

· هموفيلي نوعي بيماري وابسته به جنس است و ژن‌ آن‌ روي كرومزوم X قرار دارد. اگر پدر و مادر سالم، ناقل اين بيماري باشد (با رسم مربع پانت) ژنوتيپ‌ها و فتوتي‌ جديد مورد انتظار در فرزندان را بنويسيد. h = ژن مولد هموفيلي

H = ژن فرد سالم 3/3/84

· در نوعي خرگوش ژنوتيپهاي WW رنگ سفيد، BB رنگ سياه، BW رنگ خاكستري ايجاد مي‌كند، حال اگر دو خرگوش با ژنوتيپهاي BW و BW با هم آميزش دهيم: فتوتيپهاي جديد در فرزندان را مشخص كنيد ـ با استفاده از محاسبات ژنتيكي جديد و نسبت آنها را تعيين كنيد. 20/10/83

· تشخيص ژنوتيپ كدام دو گروه خوني بلافاصله از روي فتوتيپ آنها امكان پذير است؟

AB,B – B, A – AB , A – O, AB 20/10/83

· با توجه به قانون دوم مندل بگوئيد قانون جور شدن ژن‌ها در مورد چه نوع ژنهايي درست نمي‌باشد؟ 20/10/83

· هم تواني را تعريف كنيد و تفاوت آن را با غالب ناقص بنويسيد. 12/6/83

· طرح زير آزمايش مندل را نشان مي‌دهد(صفحه 158 ،شکل 4-8 سه مرحله آزمایش مندل). قسمتهايي كه با علامت سئوال مشخص شده‌اند را در برگه امتحاني منتقل كنيد(شماره 1 مربوط به دگر لقاحی وشماره 2 مربوط به خود لقاحی می باشد). 12/6/83

· دو دليل مندل براي انتخاب گياه نخود فرنگي جهت آزمايشات خود را بنويسيد؟ 7/3/83

· خود لقاحي را در گياهان تعريف كنيد. 7/3/83

· زني با گروه خوني B ناخالص با مردي با گروه O ازدواج نموده است. ژنوتيپ والدين را ت عيين كنيد. با محاسبات ژنتيكي، ژنوتيپ و فتوتيپ فرزندان را مشخص كنيد. 7/3/83

· آلل‌هاي چند گانه يعني چه؟ 10/10/82

· صفات وابسته به جنس به چه صفاتي گفته مي‌شود؟ با مثال 10/10/82

· اگر گياه ميموني گل صورتي RW خود لقاحي انجام د هد، چه نسبت از گياهان قرمز، و چه نسبت هتروزيگوس مي‌شوند؟‌10/10/82

· مردي كاملاً سالم با زن مبتلا به تالاسمي ازدواج نموده است. تعيين كنيد الف. ژنوتيپ زن و مرد را ب.احتمال اينكه فرزند او آنها پسر متبلا به تالاسمي ميتوز باشد چقدر است؟ (A= آلل طبيعي a= آلل تالاسمي)2/6/82

· ص يا غ : كم‌خوني وابسته به گلبول قرمز دالي شكل به علت دارا بودن نوع ناقصي از هموگلوبين ايجاد مي شود. 2/6/82

· ص يا غ: از ازدواج دو فرد كه از نظر ژن يك صفت مغلوب ناقل هستند فرزندان خالص مغلوبي به دنيا نمي‌آيد. 2/6/82

· ص يا غ: آلل‌هاي مربوط به هر صفت هنگام تشكيل گامت در آنافاز ميوز I از يكديگر جدا مي‌شوند.‌2/6/82

· ص يا غ : صفت گروه‌هاي خوني انسان تحت تأثير چند ژن قرار دارد.

· در خرگوش موي كوتاه را ژن I و موي بلند را آلل مغلوب آن، توليدمي‌كند. رنگ سياه اين حيوان به وسيله ژن غالبB، و رنگ قهوه‌اي به وسيله ژن مغلوب b به وجود مي‌آيد. از آميزش يك خرگوش سياه مو كوتاه (هتروزيگوس) با خرگوش قهوه‌اي موبلند چه فتوتيپهايي در فرزندان مشاهده مي‌شود؟‌17/6/81

· در بيماري هانتينگتون به سئوالات زير پاسخ دهيد: الف از نظر ژنتيكي عامل بيماري‌هانتينگتون چگونه است؟ دو مورد از علايم اين بيماري را ذكر كنيدۀ 17/6/81

· مفهوم جور شدن متسقل ژن‌ها (قانون دوم مندل) را بنويسيد؟ 16/3/81

· آميزش آزمون به چه منظوري صورت مي‌گيرد؟ 16/3/81

· پدرو مادري هر دو گروه خوني AB دارند. با محاسبات ژنتيكي يا رسم جدول، احتمالات زير را در فرزندان آنها معلوم كنيد.1.دختري با گروه خوني AB 2. فرزنداني با گروه خوني B . 16/3/81

· در نخود فرنگي آلل‌هاي b,A به ترتيب مربوط به زردي دانه (غالب و چروكيدگي دانه (مغلوب) هستند. با استفاده از مربع پانت مسئله زر را حل نمائيد: از خود لقاحي نخود فرنگي به ژنوتيپ AABb چه نسبتي از زاده‌ها از نظر فتوتيپي حالت چروگيدگي را نشان مي‌هند؟ (نوشتن راه حل مسئله الزامي است)‌16/3/81

· آلل‌هاي چند گانه يعني چه؟ يك مثال بزنيد؟ 16/3/81

· صفات وابسته به جنس به چه صفاتي گفته مي‌شود؟ با مثال . 16/3/81

· زني سالم كه پدرش هموفيل بوده با مردي هموفيل ازدواج مي‌كند. در صورت 1.ژنوتيپ والدين را تعيين كنيد. 2. تعيين كنيد احتمال به وجود آمدن پسري سالم در اين خانواده چقدر است؟ (h =ژن هموفيلي)10/3/82

· در نخود فرنگي بلندي ساقه نسبت به كوتاهي آن غالب است. چگونه ژنوتيپ يك گياه نخود فرنگي ساقه بلند را تعيين مي‌كنند؟ (توضيح دهيد) 10/3/82

· قانون جور شدن مستقل ژن‌ها در مورد چه ژنهايي صادق نيست؟ 10/3/82

فيزيك دو مقطع متوسطه

ادامه بخش اول
جمع بردارهاي جابه جايي

حاصل جمع دو يا چند برادر را برآيند آن بردارها (يا بردار برآيند) مي نامند. براي يافتن برآيند دو بردارa و bمي توانيم از يک نقطه دو بردار برابرa و bرسم کنيم. بردار برآيند قطر متوازي الاضلاعي است که نقطه شروع دو بردار را به رأس مقابل وصل مي کند. (قاعده متوازي الاضلاع براي جمع بردارها)

نکته: بردار برآيند از رابطه ي زير نيز به دست مي آيد.

(R = √(a2 + b2 + 2abcos

جمع برداري خاصيت جابه جايي دارد يعني به ترتيب بردارها بستگي ندارد. يک روش ديگر براي جمع دو يا چند بردار اين است که از انتهاي بردار اول برداري مساوي بردار دوم و از انتهاي بردار دوم برداري مساوي بردار سوم و همين طور تا آخر رسم کنيم. بردار برآيند برداري است که ابتداي آن ابتداي بردار اول و انتهاي آن انتهاي بردار آخر باشد.

مثال:
بردار برآيند بردارهاي a و bو c را به دست آوريد.

پاسخ:

بردارهاي مساويa و bو c را پشت هم رسم مي کنيم و ابتداي بردار اول را به انتهاي بردار آخر وصل مي کنيم.

نکته:

اگر دو بردار a و b بر هم عمود باشند. بزرگي بردار برآيند (R) از رابطه زير به دست مي آيد:

(R = √(a2 + b2

حاصل ضرب يک عدد در يک بردار
هر گاه عدد m را در يک بردار ضرب کنيم، بزرگي بردار حاصل m برابر بردار اول است.
جهت بردار حاصل ضرب با بردار اوليه يکي است <== 0 >m
بردار حاصل ضرب در خلاف جهت بردار اوليه است <== 0
(يعني وقتي برداري را در يک عدد مثبت ضرب مي کنيم فقط بزرگي آن تغيير مي کند؛ ولي وقتي در يک عدد منفي ضرب مي کنيم جهت آن نيز تغيير مي کند.)

تفريق دو بردار

حاصل تفريق دو بردار نيز يک بردار است. براي تفريق دو بردار ابتدا از يک نقطه به عنوان مبدأ، دو بردار a و bرا رسم مي کنيم. بردار c حاصل تفريق بردارهاي a و bاست و راستاي c انتها بردارهاي a و bرا به هم وصل مي کند.

C= a - b

C = b - a

سؤالات:

1– اندازه دو نيري عمود بر هم F2=5N و F1= 12Nرا پيدا کنيد.

R2 = (F1)2 + (F2)2 = 122 + 52 ===> R2 = 169 ==> R = √169 = 13N

2 – برآيند نيروهاي زير را محاسبه کنيد و رسم کنيد.

پاسخ:
دو نيروي ۴۰ نيوتني به هم عمود هستند و برآيند اين دو نيرو با نيروي 250 نيوتن در يک راستا و مختلف الجهت است. پس ابتدا برآيند دو نيروي ۴۰ نيوتني را به دست مي آوريم.

حال برآيند F3 و R1 را به دست مي آوريم.

R =50√2 - 40√2 = 10√2N

3– برآيند دو نيروي F1 و F2 که با هم زاويه ۱۲۰ مي سازند مساوي ۱۰ نيوتن است. اگر F1=F2 باشد مقدار هر يک از دو نيرو را تعيين کنيد.

α =120 ° , COS120 = -1/2
R = 10N

R2 = F12 + F22 + 2F1F2COSα
F1 = F2 ® R2 = 2F12 + 2F12COSα

(R2 = 2F12 ( 1+ COS120) = 2F12(1-1/2

R2 = 2F12(1/2) ===> R=F1=10N

4– اگر بر ذره اي به جرم m که در نقطه o قرار دارد، مطابق شکل سه نيرو وارد شود به کدام جهت حرکت خواهد کرد؟

پاسخ:
نيروي f1 را به مؤلفه هايش در راستاي xها و yها تجريه مي کنيم. حال برآيند اين نيروها را محاسبه کنيد.
۲N = ۶۰+۱۲ 20COS - = R در راستاي X ها
3N- = 20 - ۶۰ SIN 20 = R در راستاي Y ها
به طرف جنوب شرقي حرکت خواهد کرد

5- بزرگي بردار a برابر 3 در جهت شمال به جنوب است. بزرگي و جهت برداريهاي زير را تعيين کنيد.

الف ) b = -2a
ب ) b + a
ج) b - a

۶- برآيند نيروهاي زير را به دست آوريد و بردار بر آينه را رسم کنيد.

7- ساعت چند ميکرو ثانيه است؟ پاسخ خود را با استفاده از شيوه هاي شماره گذاري علمي بنويسيد.

8- کيلومتر بر چند متر و چند ميلي متر است به پاسخ خود را با استفاده از شيوي نمادگذاري علمي بنويسيد.

فيزيك دو مقطع متوسطه

ادامه بخش اول
جمع بردارهاي جابه جايي

حاصل جمع دو يا چند برادر را برآيند آن بردارها (يا بردار برآيند) مي نامند. براي يافتن برآيند دو بردارa و bمي توانيم از يک نقطه دو بردار برابرa و bرسم کنيم. بردار برآيند قطر متوازي الاضلاعي است که نقطه شروع دو بردار را به رأس مقابل وصل مي کند. (قاعده متوازي الاضلاع براي جمع بردارها)

نکته: بردار برآيند از رابطه ي زير نيز به دست مي آيد.

(R = √(a2 + b2 + 2abcos

جمع برداري خاصيت جابه جايي دارد يعني به ترتيب بردارها بستگي ندارد. يک روش ديگر براي جمع دو يا چند بردار اين است که از انتهاي بردار اول برداري مساوي بردار دوم و از انتهاي بردار دوم برداري مساوي بردار سوم و همين طور تا آخر رسم کنيم. بردار برآيند برداري است که ابتداي آن ابتداي بردار اول و انتهاي آن انتهاي بردار آخر باشد.

مثال:
بردار برآيند بردارهاي a و bو c را به دست آوريد.

پاسخ:

بردارهاي مساويa و bو c را پشت هم رسم مي کنيم و ابتداي بردار اول را به انتهاي بردار آخر وصل مي کنيم.

نکته:

اگر دو بردار a و b بر هم عمود باشند. بزرگي بردار برآيند (R) از رابطه زير به دست مي آيد:

(R = √(a2 + b2

حاصل ضرب يک عدد در يک بردار
هر گاه عدد m را در يک بردار ضرب کنيم، بزرگي بردار حاصل m برابر بردار اول است.
جهت بردار حاصل ضرب با بردار اوليه يکي است <== 0 >m
بردار حاصل ضرب در خلاف جهت بردار اوليه است <== 0
(يعني وقتي برداري را در يک عدد مثبت ضرب مي کنيم فقط بزرگي آن تغيير مي کند؛ ولي وقتي در يک عدد منفي ضرب مي کنيم جهت آن نيز تغيير مي کند.)

تفريق دو بردار

حاصل تفريق دو بردار نيز يک بردار است. براي تفريق دو بردار ابتدا از يک نقطه به عنوان مبدأ، دو بردار a و bرا رسم مي کنيم. بردار c حاصل تفريق بردارهاي a و bاست و راستاي c انتها بردارهاي a و bرا به هم وصل مي کند.

C= a - b

C = b - a

سؤالات:

1– اندازه دو نيري عمود بر هم F2=5N و F1= 12Nرا پيدا کنيد.

R2 = (F1)2 + (F2)2 = 122 + 52 ===> R2 = 169 ==> R = √169 = 13N

2 – برآيند نيروهاي زير را محاسبه کنيد و رسم کنيد.

پاسخ:
دو نيروي ۴۰ نيوتني به هم عمود هستند و برآيند اين دو نيرو با نيروي 250 نيوتن در يک راستا و مختلف الجهت است. پس ابتدا برآيند دو نيروي ۴۰ نيوتني را به دست مي آوريم.

حال برآيند F3 و R1 را به دست مي آوريم.

R =50√2 - 40√2 = 10√2N

3– برآيند دو نيروي F1 و F2 که با هم زاويه ۱۲۰ مي سازند مساوي ۱۰ نيوتن است. اگر F1=F2 باشد مقدار هر يک از دو نيرو را تعيين کنيد.

α =120 ° , COS120 = -1/2
R = 10N

R2 = F12 + F22 + 2F1F2COSα
F1 = F2 ® R2 = 2F12 + 2F12COSα

(R2 = 2F12 ( 1+ COS120) = 2F12(1-1/2

R2 = 2F12(1/2) ===> R=F1=10N

4– اگر بر ذره اي به جرم m که در نقطه o قرار دارد، مطابق شکل سه نيرو وارد شود به کدام جهت حرکت خواهد کرد؟

پاسخ:
نيروي f1 را به مؤلفه هايش در راستاي xها و yها تجريه مي کنيم. حال برآيند اين نيروها را محاسبه کنيد.
۲N = ۶۰+۱۲ 20COS - = R در راستاي X ها
3N- = 20 - ۶۰ SIN 20 = R در راستاي Y ها
به طرف جنوب شرقي حرکت خواهد کرد

5- بزرگي بردار a برابر 3 در جهت شمال به جنوب است. بزرگي و جهت برداريهاي زير را تعيين کنيد.

الف ) b = -2a
ب ) b + a
ج) b - a

۶- برآيند نيروهاي زير را به دست آوريد و بردار بر آينه را رسم کنيد.

7- ساعت چند ميکرو ثانيه است؟ پاسخ خود را با استفاده از شيوه هاي شماره گذاري علمي بنويسيد.

8- کيلومتر بر چند متر و چند ميلي متر است به پاسخ خود را با استفاده از شيوي نمادگذاري علمي بنويسيد.

ر

فيزيك دو مقطع متوسطه

ادامه بخش اول
جمع بردارهاي جابه جايي

حاصل جمع دو يا چند برادر را برآيند آن بردارها (يا بردار برآيند) مي نامند. براي يافتن برآيند دو بردارa و bمي توانيم از يک نقطه دو بردار برابرa و bرسم کنيم. بردار برآيند قطر متوازي الاضلاعي است که نقطه شروع دو بردار را به رأس مقابل وصل مي کند. (قاعده متوازي الاضلاع براي جمع بردارها)

نکته: بردار برآيند از رابطه ي زير نيز به دست مي آيد.

(R = √(a2 + b2 + 2abcos

جمع برداري خاصيت جابه جايي دارد يعني به ترتيب بردارها بستگي ندارد. يک روش ديگر براي جمع دو يا چند بردار اين است که از انتهاي بردار اول برداري مساوي بردار دوم و از انتهاي بردار دوم برداري مساوي بردار سوم و همين طور تا آخر رسم کنيم. بردار برآيند برداري است که ابتداي آن ابتداي بردار اول و انتهاي آن انتهاي بردار آخر باشد.

مثال:
بردار برآيند بردارهاي a و bو c را به دست آوريد.

پاسخ:

بردارهاي مساويa و bو c را پشت هم رسم مي کنيم و ابتداي بردار اول را به انتهاي بردار آخر وصل مي کنيم.

نکته:

اگر دو بردار a و b بر هم عمود باشند. بزرگي بردار برآيند (R) از رابطه زير به دست مي آيد:

(R = √(a2 + b2

حاصل ضرب يک عدد در يک بردار
هر گاه عدد m را در يک بردار ضرب کنيم، بزرگي بردار حاصل m برابر بردار اول است.
جهت بردار حاصل ضرب با بردار اوليه يکي است <== 0 >m
بردار حاصل ضرب در خلاف جهت بردار اوليه است <== 0
(يعني وقتي برداري را در يک عدد مثبت ضرب مي کنيم فقط بزرگي آن تغيير مي کند؛ ولي وقتي در يک عدد منفي ضرب مي کنيم جهت آن نيز تغيير مي کند.)

تفريق دو بردار

حاصل تفريق دو بردار نيز يک بردار است. براي تفريق دو بردار ابتدا از يک نقطه به عنوان مبدأ، دو بردار a و bرا رسم مي کنيم. بردار c حاصل تفريق بردارهاي a و bاست و راستاي c انتها بردارهاي a و bرا به هم وصل مي کند.

C= a - b

C = b - a

سؤالات:

1– اندازه دو نيري عمود بر هم F2=5N و F1= 12Nرا پيدا کنيد.

R2 = (F1)2 + (F2)2 = 122 + 52 ===> R2 = 169 ==> R = √169 = 13N

2 – برآيند نيروهاي زير را محاسبه کنيد و رسم کنيد.

پاسخ:
دو نيروي ۴۰ نيوتني به هم عمود هستند و برآيند اين دو نيرو با نيروي 250 نيوتن در يک راستا و مختلف الجهت است. پس ابتدا برآيند دو نيروي ۴۰ نيوتني را به دست مي آوريم.

حال برآيند F3 و R1 را به دست مي آوريم.

R =50√2 - 40√2 = 10√2N

3– برآيند دو نيروي F1 و F2 که با هم زاويه ۱۲۰ مي سازند مساوي ۱۰ نيوتن است. اگر F1=F2 باشد مقدار هر يک از دو نيرو را تعيين کنيد.

α =120 ° , COS120 = -1/2
R = 10N

R2 = F12 + F22 + 2F1F2COSα
F1 = F2 ® R2 = 2F12 + 2F12COSα

(R2 = 2F12 ( 1+ COS120) = 2F12(1-1/2

R2 = 2F12(1/2) ===> R=F1=10N

4– اگر بر ذره اي به جرم m که در نقطه o قرار دارد، مطابق شکل سه نيرو وارد شود به کدام جهت حرکت خواهد کرد؟

پاسخ:
نيروي f1 را به مؤلفه هايش در راستاي xها و yها تجريه مي کنيم. حال برآيند اين نيروها را محاسبه کنيد.
۲N = ۶۰+۱۲ 20COS - = R در راستاي X ها
3N- = 20 - ۶۰ SIN 20 = R در راستاي Y ها
به طرف جنوب شرقي حرکت خواهد کرد

5- بزرگي بردار a برابر 3 در جهت شمال به جنوب است. بزرگي و جهت برداريهاي زير را تعيين کنيد.

الف ) b = -2a
ب ) b + a
ج) b - a

۶- برآيند نيروهاي زير را به دست آوريد و بردار بر آينه را رسم کنيد.

7- ساعت چند ميکرو ثانيه است؟ پاسخ خود را با استفاده از شيوه هاي شماره گذاري علمي بنويسيد.

8- کيلومتر بر چند متر و چند ميلي متر است به پاسخ خود را با استفاده از شيوي نمادگذاري علمي بنويسيد.

ر

فيزيك دو مقطع متوسطه

ادامه بخش اول
جمع بردارهاي جابه جايي

حاصل جمع دو يا چند برادر را برآيند آن بردارها (يا بردار برآيند) مي نامند. براي يافتن برآيند دو بردارa و bمي توانيم از يک نقطه دو بردار برابرa و bرسم کنيم. بردار برآيند قطر متوازي الاضلاعي است که نقطه شروع دو بردار را به رأس مقابل وصل مي کند. (قاعده متوازي الاضلاع براي جمع بردارها)

نکته: بردار برآيند از رابطه ي زير نيز به دست مي آيد.

(R = √(a2 + b2 + 2abcos

جمع برداري خاصيت جابه جايي دارد يعني به ترتيب بردارها بستگي ندارد. يک روش ديگر براي جمع دو يا چند بردار اين است که از انتهاي بردار اول برداري مساوي بردار دوم و از انتهاي بردار دوم برداري مساوي بردار سوم و همين طور تا آخر رسم کنيم. بردار برآيند برداري است که ابتداي آن ابتداي بردار اول و انتهاي آن انتهاي بردار آخر باشد.

مثال:
بردار برآيند بردارهاي a و bو c را به دست آوريد.

پاسخ:

بردارهاي مساويa و bو c را پشت هم رسم مي کنيم و ابتداي بردار اول را به انتهاي بردار آخر وصل مي کنيم.

نکته:

اگر دو بردار a و b بر هم عمود باشند. بزرگي بردار برآيند (R) از رابطه زير به دست مي آيد:

(R = √(a2 + b2

حاصل ضرب يک عدد در يک بردار
هر گاه عدد m را در يک بردار ضرب کنيم، بزرگي بردار حاصل m برابر بردار اول است.
جهت بردار حاصل ضرب با بردار اوليه يکي است <== 0 >m
بردار حاصل ضرب در خلاف جهت بردار اوليه است <== 0
(يعني وقتي برداري را در يک عدد مثبت ضرب مي کنيم فقط بزرگي آن تغيير مي کند؛ ولي وقتي در يک عدد منفي ضرب مي کنيم جهت آن نيز تغيير مي کند.)

تفريق دو بردار

حاصل تفريق دو بردار نيز يک بردار است. براي تفريق دو بردار ابتدا از يک نقطه به عنوان مبدأ، دو بردار a و bرا رسم مي کنيم. بردار c حاصل تفريق بردارهاي a و bاست و راستاي c انتها بردارهاي a و bرا به هم وصل مي کند.

C= a - b

C = b - a

سؤالات:

1– اندازه دو نيري عمود بر هم F2=5N و F1= 12Nرا پيدا کنيد.

R2 = (F1)2 + (F2)2 = 122 + 52 ===> R2 = 169 ==> R = √169 = 13N

2 – برآيند نيروهاي زير را محاسبه کنيد و رسم کنيد.

پاسخ:
دو نيروي ۴۰ نيوتني به هم عمود هستند و برآيند اين دو نيرو با نيروي 250 نيوتن در يک راستا و مختلف الجهت است. پس ابتدا برآيند دو نيروي ۴۰ نيوتني را به دست مي آوريم.

حال برآيند F3 و R1 را به دست مي آوريم.

R =50√2 - 40√2 = 10√2N

3– برآيند دو نيروي F1 و F2 که با هم زاويه ۱۲۰ مي سازند مساوي ۱۰ نيوتن است. اگر F1=F2 باشد مقدار هر يک از دو نيرو را تعيين کنيد.

α =120 ° , COS120 = -1/2
R = 10N

R2 = F12 + F22 + 2F1F2COSα
F1 = F2 ® R2 = 2F12 + 2F12COSα

(R2 = 2F12 ( 1+ COS120) = 2F12(1-1/2

R2 = 2F12(1/2) ===> R=F1=10N

4– اگر بر ذره اي به جرم m که در نقطه o قرار دارد، مطابق شکل سه نيرو وارد شود به کدام جهت حرکت خواهد کرد؟

پاسخ:
نيروي f1 را به مؤلفه هايش در راستاي xها و yها تجريه مي کنيم. حال برآيند اين نيروها را محاسبه کنيد.
۲N = ۶۰+۱۲ 20COS - = R در راستاي X ها
3N- = 20 - ۶۰ SIN 20 = R در راستاي Y ها
به طرف جنوب شرقي حرکت خواهد کرد

5- بزرگي بردار a برابر 3 در جهت شمال به جنوب است. بزرگي و جهت برداريهاي زير را تعيين کنيد.

الف ) b = -2a
ب ) b + a
ج) b - a

۶- برآيند نيروهاي زير را به دست آوريد و بردار بر آينه را رسم کنيد.

7- ساعت چند ميکرو ثانيه است؟ پاسخ خود را با استفاده از شيوه هاي شماره گذاري علمي بنويسيد.

8- کيلومتر بر چند متر و چند ميلي متر است به پاسخ خود را با استفاده از شيوي نمادگذاري علمي بنويسيد.

فيزيك دو مقطع متوسطه

ادامه بخش اول
جمع بردارهاي جابه جايي

حاصل جمع دو يا چند برادر را برآيند آن بردارها (يا بردار برآيند) مي نامند. براي يافتن برآيند دو بردارa و bمي توانيم از يک نقطه دو بردار برابرa و bرسم کنيم. بردار برآيند قطر متوازي الاضلاعي است که نقطه شروع دو بردار را به رأس مقابل وصل مي کند. (قاعده متوازي الاضلاع براي جمع بردارها)

نکته: بردار برآيند از رابطه ي زير نيز به دست مي آيد.

(R = √(a2 + b2 + 2abcos

جمع برداري خاصيت جابه جايي دارد يعني به ترتيب بردارها بستگي ندارد. يک روش ديگر براي جمع دو يا چند بردار اين است که از انتهاي بردار اول برداري مساوي بردار دوم و از انتهاي بردار دوم برداري مساوي بردار سوم و همين طور تا آخر رسم کنيم. بردار برآيند برداري است که ابتداي آن ابتداي بردار اول و انتهاي آن انتهاي بردار آخر باشد.

مثال:
بردار برآيند بردارهاي a و bو c را به دست آوريد.

پاسخ:

بردارهاي مساويa و bو c را پشت هم رسم مي کنيم و ابتداي بردار اول را به انتهاي بردار آخر وصل مي کنيم.

نکته:

اگر دو بردار a و b بر هم عمود باشند. بزرگي بردار برآيند (R) از رابطه زير به دست مي آيد:

(R = √(a2 + b2

حاصل ضرب يک عدد در يک بردار
هر گاه عدد m را در يک بردار ضرب کنيم، بزرگي بردار حاصل m برابر بردار اول است.
جهت بردار حاصل ضرب با بردار اوليه يکي است <== 0 >m
بردار حاصل ضرب در خلاف جهت بردار اوليه است <== 0
(يعني وقتي برداري را در يک عدد مثبت ضرب مي کنيم فقط بزرگي آن تغيير مي کند؛ ولي وقتي در يک عدد منفي ضرب مي کنيم جهت آن نيز تغيير مي کند.)

تفريق دو بردار

حاصل تفريق دو بردار نيز يک بردار است. براي تفريق دو بردار ابتدا از يک نقطه به عنوان مبدأ، دو بردار a و bرا رسم مي کنيم. بردار c حاصل تفريق بردارهاي a و bاست و راستاي c انتها بردارهاي a و bرا به هم وصل مي کند.

C= a - b

C = b - a

سؤالات:

1– اندازه دو نيري عمود بر هم F2=5N و F1= 12Nرا پيدا کنيد.

R2 = (F1)2 + (F2)2 = 122 + 52 ===> R2 = 169 ==> R = √169 = 13N

2 – برآيند نيروهاي زير را محاسبه کنيد و رسم کنيد.

پاسخ:
دو نيروي ۴۰ نيوتني به هم عمود هستند و برآيند اين دو نيرو با نيروي 250 نيوتن در يک راستا و مختلف الجهت است. پس ابتدا برآيند دو نيروي ۴۰ نيوتني را به دست مي آوريم.

حال برآيند F3 و R1 را به دست مي آوريم.

R =50√2 - 40√2 = 10√2N

3– برآيند دو نيروي F1 و F2 که با هم زاويه ۱۲۰ مي سازند مساوي ۱۰ نيوتن است. اگر F1=F2 باشد مقدار هر يک از دو نيرو را تعيين کنيد.

α =120 ° , COS120 = -1/2
R = 10N

R2 = F12 + F22 + 2F1F2COSα
F1 = F2 ® R2 = 2F12 + 2F12COSα

(R2 = 2F12 ( 1+ COS120) = 2F12(1-1/2

R2 = 2F12(1/2) ===> R=F1=10N

4– اگر بر ذره اي به جرم m که در نقطه o قرار دارد، مطابق شکل سه نيرو وارد شود به کدام جهت حرکت خواهد کرد؟

پاسخ:
نيروي f1 را به مؤلفه هايش در راستاي xها و yها تجريه مي کنيم. حال برآيند اين نيروها را محاسبه کنيد.
۲N = ۶۰+۱۲ 20COS - = R در راستاي X ها
3N- = 20 - ۶۰ SIN 20 = R در راستاي Y ها
به طرف جنوب شرقي حرکت خواهد کرد

5- بزرگي بردار a برابر 3 در جهت شمال به جنوب است. بزرگي و جهت برداريهاي زير را تعيين کنيد.

الف ) b = -2a
ب ) b + a
ج) b - a

۶- برآيند نيروهاي زير را به دست آوريد و بردار بر آينه را رسم کنيد.

7- ساعت چند ميکرو ثانيه است؟ پاسخ خود را با استفاده از شيوه هاي شماره گذاري علمي بنويسيد.

8- کيلومتر بر چند متر و چند ميلي متر است به پاسخ خود را با استفاده از شيوي نمادگذاري علمي بنويسيد.

فيزيك دو مقطع متوسطه

ادامه بخش اول
جمع بردارهاي جابه جايي

حاصل جمع دو يا چند برادر را برآيند آن بردارها (يا بردار برآيند) مي نامند. براي يافتن برآيند دو بردارa و bمي توانيم از يک نقطه دو بردار برابرa و bرسم کنيم. بردار برآيند قطر متوازي الاضلاعي است که نقطه شروع دو بردار را به رأس مقابل وصل مي کند. (قاعده متوازي الاضلاع براي جمع بردارها)

نکته: بردار برآيند از رابطه ي زير نيز به دست مي آيد.

(R = √(a2 + b2 + 2abcos

جمع برداري خاصيت جابه جايي دارد يعني به ترتيب بردارها بستگي ندارد. يک روش ديگر براي جمع دو يا چند بردار اين است که از انتهاي بردار اول برداري مساوي بردار دوم و از انتهاي بردار دوم برداري مساوي بردار سوم و همين طور تا آخر رسم کنيم. بردار برآيند برداري است که ابتداي آن ابتداي بردار اول و انتهاي آن انتهاي بردار آخر باشد.

مثال:
بردار برآيند بردارهاي a و bو c را به دست آوريد.

پاسخ:

بردارهاي مساويa و bو c را پشت هم رسم مي کنيم و ابتداي بردار اول را به انتهاي بردار آخر وصل مي کنيم.

نکته:

اگر دو بردار a و b بر هم عمود باشند. بزرگي بردار برآيند (R) از رابطه زير به دست مي آيد:

(R = √(a2 + b2

حاصل ضرب يک عدد در يک بردار
هر گاه عدد m را در يک بردار ضرب کنيم، بزرگي بردار حاصل m برابر بردار اول است.
جهت بردار حاصل ضرب با بردار اوليه يکي است <== 0 >m
بردار حاصل ضرب در خلاف جهت بردار اوليه است <== 0
(يعني وقتي برداري را در يک عدد مثبت ضرب مي کنيم فقط بزرگي آن تغيير مي کند؛ ولي وقتي در يک عدد منفي ضرب مي کنيم جهت آن نيز تغيير مي کند.)

تفريق دو بردار

حاصل تفريق دو بردار نيز يک بردار است. براي تفريق دو بردار ابتدا از يک نقطه به عنوان مبدأ، دو بردار a و bرا رسم مي کنيم. بردار c حاصل تفريق بردارهاي a و bاست و راستاي c انتها بردارهاي a و bرا به هم وصل مي کند.

C= a - b

C = b - a

سؤالات:

1– اندازه دو نيري عمود بر هم F2=5N و F1= 12Nرا پيدا کنيد.

R2 = (F1)2 + (F2)2 = 122 + 52 ===> R2 = 169 ==> R = √169 = 13N

2 – برآيند نيروهاي زير را محاسبه کنيد و رسم کنيد.

پاسخ:
دو نيروي ۴۰ نيوتني به هم عمود هستند و برآيند اين دو نيرو با نيروي 250 نيوتن در يک راستا و مختلف الجهت است. پس ابتدا برآيند دو نيروي ۴۰ نيوتني را به دست مي آوريم.

حال برآيند F3 و R1 را به دست مي آوريم.

R =50√2 - 40√2 = 10√2N

3– برآيند دو نيروي F1 و F2 که با هم زاويه ۱۲۰ مي سازند مساوي ۱۰ نيوتن است. اگر F1=F2 باشد مقدار هر يک از دو نيرو را تعيين کنيد.

α =120 ° , COS120 = -1/2
R = 10N

R2 = F12 + F22 + 2F1F2COSα
F1 = F2 ® R2 = 2F12 + 2F12COSα

(R2 = 2F12 ( 1+ COS120) = 2F12(1-1/2

R2 = 2F12(1/2) ===> R=F1=10N

4– اگر بر ذره اي به جرم m که در نقطه o قرار دارد، مطابق شکل سه نيرو وارد شود به کدام جهت حرکت خواهد کرد؟

پاسخ:
نيروي f1 را به مؤلفه هايش در راستاي xها و yها تجريه مي کنيم. حال برآيند اين نيروها را محاسبه کنيد.
۲N = ۶۰+۱۲ 20COS - = R در راستاي X ها
3N- = 20 - ۶۰ SIN 20 = R در راستاي Y ها
به طرف جنوب شرقي حرکت خواهد کرد

5- بزرگي بردار a برابر 3 در جهت شمال به جنوب است. بزرگي و جهت برداريهاي زير را تعيين کنيد.

الف ) b = -2a
ب ) b + a
ج) b - a

۶- برآيند نيروهاي زير را به دست آوريد و بردار بر آينه را رسم کنيد.

7- ساعت چند ميکرو ثانيه است؟ پاسخ خود را با استفاده از شيوه هاي شماره گذاري علمي بنويسيد.

8- کيلومتر بر چند متر و چند ميلي متر است به پاسخ خود را با استفاده از شيوي نمادگذاري علمي بنويسيد.

ر
موضوعات مرتبط: فیزیک

ساعت ۱٢:٠٢ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱٢ بهمن ۱۳۸٤

ميدونين جايزه نوبل شيمی ۲۰۰۵ رو کی و يا چه کسانی بردن؟

Yves Chauvin ازفرانسه

Robert H. Grubbs از امريکای جنايتکار و

Richard R. Schrock هم از همون کشور بالايی.

اصل قضيه اين بود که اقايون بخاطر فعاليتهايی که در زمينه توسعه واکنشهای metathesis

انجام دادن لايق بردن جايزه نوبل شدن.

metathesis رو ترجمه فارسی نميکنم چون چيز بيخودی از اب در مياد .اصل قضيه اينه که بياين دو تا مولکول آلی با پيوند دو گانه رو در نظر بگيريم مثل R₂C=CH₂ و R'₂C=CH₂ که در طی اين واکنش با استفاده از بعضی از فلزات واسطه به عنوان کاتاليست مثل تنگستن ،روديم، موليبدن محصولی رو که توليد ميکنن عبارت است از اتيلن و R₂C=CR'_{2 .}

_{اين همون چيزيه که ميگه همرقصتو عوض کن.}

_{در حقيقت فلز واسطه باعث باز شدن پيوند دوگانه ميشه و استخلافها جاشون رو با هم عوض ميکنن.}

_{سال ۱۹۹۷ چاوين تونست جزييات مربوط به عملکرد واکنشهای}metathesis رو بيان کنه و اينکه چه جوری بعضی از اين فلزات واسطه ميتونن نقش کاتاليزور رو بازی کنن.

شروک اولين کسی بود که تونست ترکيبات فلزی مفيدی رو به عنوان کاتاليست اين واکنشها تهيه کنه.اين اتفاق مال سال ۱۹۹۰ بود .دو سال بعد گرابس تونست کاتاليزوری رو تهيه کنه که حتی توی هوا پايدار باشه و اين يعنی اون کاربرد وسيعی که اين واکنشها توی صنايع شيمی به طور روزانه پيدا کردن.

از داروسازی تا پليمر و صنعت نفت و سنتز مولکولهای پيچيده ای که ساختشون مثل رويا ميمونه.

اگه خواستين اطلاعات بهتری داشته باشين به اينجا يه سر بزنين

موضوعات مرتبط: شیمی

آمادگی برای شروع امتحانات با خوردن مغزها

پزشكان توصیه می كنند دانش آموزان در فصل امتحانات به دلیل افزایش فعالیت های مغزی نیاز به تغذیه سالم تر و استفاده از دانه های روغنی و مغزها دارند. مصرف مواد غذایی حاوی لستین و كولین نظیر انواع مغزها و دانه های روغنی، گندم جوانه زده، آرد گندم حاوی سبوس و فرآورده های تهیه شده از این آردها نظیر نان های سبوس دار یا ماكارونی در ایام امتحانات و دوران آمادگی برای كنكور توصیه می شود.

موضوعات مرتبط: توصیه وترفندها

چند نکته در مورد مطالعه در خانه

هنگام درس خواندن به مدت طولانی در یک حالت نمانید هر چند دقیقه حرکات کشش انجام دهید یا بلند شوید و یک دور کوتاه بزنید و دوباره برگردید

خودتان را بین کتاب ها زندانی نکنید . همیشه با انگیزه درس بخوانید.

زمانی که برای مطالعه در نظر گرفته اید فقط درس بخوانید و اجازه ندهید افکار دیگر ذهن شما را مشغول کند . بدون تمرکز درس نخوانید .

مطالعه نیاز به هوشیاری دارد . وقتی خوابتان می آید درس نخوانید .

بعضی مواقع ما برای انجام ندادن تکالیف مدرسه به دیدن برنامه های تلوزیونی پناه می بریم و ساعت ها پای تلوزیون می نشینیم و هی برنامه پشت برنامه حتی اگر مناسب سنمان هم نباشد همه را تماشا می کنیم. در این جور مواقع بهتر است اول تکالیفمان را انجام بدهیم و در تماشای تلوزیون هم زیاده روی نکنیم .

اگر هر شب حداقل بیست دقیقه مطالعه آزاد داشته باشید و کتاب هایی با موضوعات مورد علاقه تان را مطالعه کنید . هم دامنه اطلاعاتتان بالا می رود و هم در درس ها موفقیت بیشتری کسب می کنید.

موضوعات مرتبط: توصیه وترفندها

الکتریسیته ی ساکن

جوادقانع

چه چیز باعث شوک الکتریکی می شود؟

به شما شوک وارد می شود. یا در زمستان به خانه بر می گردید و کلاه پشمی تان را از سر بر می دارید و... پووووف! همه ی موهایتان در هوا راست می شوند. چه اتفاقی افتاده و چرا اغلب این اتفاق ها در زمستان می افتد؟ پاسخ الکتریسیته ی ساکن است. برای اینکه بدانیم الکتریسیته ی ساکن چیست، باید در مورد طبیعت ماده، قدری بیشتر بدانیم. به عبارتی باید به این پرسش پاسخ دهیم که "چیزهای اطراف ما از چه ساخته شده اند؟"

همه چیز از اتم ساخته شده است.
یک حلقه از طلای خالص را مجسم کنید. آن را در ذهن خود به دو قسمت تقسیم کنید و نیمی از آن را کنار بگذارید. این کار را همین طور ادامه دهید و ادامه دهید. به زودی قطعه ی بسیار کوچکی خواهید داشت که برای دیدنش نیاز به میکروسکوپ دارید. این قطعه ممکن است بسیار بسیار بسیار کوچک باشد اما هنوز یک قطعه از طلاست. اگر بتوانید عمل تقسیم کردن به ذرات کوچکتر و کوچکتر را ادامه دهید، در نهایت به کوچکترین ذره ی ممکن از طلا می رسید که "اتم" نام دارد. اگر اتم را به ذره های کوچکتر تقسیم کنید، ذره های حاصل شده دیگر از جنس طلا نخواهند بود.

همه چیز در اطراف ما از اتم تشکیل شده است. دانشمندان تا امروز تنها 115 نوع اتم مختلف کشف کرده اند. هرچه در اطراف ماست از ترکیبات مختلف این اتم ها ساخته شده است.

اجزای اتم
پس اتم ها از چه چیز ساخته شده اند؟ در مرکز هر اتمی "هسته" قرار دارد. هسته شامل دو نوع ذره ی متفاوت است که "پروتون" و "نوترون" نامیده می شوند. ذرات کوچک دیگری به نام الکترون به دور هسته می چرخند.

تعداد الکترون ها، پروتون ها و نوترون های 115 نوع اتمِ شناخته شده با هم متفاوت است و به همین خاطر هر نوع اتم را می توان در میان اتم های دیگر شناسایی کرد.

داخل هر اتم را می توان به منظومه ی شمسی تشبیه کرد. هسته ی اتم در مرکز قرار دارد، مانند خورشید که در مرکز منظومه ی شمسی است و الکترونها مانند سیاره ها به دور مرکز (هسته ی اتم) در گردش هستند. درست مانند منظومه ی شمسی، هسته ی اتم نسبت به الکترونها بسیار بزرگ است. داخل اتم به طور عمده فضای خالی است و الکترونها فاصله ی بسیار زیادی از هسته دارند. (البته توجه کنید که تمام اندازه ها نسبت به ابعاد هسته و اتم سنجیده می شود.)

تصویری که از اتم تا به اینجا ساختیم خیلی دقیق نیست، با این حال می توانیم از آن استفاده کنیم تا درباره ی الکتریسیته ی ساکن بیشتر بدانیم.

بارهای الکتریکی
پروتون، نوترون و الکترون با هم تفاوت زیادی دارند و هر کدام خواص و ویژگی های خاص خودشان را دارند. یکی از این ویژگی ها، "بار الکتریکی" است. پروتون ها خاصیتی دارند که ما به آن "بار مثبت" (+) می گوییم و الکترون ها "بار منفی" (-) دارند. نوترون ها بار الکتریکی ندارند و به اصطلاح خنثی هستند.

مقدار بار یک پروتون درست به اندازه ی بار الکترون است و تنها علامت بارها با هم متفاوت است. پس اگر در یک اتم تعداد پروتون ها با تعداد الکترون ها برابر باشد، آن اتم هیچ بار خالصی ندارد و خنثی است.

الکترون ها می توانند حرکت کنند.
پروتون ها و نوترون ها در هسته ی اتم به هم فشرده اند. معمولاً هسته ی اتم ثابت است و جابجا نمی شود اما برخی از الکترون های اتم که از هسته دورند می توانند از مدار خودشان خارج شوند. مثلاً می توانند از یک اتم به اتم دیگر بروند. اتمی که الکترون هایش را از دست داده، بار مثبت اش (تعداد پروتون هایش) از بار منفی اش (تعداد الکترون هایش) بیشتر است. پس کل اتم بار مثبت دارد. برعکس اتمی که الکترون به دست آورده، بار منفی اش بیشتر از بار مثبت اش است. این اتم بار منفی دارد. اتمی که بار دارد، (چه بار مثبت و چه بار منفی)، "یون" نامیده می شود.

در بعضی از مواد، اتم ها الکترون ها را محکم نگه می دارند و اجازه ی جدا شدن به آنها نمی دهند. این مواد "نارسانا" نام دارند. پلاستیک، شیشه، پارچه و هوای خشک، نارسانا های خوبی هستند.

برعکس، در بعضی از مواد، اتم ها به الکترون ها اجازه ی ورود و خروج می دهند. در این مواد الکترون ها مدام در حرکتند. به این مواد "رسانا" می گوییم. اغلب فلزات رساناهای خوبی هستند.

چطور می توانیم الکترون ها را از جایی به جایی منتقل کنیم؟ یک راه متداول برای این کار این است که دو جسم را به هم مالش بدهیم. اگر آنها از جنس های متفاوت و هر دو عایق باشند، الکترونها از یک جسم به جسم دیگر منتقل می شوند. هر چقدر دو جسم را بیشتر به هم بساییم، بار الکتریکی بیشتری از یکی به دیگری منتقل می شود و در آن تجمع می کند. (دانشمندان معتقدند که مالش و یا اصطکاک نیست که باعث انتقال الکترون ها از جسمی به جسم دیگر می شود. بلکه به سادگی این تماس دو ماده ی متفاوت است که باعث انتقال الکترون می شود. با سائیدن دو ماده، سطح تماس آنها با هم افزایش پیدا می کند و این کار جابجایی الکترونها را راحت تر می کند.)
الکتریسیته ی ساکن، مساوی نبودن بارهای مثبت و منفی در یک جسم است.

جاذبه ی بارهای مخالف
حالا خواهیم دید که بارهای مثبت و منفی رفتارهای جالبی از خودشان نشان می دهند. آیا تا به حال شنیده اید که "آدمها با خصوصیات اخلاقی مخالف، همدیگر را جذب می کنند."؟ در مورد یون ها این موضوع حقیقت دارد. دو جسم با بارهای مخالف (یک جسم با بار مثبت و دیگری با بار منفی) همدیگر را جذب می کنند. یعنی به سمت هم کشیده می شوند. برعکس، دو جسم با بارهای همنام (دو جسم با بار مثبت و یا دو جسم با بار منفی) همدیگر را دفع می کنند، یعنی از هم دور می شوند.

بار های مخالف همدیگر را جذب می کنند.

بار های مشابه همدیگر را دفع می کنند.

یک جسم باردار حتی می تواند اجسام خنثی را هم جذب کند. تا به حال درباره ی اینکه چگونه یک بادکنک به دیوار می چسبد، فکر کرده اید؟ اگر بادکنکی را با ساییدن به موهای خود باردار کنید، الکترون اضافه به دست می آورد و بار منفی خواهد داشت. نزدیک کردن بادکنک باردار به یک جسم خنثی (مثل دیوار) باعث حرکت الکترون های آن جسم می شود. اگر جسم خنثی رسانا باشد، الکترون های زیادی به راحتی به سمت دیگر آن حرکت می کنند و تا جای ممکن از بادکنک (که بار منفی دارد) دور می شوند. اما اگر جسم خنثی نارسانا باشد، الکترونها در اتم ها و مولکول ها کمی خود را به سمت دیگر جابجا می کنند و تا جایی که اتم اجازه می دهد، از بادکنک دور می شوند. در هر دو صورت (جسم خنثی رسانا باشد یا نارسانا) بارهای مثبت در مجاورت بادکنک بیشتر از بارهای منفی است. می دانیم که بارهای مخالف همدیگر را جذب می کنند. پس بادکنک باردار به جسم خنثی (مثلاً دیوار) می چسبد. (و تا وقتی که الکترونهای روی بادکنک به دیوار یا هوا منتقل نشده اند و بادکنک هنوز باردار است، به دیوار چسبیده می ماند.) اجسام خنثی و اجسام با بار مثبت هم به همین طریق همدیگر را جذب می کنند. آیا می توانید آن را به همین شیوه توضیح دهید؟

و حالا ببینیم که این اطلاعات چه ارتباطی با جرقه ی بین دست ما و دستگیره ی در دارد و چطور راست شدن موهای ما را هنگام برداشتن کلاه پشمی توضیح می دهد.
پاسخ این است که هنگامی که روی فرش راه می روید، الکترونها از فرش به بدن شما منتقل می شوند. حالا شما بار الکتریکی اضافه در خود جمع کرده اید. دستگیره ی در را لمس می کنید و ... ویز! دستگیره ی در یک رسانا است. الکترونهای اضافی بدن شما به راحتی به آن منتقل می شوند و این انتقال الکترونها باعث ایجاد جرقه بین دست شما و دستگره ی در می شود.
وقتی کلاه پشمی را از سرتان بر می دارید، کلاه به موهای سرتان مالیده می شود. الکترونها از موهای شما به کلاه منتقل می شود. حالا هر تار موی شما بار مثبت دارد. به یاد بیاورید که اشیاء با بارهای همنام همدیگر را دفع می کنند. بنابراین موها تلاش می کنند تا جای ممکن از هم دور شوند. پس راست می ایستند. در این حالت بیشترین فاصله را از هم پیدا می کنند.

ما اکثراً در زمستان با پدیده هایی که به الکتریسیته ی ساکن مربوط می شوند روبرو می شویم. زیرا در تابستان هوا بسیار مرطوب تر از زمستان است. از آن جایی که آب رسانا است، رطوبت موجود در هوا کمک می کند تا اجسام باردار سریع تر بار خود را تخلیه کنند (به هوا منتقل کنند) و در نتیجه بار الکتریکی زیادی در آنها تجمع نمی کند.

سری تریبو الکتریک
وقتی دو ماده ی مختلف را به هم می ساییم، کدام یک بار مثبت پیدا می کند و کدام یک بار منفی؟ دانشمندان با توجه به توانایی مواد در از دست دادن یا به دست آوردن الکترون، آنها را رده بندی کرده اند. این رده بندی را "سری تریبو الکتریک" می نامند. فهرست کوچکی از مواد در دسترس در زیر آورده شده اند. در شرایط آرمانی اگر دو ماده به هم ساییده شوند، ماده ای که در لیست، در مکان بالاتری قرار دارد، الکترون از دست می دهد و بار مثبت پیدا می کند. می توانید با مواد زیر این موضوع را آزمایش کنید:
دست شما
لیوان (شیشه)
موی شما
نایلون
پشم
خز
ابریشم
کاغذ
کتان (پارچه ی نخی)
پاک کن سفت
پلی استر

قانون پایستگی بار
وقتی ما چیزی را با الکتریسیته ساکن باردار کنیم، هیچ الکترونی "تولید نمی شود" و یا "از بین نمی رود". همین طور پروتون جدیدی به وجود نمی آید و ناپدید نمی شود. در عمل باردار کردن اجسام، تنها الکترونها از مکانی به مکان دیگر حرکت می کنند و منتقل می شوند. بار الکتریکی خالص، در کل ثابت می ماند. به این موضوع "قانون پایستگی بار الکتریکی" می گویند.

قانون کولن
اجسام باردار در اطراف خود یک میدان نیروی الکتریکی نامرئی ایجاد می کنند. شدت این نیرو بستگی به مسایل زیادی دارد مثلاً اندازه ی بار دو جسم باردار یا فاصله ی دو جسم و یا شکل اجسام باردار. این باعث پیچیده شدن موضوع می شود. برای ساده کردن شرایط می توانیم فرض کنیم که به جای "اجسام باردار" ، "نقاط باردار" داریم. یعنی ابعاد جسم بارداری که در نظر می گیریم، خیلی خیلی کوچکتر از فاصله ی بین آنها باشد. به طوری که هر جسم برای جسم دیگر تقریباً مثل یک نقطه ی باردار عمل کند.
اولین بار "چارلز کولن" در دهه ی 1780 میلادی، نیروی الکتریکی را توصیف کرد. او پی برد که نیروی الکتریکی بین دو جسم باردار و نقطه ای، رابطه ی مستقیم با ضرب بارهایشان دارد. یعنی که q¹ و q² اندازه ی بارهای نقطه ای هستند. هر چقدر بارهای نقطه ای بیشتر باشند، نیروی الکتریکی بین شان هم بزرگتر است. از طرف دیگر این نیرو با مجذور فاصله ی بارهای نقطه ای نسبت عکس دارد. یعنی که d فاصله ی بین بارهای نقطه ای است. هر چقدر فاصله ی بارها بیشتر باشد، نیروی الکتریکی بین آنها ضعیف تر است.
به طورکلی می توان نوشت . در این رابطه k ضریب تناسب است و اندازه ی آن به ماده ای بستگی دارد که دو بار را از هم جدا می کند.

با دو برابر شدن فاصله، نیروی الکتریکی، نیروی اولیه می شود.

با دو برابر شدن هر یک از بارها، نیروی الکتریکی، 4 برابر نیروی اولیه می شود
موضوعات مرتبط: فیزیک